Tự động hóa và số hóa: Điều kiện cần và đủ cho năng lượng bền vững

Công nghiệp - Năng lượng
24/07/2025 05:15
Trong kỷ nguyên mà thế giới bước vào cuộc chạy đua giảm phát thải carbon, tiết kiệm năng lượng không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn để phát triển kinh tế bền vững. Khi nguồn lực trở nên hữu hạn, trí tuệ con người lại tìm đường mở rộng khả năng bằng công nghệ. Và chính lúc này, tự động hóa và số hóa không chỉ đóng vai trò là công cụ hỗ trợ mà thực sự trở thành “chìa khóa vàng” giúp từng ngành, từng doanh nghiệp, từng quốc gia sử dụng năng lượng một cách thông minh hơn, hiệu quả hơn và nhân văn hơn.
aa

Đặt lại bài toán năng lượng trong thời đại số

Không chỉ ở những trung tâm công nghiệp lớn, mà ngay trong những toà nhà văn phòng, bệnh viện, siêu thị hay thậm chí hộ gia đình, năng lượng đang bị tiêu tốn nhiều hơn mức cần thiết. Phần lớn những thất thoát này không đến từ thiếu thiết bị tiết kiệm điện hay công nghệ lạc hậu, mà đến từ cách con người vận hành chưa tối ưu và thiếu dữ liệu để ra quyết định kịp thời. Một máy lạnh để quên suốt đêm, một dây chuyền sản xuất không đồng bộ, một hệ thống chiếu sáng hoạt động không theo nhu cầu, tất cả đều góp phần đốt cháy điện năng một cách vô hình.

Tự động hóa và số hóa bước vào không gian này như những người kiến tạo thầm lặng. Khi một hệ thống cảm biến có thể phát hiện không còn người trong phòng và tự động tắt thiết bị điện, khi một nhà máy có thể đo lường từng kilowatt tiêu hao của từng bộ phận, khi dữ liệu được phân tích để đề xuất lịch vận hành tiết kiệm điện theo giờ cao điểm,… chúng ta mới thấy được sức mạnh của việc chuyển đổi từ cảm tính sang dữ liệu, từ thủ công sang tự động, từ phản ứng sang chủ động.

Tự động hóa và số hóa: Điều kiện cần và đủ cho năng lượng bền vững
Khách hàng được khuyến khích theo dõi chỉ số điện năng hàng ngày qua ứng dụng Chăm sóc khách hàng của Tổng công ty Điện lực Miền Bắc

Từ thực tế cuộc sống hiện đại ngày nay, dễ dàng nhận thấy tự động hóa và số hóa không chỉ là giải pháp, mà còn là điều kiện tiên quyết cho việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, nó tạo ra nền tảng vững chắc để tối ưu hóa tiêu thụ, giảm lãng phí, ra quyết định chính xác và bền vững, từ cấp độ doanh nghiệp đến toàn xã hội.

Điều đáng mừng là, giải pháp này không còn xa vời hay đắt đỏ như một thập kỷ trước. Nhờ sự phát triển của công nghệ IoT, AI và các phần mềm mã nguồn mở, cả doanh nghiệp lớn và nhỏ đều có thể tiếp cận những công cụ tối ưu năng lượng theo thời gian thực. Và khi nhìn vào các mô hình tiên tiến trên thế giới, bài học hiện ra ngày càng rõ nét.

Năng lượng không chỉ là điện, đó là dữ liệu và tư duy

Ở nước Đức, nơi khái niệm “Công nghiệp 4.0” ra đời, các nhà máy đã thiết lập hệ thống điều khiển trung tâm cho toàn bộ dây chuyền sản xuất. Từng chiếc máy được gắn cảm biến, từng thông số vận hành được gửi về trung tâm điều độ, nơi một phần mềm AI sẽ phân tích và gợi ý cách điều chỉnh nhằm tiết kiệm năng lượng mà vẫn duy trì chất lượng sản phẩm. Nhờ đó, một số nhà máy trong ngành luyện kim và dệt may đã giảm được đến 25% lượng điện tiêu thụ so với cách vận hành cũ.

