World Cup 2026: Loạt công nghệ mới giúp trọng tài "bắt" mọi tình huống gây tranh cãi

World Cup 2026 không chỉ chứng kiến những trận cầu kịch tính mà còn đánh dấu bước tiến mới của công nghệ trong bóng đá. Lần đầu tiên, FIFA đưa dữ liệu từ cảm biến tích hợp trong quả bóng vào quy trình hỗ trợ trọng tài, kết hợp cùng hệ thống việt vị bán tự động và VAR để xử lý những pha bóng gây tranh cãi chỉ trong tích tắc.

Từ bàn thắng bị hủy của Croatia trước Bồ Đào Nha đến pha lập công được công nhận của Thụy Điển, những công nghệ này đã đóng vai trò quyết định trong việc đưa ra các phán quyết chính xác hơn.

Chip cảm biến trong bóng "lên tiếng" ở những pha chạm bóng cực nhỏ

Tâm điểm của hệ thống công nghệ mới là quả bóng chính thức Trionda do Adidas sản xuất, bên trong được tích hợp Connected Ball Technology - công nghệ cảm biến thông minh giúp phát hiện chính xác thời điểm cầu thủ chạm bóng.

Hệ thống bao gồm một vi mạch điện tử thu nhỏ cùng Bộ đo quán tính (Inertial Measurement Unit - IMU), kết hợp gia tốc kế và con quay hồi chuyển để theo dõi chuyển động, gia tốc, độ xoay và mọi va chạm của quả bóng.

Theo Adidas, cảm biến trong Trionda ghi nhận chuyển động hơn 100 lần mỗi giây, trong khi FIFA cho biết dữ liệu va chạm có thể được xử lý với tần suất lên tới 500 lần mỗi giây, đủ để phát hiện cả những cú chạm rất nhẹ như sượt tóc hay đầu ngón chân.

Hệ thống Connected Ball Technology trong quả bóng Trionda. Ảnh: Adidas

Ngay sau khi ghi nhận va chạm, dữ liệu được truyền theo thời gian thực đến hệ thống VAR và công nghệ việt vị bán tự động của FIFA. Trọng tài vì thế không còn phải chỉ dựa vào hình ảnh camera để xác định cầu thủ có chạm bóng hay không.

Ngoài hỗ trợ xác định việt vị, hệ thống còn giúp làm rõ các tình huống bóng chạm tay, bóng đổi hướng, xác định cầu thủ chạm bóng cuối cùng, quyền kiểm soát bóng hay những quyết định như phạt góc và phát bóng.

Công nghệ quyết định số phận bàn thắng của Croatia và Thụy Điển

Một trong những tình huống gây tranh cãi nhất World Cup 2026 xảy ra ở trận Bồ Đào Nha gặp Croatia tại vòng 1/16. Phút bù giờ thứ 13, từ quả tạt của Ivan Perisic, bóng lần lượt đi qua Igor Matanovic, Renato Veiga và Mario Pasalic trước khi Ruben Neves phản lưới nhà.

Điểm mấu chốt là xác định Matanovic có chạm bóng hay không. Nếu không chạm, Pasalic không việt vị và bàn thắng được công nhận. Ngược lại, chỉ cần Matanovic chạm bóng, Pasalic sẽ rơi vào thế việt vị và bàn thắng phải bị hủy.

Dữ liệu từ cảm biến trong bóng xác nhận Matanovic đã có một pha chạm bóng rất nhẹ bằng đầu. Chính cầu thủ Croatia sau trận cũng thừa nhận anh cảm thấy bóng "sượt nhẹ qua tóc".

Cầu thủ Croatia Igor Matanovic (áo xanh) chạm bóng ở tình huống Croatia gỡ hòa 2-2, nhưng bị hủy vì việt vị, trong trận Croatia thua Bồ Đào Nha 1-2 ở vòng 1/16 World Cup 2026, trên sân BMO Field ở Canada ngày 2/7/2026. Ảnh: Chụp màn hình

FIFA sau đó ra thông báo khẳng định dữ liệu từ Connected Ball Technology đã xác nhận thời điểm cầu thủ Croatia chạm bóng, qua đó giúp trọng tài xác định chính xác lỗi việt vị và không công nhận bàn thắng. Trước đó ở vòng bảng, công nghệ này cũng góp phần thay đổi quyết định trong trận Thụy Điển thắng Tunisia 5-1.

Ban đầu, Mattias Svanberg bị thổi việt vị khi ghi bàn. Tuy nhiên, dữ liệu cảm biến cho thấy bóng đã chạm rất nhẹ vào Alexander Isak trước khi đến chân Svanberg. Điều này khiến tình huống việt vị được tính lại và bàn thắng cuối cùng được công nhận.

