Trong nhà máy thông minh, giá trị không nằm ở cánh tay robot mà khả năng biến dữ liệu thành quyết định theo thời gian thực

Thực tế cho thấy, chuyển đổi AI không phải là một dự án công nghệ riêng lẻ mà là chiến lược cấp doanh nghiệp. AI phải phục vụ chiến lược tổng thể, từ nghiên cứu phát triển sản phẩm, marketing, điều hành chuỗi cung ứng đến quản trị sản xuất. Việc đưa trí tuệ nhân tạo vào sản xuất đang chuyển từ khẩu hiệu sang hành động cụ thể tại Việt Nam, khi doanh nghiệp bắt đầu coi dữ liệu và năng lực tính toán là “nhiên liệu” của tăng trưởng mới. Tuy nhiên, để AI thực sự trở thành động lực kinh tế, cần sự có các bước triển khai tính toán cụ thể chính xác mới thu được hiệu quả theo đúng nhu cầu của doanh nghiệp.

Các thông tin được nêu ra tại hội thảo về “Ứng dụng AI trong sản xuất & tự động hóa” diễn ra chiều 18/5 trong khuôn khổ Techmart được Hội Tự động hóa Việt Nam và Cục Thông tin, Thống kê tổ chức. Ngoài ra, cũng tại hội thảo, ông Dương Nguyên Bình, Phó Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam, cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi quan trọng khi các nghị quyết về khoa học công nghệ phải được hiện thực hóa trong hoạt động sản xuất.

Trí tuệ nhân tạo không còn là công cụ phân tích dữ liệu đơn thuần mà đang tiến tới vai trò “chủ thể hành động”, có khả năng lập kế hoạch, suy luận và ra quyết định. Điều này kéo theo sự thay đổi trong tư duy phát triển kinh tế: từ dựa vào năng suất lao động sang dựa vào năng lực tính toán.

Ông Bình nhận định, những diễn đàn chuyên sâu là bước khởi đầu cho chương trình dài hơi nhằm đưa công nghệ lõi và AI vào thực tế doanh nghiệp, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Doanh nghiệp bước vào giai đoạn “chuyển đổi kép”

Ông Nguyễn Quốc Đạt, chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần giải pháp Tự động hoá ETEK chia sẻ, mô hình sản xuất mới không chỉ dừng ở tự động hóa dây chuyền mà đang tiến tới khả năng tối ưu vận hành theo thời gian thực.

Sự dịch chuyển này đang tạo áp lực lớn lên các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam. Nếu trước đây lợi thế cạnh tranh đến từ lao động giá rẻ, thì trong kỷ nguyên AI công nghiệp, năng lực khai thác dữ liệu và tự động hóa thông minh sẽ quyết định tốc độ tăng trưởng. Các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp không thể chỉ mua robot hay phần mềm rời rạc, mà cần xây dựng hệ sinh thái kết nối từ tầng thiết bị, điều khiển, dữ liệu đến vận hành. Bởi trong nhà máy thông minh, giá trị lớn nhất không nằm ở cánh tay robot, mà nằm ở khả năng biến dữ liệu thành quyết định theo thời gian thực.

Nếu tự động hóa giúp máy móc vận hành chính xác, số hóa giúp toàn bộ quy trình được kết nối bằng dữ liệu thì thông minh hóa là giai đoạn AI bắt đầu tham gia vào quá trình ra quyết định, ông Đạt nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Quốc Đạt, chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần giải pháp Tự động hoá ETEK chia sẻ tại hội thảo.

Đồng quan điểm, ông Đoàn Nam Thái, Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ và Tự động hoá AVATECH cho rằng điểm khác biệt lớn nhất của nhà máy thông minh nằm ở khả năng xử lý dữ liệu thời gian thực. Hệ thống AI có thể phân tích hàng triệu tín hiệu vận hành từ cảm biến, robot, camera thị giác máy tính hay phần mềm quản trị để đưa ra dự báo hỏng hóc, tối ưu tiêu thụ năng lượng hoặc điều chỉnh chế độ vận hành ngay lập tức.

Trong bối cảnh yêu cầu truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng ngày càng khắt khe, AI đang dần trở thành lớp “kiểm định viên” mới trong nhà máy. Nếu trước đây con người là đôi mắt cuối cùng trước khi sản phẩm ra thị trường, thì nay vai trò đó đang được chuyển giao cho camera AI hoạt động liên tục 24/7 mà không biết mệt mỏi.