Tự động hóa và số hóa: Điều kiện cần và đủ cho năng lượng bền vững
Tự động hóa là chìa khóa vàng trong việc sử dụng năng lượng hiệu quả

Còn tại Singapore, quốc đảo nhỏ bé nhưng đi đầu trong công nghệ đô thị thông minh, các khu chung cư mới đều tích hợp bản sao số (Digital Twin). Nhờ vậy, họ có thể dự báo chính xác lượng điện tiêu thụ theo mùa, tự động điều chỉnh điều hòa, thang máy, chiếu sáng theo lượng người sử dụng, thậm chí mở rộng đến cả xe điện sạc đêm. Không chỉ tiết kiệm chi phí cho cư dân, mô hình này còn giúp thành phố giảm áp lực lên lưới điện trong giờ cao điểm.

Tại Hàn Quốc, một sáng kiến thú vị đã được áp dụng trong các trường học công - dự án “Green Smart School”. Tất cả phòng học mới đều được trang bị điều hòa thông minh, hệ thống cảm biến ánh sáng, điều khiển thiết bị qua ứng dụng di động. Nhưng điều quan trọng hơn là mỗi học sinh được giáo dục để hiểu về vai trò của tiết kiệm năng lượng, biết sử dụng và giám sát chính lớp học của mình như một “nhà quản lý năng lượng nhí”. Bài học về công nghệ được lồng ghép trong giáo dục chính là một phần bí quyết để chiến lược tự động hóa và số hóa ở Hàn Quốc đi vào đời sống một cách bền vững.

Dù ở châu Âu, châu Á hay Bắc Mỹ, điểm chung là chính phủ đều giữ vai trò định hướng: từ khung pháp lý, các chính sách hỗ trợ tài chính, đến việc thúc đẩy đào tạo nhân lực và kết nối các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Công nghệ là điều kiện cần, nhưng chính sách và con người mới là điều kiện đủ.

Bắt đầu từ những mô hình thật và người thật

Tại Việt Nam, trong vài năm trở lại đây, chúng ta đã chứng kiến nhiều tín hiệu tích cực. Các khu công nghiệp bắt đầu triển khai hệ thống quản lý năng lượng EMS, các tập đoàn sản xuất lớn trong ngành thép, thực phẩm, điện tử đang áp dụng cảm biến đo điện và phần mềm giám sát trung tâm. Thậm chí trong lĩnh vực nông nghiệp, nhiều trang trại tại Lâm Đồng, Hưng Yên, Đồng Nai đã ứng dụng hệ thống tưới tiêu tự động, điều chỉnh ánh sáng và nhiệt độ chuồng trại bằng cảm biến thông minh, giúp giảm thiểu tiêu hao điện và nước mà vẫn giữ năng suất ổn định.

Tự động hóa và số hóa: Điều kiện cần và đủ cho năng lượng bền vững
Nhà máy Lọc dầu Dung Quất - đơn vị tiên phong trong chuyển đổi số ngành năng lượng tại Việt Nam

Một trong những hình mẫu gần đây là Nhà máy Lọc dầu Dung Quất thuộc Công ty CP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) - đơn vị tiên phong trong chuyển đổi số ngành năng lượng tại Việt Nam. BSR đã đầu tư hệ thống điều khiển phân tán (DCS), tích hợp giám sát số hóa trên toàn bộ dây chuyền sản xuất. Nhờ đó, các kỹ sư có thể điều chỉnh chế độ vận hành thiết bị theo thời gian thực, kiểm soát rò rỉ nhiệt, lãng phí nhiên liệu và lập kế hoạch bảo trì tối ưu. Từ khi triển khai, BSR đã tiết kiệm hàng chục tỷ đồng chi phí năng lượng mỗi năm, đồng thời nâng cao độ an toàn vận hành và tăng hiệu suất sử dụng tài nguyên. Đây là minh chứng sống động cho thấy doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể “làm chủ cuộc chơi” trong chuyển đổi số vì mục tiêu sử dụng năng lượng hiệu quả.

Tuy nhiên, trên quy mô quốc gia, vẫn còn nhiều thách thức. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa còn e ngại chi phí đầu tư ban đầu cho thiết bị thông minh. Sự thiếu hụt kỹ sư giỏi về điều khiển tự động, AI, phân tích dữ liệu khiến tốc độ triển khai bị chậm lại. Một số lĩnh vực, đặc biệt là trong dịch vụ công, giáo dục và nông thôn, vẫn thiếu khung pháp lý rõ ràng hoặc cơ chế khuyến khích đủ mạnh để ứng dụng công nghệ mới.

