Việt Nam hiện nằm trong top 10 nước thu hút đầu tư xanh nhiều nhất, chiếm 5% trong các nước đang phát triển. Trong đó, năng lượng tái tạo thu hút chủ yếu, tăng gấp 5.7 lần trong 10 năm qua.
Tại Hội thảo “Thu hút đầu tư xanh, lọc ngành hay giảm phát thải” do Báo Thanh niên tổ chức ngày 5/12, tại TPHCM, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ KH-ĐT) Đỗ Văn Sử, cho biết tăng trưởng xanh được triển khai ở Việt Nam từ năm 2012. Đến nay, thành tựu đạt được là xây dựng thành công thể chế, nâng cao nhận thức, triển khai thực hiện và thúc đẩy nguồn lực nhà nước và tư nhân.
Theo đó, Việt Nam đặt ra 4 mục tiêu quan trọng trong tăng trưởng xanh. Cụ thể là giảm cường độ phát thải khí nhà kính trên GDP; xanh hóa các ngành kinh tế; xanh hóa lối sống và thúc đẩy tiêu dùng bền vững và xanh hóa quá trình chuyển đổi trên nguyên tắc bình đẳng, nâng cao sức chống chịu,…
Theo nghiên cứu bước đầu của Bộ KH-ĐT và Tập đoàn tư vấn Boston (BCG), đến năm 2050, hai nguồn năng lượng tái tạo là điện gió và điện mặt trời có tiềm năng đóng góp khoảng 70 – 80 tỷ USD vào GDP và tạo khoảng 90,000 – 105,000 việc làm trực tiếp. Hệ sinh thái hydro có tiềm năng đóng góp 40 – 45 tỷ USD vào GDP, tạo ra 40,000 – 50,000 việc làm.
Ngân hàng Thế giới ước tính Việt Nam cần tới 368 tỷ USD trong giai đoạn 2022 – 2040 (hoặc khoảng 6.8% GDP/năm) để xây dựng khả năng chống chịu và khử carbon, hướng giảm phát thải ròng bằng 0. Còn theo tính toán của Bộ KH-ĐT và BCG, cần huy động thêm 144 tỷ USD trong giai đoạn 2021 – 2050, tương ứng 2.2% của GDP, nhằm hiện thực hóa cam kết đưa phát thải ròng về vào năm 2050. Phương án huy động vốn đầu vào tăng trưởng xanh đến từ 3 nguồn vốn chính. Đó là vốn hỗ trợ từ nước ngoài, trong đó từ JETP cam kết hỗ trợ là 15.5 tỷ USD.
Theo kế hoạch đến năm 2030 vốn đầu tư nước ngoài thực hiện một năm khoảng 20 – 30 tỷ USD cho giai đoạn 2026 – 2030; từ 30 – 40 tỷ USD mỗi năm trong giai đoạn 2031 – 2040. Để tăng thu hút nguồn vốn này, Việt Nam đang chuyển đổi từ thu hút đầu tư theo hướng rộng sang chiều sâu và có chọn lọc, đặt mục tiêu tăng trưởng xanh theo hướng chất lượng cao, đầu tư xanh và có chọn lọc.
Doanh nghiệp gặp rào cản khi tham gia đầu tư xanh
Ông Đỗ Văn Sử, vừa có chuyến tham gia đoàn công tác của Thủ tướng Phạm Minh Chính tại Hội nghị thượng đỉnh hành động khí hậu thế giới (COP28), chia sẻ tại Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam với chủ đề “Huy động các nguồn lực cho chuyển đổi xanh” diễn ra tại UAE, các doanh nghiệp gặp những rào cản khi đầu tư xanh vào một quốc gia.
Cụ thể, đầu tiên là vấn đề chính sách, họ sợ nhất tính không nhất quán, không rõ ràng liên quan đầu tư xanh. Ví dụ, khi đang thu hút phát triển xe điện, với các chính sách ưu đãi như giảm thuế,… thì lại đột ngột chuyển sang ưu đãi thu hút đầu tư xe sử dụng khí hydro.
Tiếp đó là thiếu chính sách hỗ trợ, hoặc không rõ dẫn tới dự án xanh không đạt hiệu quả kinh tế. Hay vấn đề yếu kém hạ tầng, ví dụ như phát triển năng lượng tái tạo nhưng truyền tải không theo kịp, tương tự việc phát triển “nóng” điện tái tạo tại khu vực miền Trung của Việt Nam thời gian qua.
Các rào cản khác như: Thiếu công nghệ tiên tiến, không đủ hỗ trợ để họ phát triển; chi phí đầu tư ban đầu cao, khả năng tiếp cận tài chính, cơ chế tài trợ kém hiệu quả, rủi ro của thị trường; nguồn lao động không có tay nghề, thiếu chuyên môn quản lý dự án xanh và cuối cùng là bất ổn, rủi ro về chính trị, kinh tế – xã hội.
Tại Việt Nam, các rào cản thu hút FDI xanh theo khảo sát là hành trình đầu tư, chuỗi cung ứng, cơ sở hạ tầng, vốn tài chính, lao động, thuế và ưu đãi, nghiên cứu và phát triển,…
Từ những vấn đề trên, với Việt Nam, ông Đỗ Văn Sử đã đề xuất một số giải pháp. Theo đó, xây dựng chính sách bao gồm hoàn thiện khung pháp lý các công cụ tài chính xanh như trái phiếu xanh, tín dụng xanh, bảo hiểm xanh, đồng thời cần sớm ban hành để nhà đầu áp dụng; phát triển thị trường trao đổi quyền phát thải; ban hành cơ chế ưu đãi đầu tư xanh; hướng dẫn đầu tư xanh trong PPP; có giải pháp tập trung nguồn lực cho tín dụng xanh; nâng cấp thể chế hóa bộ chỉ số doanh nghiệp bền vững,…
Đỗ Phương