Điển hình như Công ty CP Bóng đèn Phích nước Rạng Đông đã chuyển mình từ mô hình truyền thống sang sản xuất kinh doanh dựa trên số hóa, thông minh hóa. Ông Nguyễn Hoàng Kiên, Phó Tổng Giám đốc công ty nhấn mạnh, AI phải phục vụ chiến lược tổng thể, từ R&D, marketing số đến vận hành mạng lưới sản xuất xanh. Nhưng điều này đòi hỏi cách tiếp cận hệ thống, xây dựng nền tảng dữ liệu và năng lực phân tích trước khi triển khai rộng.

Ông Nguyễn Hoàng Kiên, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Bóng đèn Phích nước Rạng Đông.

Doanh nghiệp nên bắt đầu từ đâu?

AI đang đi vào trong từng khâu của sản xuất vậy yếu tố nào sẽ được ưu tiên thay đổi để giúp cho các doanh nghiệp nhanh nhất có thể đưa ứng dụng AI vào trong sản xuất tránh lãng phí. Ông Đoàn Nam Thái chia sẻ, hiện nay doanh nghiệp chúng tôi đã áp dụng AI vào những mảng chính như: Nghiên cứu và phát triển sản phẩm

AI giúp nâng cao năng lực của đội ngũ, kể cả nhân sự trình độ chưa cao; bán hàng và marketing. GenAI hỗ trợ xây dựng hệ thống bán hàng và chăm sóc khách hàng hiệu quả. Theo ông, đây là hai lĩnh vực có thể triển khai nhanh, chi phí thấp và tạo giá trị rõ rệt.

Ông Đoàn Nam Thái, Giám đốc Công ty TNHH công nghệ và tự động hoá AVATECH

Hiện nay xu hướng công nghệ biến động nhanh và phức tạp. Các công cụ AI hiện có rất đa dạng, phong phú, với tính năng và mức chi phí rát khác nhau, việc lựa chọn các ứng dụng AI vào doanh nghiệp cũng là những băn khoăn trăn trở. Ông Nguyễn Hoàng Kiên đưa ra các gợi ý để doanh nghiệp có hướng đi phù hợp cho từng đơn vị. Theo đó, nguyên tắc lựa chọn các công cụ AI ứng dụng vào doanh nghiệp: Đảm bảo tính hướng đích, tính hệ thống, tính nền tảng, xác định rõ mục tiêu ứng dụng, phạm vi ứng dụng, giá trị mới, làm mới các qui trình vận hành; căn cứ vào kết quả đánh giá hiện trạng và điều kiện dữ liệu và kết nối, năng lực tương tác của đội ngũ. Tuân thủ nguyên tắc thử từ dễ tới khó; đi từ miễn phí đến trả phí một phần - tới thuê ngoài đặt hàng theo yêu cầu; lựa chọn dựa vào ma trận ưu tiên ứng dụng Al của Gartner, (theo mức độ lợi ích: dưới 2 năm; từ 2 - 5 năm; từ 5 - 10 năm; trên 10 năm); căn cứ vào xu hướng ứng dụng AT tại Việt Nam; lựa chọn tham khảo gợi ý từ các nền tảng dịch vụ Al (WatsonX, CMC, Copilot, ChatGPT-4 ,Gemini, NotebookLM); lựa chọn theo phân loại Trợ lý ao (Virtual Assistant, Al Assistant,, Intelligent Agent (Al Agent), Chatbot, Collaborative Al) và cuối cùng là lựa chọn gắn với cách triển khai.

Doanh nghiệp xác định AI phải phục vụ chiến lược tổng thể, từ nghiên cứu phát triển sản phẩm, marketing số đến vận hành mạng lưới sản xuất xanh, linh hoạt. Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi cách tiếp cận hệ thống, xây dựng nền tảng dữ liệu, hệ sinh thái và năng lực phân tích trước khi triển khai rộng.

Các chuyên gia tại hội thảo nhận định, chuyển đổi AI không chỉ là bài toán công nghệ mà còn là thay đổi mô hình quản trị và văn hóa doanh nghiệp. Trong đó, AI đóng vai trò đột phá, giúp hình thành phương thức sản xuất mới: linh hoạt, tiết kiệm năng lượng và thân thiện môi trường.

Các chuyên gia cùng chia sẻ kinh nghiệm về AI ứng dụng trong sản xuất và tự động hoá.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn khi AI và tự động hóa ngày càng phổ cập, chi phí công nghệ giảm và hệ sinh thái công nghệ phát triển nhanh. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, doanh nghiệp sản xuất không thể chỉ dựa vào lợi thế lao động giá rẻ. Nhà máy thông minh, linh hoạt và xanh sẽ là chìa khóa để nâng cao năng lực cạnh tranh. AI vì vậy không còn là lựa chọn, mà đang trở thành điều kiện cần cho tăng trưởng bền vững của ngành sản xuất trong kỷ nguyên mới.

Đỗ Phương