Tự động hóa và số hóa: Điều kiện cần và đủ cho năng lượng bền vững
Công ty TNHH Thực phẩm Đại Bình Dương ưu tiên sử dụng các động cơ được cải tiến, tiêu tốn ít điện năng để tiết kiệm điện

Để tạo nên một bước ngoặt, bên cạnh tư duy chiến lược ở cấp chính sách, Việt Nam cần bắt đầu từ việc xây dựng hệ thống dữ liệu năng lượng quốc gia hoàn chỉnh, thúc đẩy đo đếm thông minh cho các ngành tiêu thụ lớn, phổ cập kiến thức tiết kiệm năng lượng vào giáo dục phổ thông, đồng thời khuyến khích hợp tác giữa Nhà nước - doanh nghiệp - viện nghiên cứu trong phát triển các mô hình thử nghiệm tại khu công nghiệp, đô thị, trường học. Song song, các gói tín dụng xanh, hỗ trợ tài chính cho chuyển đổi công nghệ cũng cần được thiết kế linh hoạt và dễ tiếp cận.

Khi một quốc gia học cách tiêu thụ năng lượng thông minh hơn, họ không chỉ giảm gánh nặng lên tài nguyên và môi trường, mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng sống và khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tự động hóa và số hóa không còn là đặc quyền của những quốc gia giàu có hay tập đoàn lớn. Đó là con đường mà mọi quốc gia, mọi ngành nghề, từ công nghiệp, nông nghiệp đến dịch vụ, đều có thể bước vào, nếu có quyết tâm, tư duy chiến lược và lòng tin vào sức mạnh của sự đổi mới.

Việt Nam, với tinh thần khởi tạo mạnh mẽ và nền tảng công nghệ ngày càng phát triển, hoàn toàn có thể trở thành một hình mẫu mới trong khu vực về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả nhờ tự động hóa và số hóa. Vấn đề không còn là "liệu có làm được không", mà là "chúng ta sẽ bắt đầu như thế nào và bắt đầu ngay từ hôm nay".

Ngân Hà - Vân Anh

Tudonghoangaynay.vn
tan-hoang-minh
Tin bài khác
Chuẩn hóa dữ liệu - nền tảng để ai thúc đẩy tự động hóa sản xuất

Chuẩn hóa dữ liệu - nền tảng để ai thúc đẩy tự động hóa sản xuất

Trong xu hướng chuyển đổi số công nghiệp, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật công nghiệp (IIoT) và mô hình kỹ thuật số đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong các nhà máy. Tuy nhiên, một thách thức lớn đặt ra không nằm ở năng lực xử lý của thuật toán mà ở chất lượng và tính nhất quán của dữ liệu đầu vào. Đây cũng là yếu tố quyết định khả năng khai thác AI hiệu quả trong hoạt động sản xuất.
Thị trường chứng khoán ngày 20/11:  VN-Index giảm phiên thứ 4 liên tiếp, mất hơn 46 điểm trong tuần

Thị trường chứng khoán ngày 20/11: VN-Index giảm phiên thứ 4 liên tiếp, mất hơn 46 điểm trong tuần

Thị trường chứng khoán tiếp tục diễn biến tiêu cực khi VN-Index giảm phiên thứ tư liên tiếp, đóng cửa sát 1.689 điểm. Tính chung cả tuần, chỉ số mất hơn 46 điểm, trong khi áp lực bán vẫn lan rộng và khối ngoại nối dài chuỗi bán ròng.
Ứng dụng AI trong doanh nghiệp nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, hiệu quả đầu tư và cơ hội hợp tác

Ứng dụng AI trong doanh nghiệp nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, hiệu quả đầu tư và cơ hội hợp tác

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định vai trò trung tâm của người dân và doanh nghiệp trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cùng với đó, Nghị quyết số 68-NQ/TW nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và tăng cường liên kết doanh nghiệp. Tinh thần xuyên suốt này cũng định hướng cho công tác xúc tiến đầu tư là gắn thu hút nguồn lực với nâng cao khả năng tiếp nhận công nghệ, năng lực triển khai và hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp.
VUSTA tìm giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn, phát huy sức mạnh liên kết các Hội ngành toàn quốc