Đồ thị như "nhịp tim" giúp xác định chính xác thời điểm chạm bóng

Theo FIFA, mỗi lần quả bóng bị tác động, hệ thống sẽ tạo ra một tín hiệu hiển thị dưới dạng đồ thị xung động giống như nhịp tim. Mỗi đỉnh nhọn trên đồ thị tương ứng với một thời điểm tiếp xúc giữa cầu thủ và bóng, giúp tổ VAR xác định chính xác khoảnh khắc xảy ra va chạm, kể cả khi mắt thường hoặc camera rất khó quan sát. Nguyên lý này thực chất được phát triển từ công nghệ Snickometer (Snicko) vốn nổi tiếng trong môn cricket.

Trong cricket, Snicko được sử dụng để xác định liệu bóng có chạm rất nhẹ vào gậy của vận động viên hay không. Hệ thống phân tích tín hiệu âm thanh và rung động, sau đó hiển thị thành đồ thị. Khi xuất hiện một cú chạm, dù rất nhỏ, đồ thị sẽ xuất hiện một đỉnh tín hiệu rõ ràng.

FIFA đã phát triển nguyên lý tương tự cho bóng đá nhằm xác định các tình huống chạm bóng với độ chính xác rất cao.

Đồ họa dạng nhịp tim dao động khi bóng đến vị trí Igor Matanovic ở tình huống Croatia gỡ hòa 2-2, nhưng bị hủy vì việt vị, ở trận Croatia thua Bồ Đào Nha 1-2 vòng 1/16 World Cup 2026, trên sân BMO Field ở Canada ngày 2/7/2026. Ảnh: X/@fifamedia

Kết hợp với công nghệ việt vị bán tự động và VAR

Dữ liệu từ quả bóng không hoạt động độc lập mà được tích hợp trực tiếp vào hệ thống Semi-Automated Offside Technology (SAOT) - công nghệ việt vị bán tự động - cùng nền tảng VAR của FIFA.

Trong mỗi pha bóng, camera theo dõi vị trí cầu thủ, còn cảm biến trong bóng xác định chính xác thời điểm chạm bóng. Hai nguồn dữ liệu được đồng bộ gần như tức thời, giúp xác định cầu thủ có rơi vào thế việt vị ở đúng thời điểm phát sinh đường chuyền hay không.

Nhờ đó, nhiều tình huống vốn chỉ chênh lệch vài phần nghìn giây hoặc rất khó nhận biết bằng mắt thường có thể được xử lý nhanh và chính xác hơn.

Không chỉ thông minh hơn, Trionda còn có thiết kế khí động học mới

Bên cạnh công nghệ điện tử, Trionda cũng được Adidas cải tiến mạnh về thiết kế. Nếu trước đây bóng World Cup thường gồm 32 mảnh da khâu lại, sau nhiều lần tối ưu xuống còn 8 rồi 6 mảnh, Trionda chỉ còn 4 tấm vật liệu liên kết bằng công nghệ ép nhiệt - ít nhất trong lịch sử các quả bóng World Cup.

Việc giảm số lượng đường ghép tạo nên bề mặt mịn hơn, giúp cải thiện tính khí động học, mang lại quỹ đạo bay ổn định hơn trong các cú sút xa, đường chuyền dài hay những quả tạt tốc độ cao. Các tấm vật liệu được ép nhiệt thay vì khâu truyền thống cũng giúp hạn chế thấm nước, tăng độ bền và duy trì hình dạng gần như hoàn hảo của quả bóng trong suốt trận đấu.

Thực tế, cảm biến trong bóng không phải lần đầu xuất hiện tại World Cup. Tại World Cup 2022 ở Qatar, quả bóng Al Rihla cũng được tích hợp công nghệ tương tự. Khi đó, hệ thống từng gây chú ý khi xác nhận Cristiano Ronaldo không chạm bóng trong bàn thắng của Bồ Đào Nha vào lưới Uruguay, dù tiền đạo này tin rằng mình đã có pha đánh đầu.

Tuy nhiên, ở World Cup 2026, FIFA đã chính thức đưa dữ liệu từ cảm biến vào quy trình hỗ trợ trọng tài, thay vì chỉ đóng vai trò tham khảo như trước. Đồng thời, Adidas cũng bố trí lại vị trí cảm biến bên trong Trionda để bảo đảm cân bằng, không ảnh hưởng đến cảm giác chơi bóng và quỹ đạo bay, giúp công nghệ trở thành một phần quan trọng trong việc đưa ra các quyết định trên sân.