VUSTA tìm giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn, phát huy sức mạnh liên kết các Hội ngành toàn quốc

Sáng 20/11, Liên hiệp hội Việt Nam tổ chức Hội thảo “Giải pháp tăng cường hoạt động phối hợp giữa các Hội ngành toàn quốc và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam” nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp và phát huy tiềm năng đội ngũ trí thức khoa học, công nghệ.
Tử vi vòng quay công nghệ ngày 21/11/2026: Tuổi Thìn đón tài lộc, tuổi Tý cần đề phòng áp lực

Tử vi vòng quay công nghệ ngày 21/11/2026: Tuổi Thìn đón tài lộc, tuổi Tý cần đề phòng áp lực

Tử vi 12 con giáp ngày 21/11/2026 hé lộ những chuyển biến đáng chú ý trên phương diện công việc, tài chính và tình cảm. Trong khi một số con giáp có cơ hội khẳng định năng lực, đón nhận tin vui về tiền bạc thì những tuổi khác cần thận trọng hơn trong lời nói và cách đưa ra quyết định. Cùng khám phá vận trình của 12 con giáp trong ngày thứ Bảy này!
HHT mở rộng đào tạo công nghệ cao, đón đầu nhu cầu nhân lực tương lai

HHT mở rộng đào tạo công nghệ cao, đón đầu nhu cầu nhân lực tương lai

Việc đưa vào hoạt động Trung tâm STEM AI ROBOT đánh dấu bước tiến mới của Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội trong đổi mới đào tạo, tăng cường thực hành và phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số.
Giữ lửa đam mê, gieo mầm khoa học như Nhà giáo trẻ Nguyễn Thị Vân Anh

Giữ lửa đam mê, gieo mầm khoa học như Nhà giáo trẻ Nguyễn Thị Vân Anh

Từ những câu hỏi về chuyển động của máy móc khi còn nhỏ đến các nghiên cứu chuyên sâu về điều khiển và robot, TS. Nguyễn Thị Vân Anh, giảng viên Khoa Tự động hóa, Trường Điện - Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội, đã từng bước xác định con đường khoa học mình muốn theo đuổi.
[E-Magazine] Trí tuệ nhân tạo soạn bài trong vài phút, vì sao người thầy vẫn bận rộn?

[E-Magazine] Trí tuệ nhân tạo soạn bài trong vài phút, vì sao người thầy vẫn bận rộn?

Chỉ một câu lệnh, trí tuệ nhân tạo (AI) có thể phác thảo giáo án, tạo câu hỏi kiểm tra và thiết kế học liệu trong thời gian ngắn. Nhưng sau sự tiện lợi ấy, giáo viên vẫn phải đọc, kiểm chứng, sửa chữa, chấm điểm và thấu hiểu từng học sinh. Những nghiên cứu mới đang chỉ ra một thực tế là công nghệ rút ngắn thời gian của từng việc, song chưa chắc làm nhẹ đi gánh nặng nghề nghiệp.
Nhận định phiên giao dịch ngày 20/11: Ưu tiên quản trị rủi ro, hạ tỷ trọng ở các nhịp hồi kỹ thuật

Nhận định phiên giao dịch ngày 20/11: Ưu tiên quản trị rủi ro, hạ tỷ trọng ở các nhịp hồi kỹ thuật

VN-Index tiếp tục giảm trong phiên 19/11 và đóng cửa dưới mốc 1.700 điểm. Các chỉ báo kỹ thuật cho thấy động lực tăng và dòng tiền đều suy yếu, khiến rủi ro điều chỉnh vẫn hiện hữu. Nhà đầu tư được khuyến nghị ưu tiên quản trị rủi ro, hạn chế sử dụng đòn bẩy và cân nhắc hạ tỷ trọng cổ phiếu khi thị trường xuất hiện các nhịp hồi kỹ thuật.
DHL thử nghiệm robot AI thích ứng trong vận hành kho hàng

DHL thử nghiệm robot AI thích ứng trong vận hành kho hàng

DHL Supply Chain đang thử nghiệm robot tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng thích ứng và đưa công nghệ điều phối AI vào vận hành thực tế tại các kho hàng, nhằm kết hợp robot, AI và người lao động để nâng cao hiệu quả quản lý logistics.
master