Xây dựng hệ sinh thái Robot “Made in Vietnam”: Liên kết để tạo sức bật cho ngành công nghiệp robot Việt

Tại hội thảo Xây dựng hệ sinh thái cho Robot “Made in Vietnam” diễn ra ngày 01/7/2026 trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế MTA Vietnam 2026, nhiều chuyên gia, doanh nghiệp và nhà quản lý đã cùng phân tích hiện trạng, chỉ ra điểm nghẽn, đề xuất giải pháp nhằm hình thành hệ sinh thái robot mang bản sắc Việt Nam, hướng tới tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Robot đang trở thành hạ tầng của nền sản xuất hiện đại

Phát biểu mở đầu hội thảo, PGS.TS. Lê Hoài Quốc - Chủ tịch Hội Tự động hóa TP. Hồ Chí Minh (HAuA), Chủ tịch Chi hội Robot Việt Nam (VRA) nhấn mạnh rằng “robot không còn đơn thuần là thiết bị tự động hóa trong các dây chuyền sản xuất mà đã trở thành một phần của hạ tầng công nghiệp hiện đại”.

Theo các số liệu được trình bày tại hội thảo, thế giới hiện có khoảng 4,66 triệu robot công nghiệp đang vận hành, với hơn 542.000 robot mới được lắp đặt trong năm gần đây. Đáng chú ý, 74% số robot công nghiệp được triển khai tại châu Á, cho thấy khu vực này đang giữ vai trò trung tâm trong quá trình chuyển đổi sản xuất toàn cầu.

Những con số trên phản ánh xu thế dịch chuyển mạnh mẽ của ngành công nghiệp chế tạo sang mô hình sản xuất thông minh, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và kết nối số trở thành những yếu tố cốt lõi quyết định năng suất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

PGS.TS. Lê Hoài Quốc - Chủ tịch Hội Tự động hóa TP. Hồ Chí Minh (HAuA), Chủ tịch Chi hội Robot Việt Nam (VRA) phát biểu khai mạc. Ảnh: Nart Thái

Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu phát triển robot “Made in Vietnam”, điều cần thiết không chỉ là chế tạo thành công một sản phẩm robot, mà còn phải xây dựng được một hệ sinh thái đồng bộ, kết nối nghiên cứu, sản xuất, công nghệ và thị trường.

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại hội thảo là kinh nghiệm phát triển ngành robot của các quốc gia công nghiệp hàng đầu.

Các chuyên gia chỉ ra rằng những quốc gia thành công như Nhật Bản, Đức, Hàn Quốc, Trung Quốc hay Đài Loan đều có điểm chung là phát triển công nghiệp nền trước khi xây dựng ngành robot.

Tại Nhật Bản, sự phát triển mạnh mẽ của các ngành servo, động cơ, điều khiển và cơ khí chính xác đã tạo điều kiện cho những doanh nghiệp như FANUC, Yaskawa hay Kawasaki trở thành các thương hiệu robot hàng đầu thế giới.

Đức xây dựng lợi thế từ nền công nghiệp chế tạo và tự động hóa với các doanh nghiệp như KUKA, Bosch Rexroth và Siemens, trong khi Hàn Quốc đầu tư mạnh cho nghiên cứu - phát triển (R&D), kết hợp với các chính sách quốc gia để thúc đẩy hệ sinh thái robot.

Trong khi đó, Trung Quốc triển khai chiến lược "Made in China 2025", tập trung đầu tư quy mô lớn cho công nghiệp robot, thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của các doanh nghiệp nội địa và từng bước giảm phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu.

Những kinh nghiệm này cho thấy robot không phải là một ngành công nghiệp phát triển độc lập, mà là kết quả của sự cộng hưởng giữa cơ khí chính xác, điện tử, điều khiển, phần mềm, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn cùng các chính sách hỗ trợ dài hạn của Nhà nước. Đó cũng là bài học quan trọng đối với Việt Nam trong quá trình xây dựng hệ sinh thái robot quốc gia.

Doanh nghiệp Việt trước bài toán tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu

Nội dung đáng chú ý tại hội thảo là tham luận của ông Trần Anh Tuấn – Phó Chủ tịch Liên minh Kinh tế tầm thấp Việt Nam (LEAP), CEO & Founder SaolaTek bàn về những thách thức của doanh nghiệp robot Việt Nam khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo các phân tích tại hội thảo, mặc dù Việt Nam đã xuất hiện nhiều doanh nghiệp nghiên cứu và phát triển robot, song phần lớn vẫn hoạt động ở quy mô nhỏ, năng lực nội địa hóa còn hạn chế và phụ thuộc nhiều vào các linh kiện nhập khẩu.

Ông Trần Anh Tuấn – Phó Chủ tịch Liên minh Kinh tế tầm thấp Việt Nam (LEAP) bàn về những thách thức của doanh nghiệp robot Việt Nam bàn về những thách thức của doanh nghiệp robot Việt Nam. Ảnh: Nart Thái

Việc thiếu các doanh nghiệp sản xuất linh kiện cốt lõi như động cơ servo, hộp giảm tốc, cảm biến, bộ điều khiển hay chip chuyên dụng khiến chi phí sản xuất còn cao và khả năng cạnh tranh chưa thực sự nổi bật.

Bên cạnh đó, việc đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu khắt khe từ các tập đoàn quốc tế cũng là rào cản không nhỏ đối với doanh nghiệp trong nước.

Các chuyên gia cho rằng để doanh nghiệp robot Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, cần thúc đẩy mạnh mẽ sự liên kết giữa doanh nghiệp chế tạo, doanh nghiệp công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học và các đơn vị cung cấp giải pháp số, đồng thời hình thành mạng lưới doanh nghiệp hỗ trợ đủ mạnh.

Hệ sinh thái là yếu tố quyết định thành công của Robot “Made in Vietnam”

Điểm xuyên suốt của hội thảo là khẳng định vai trò của hệ sinh thái trong phát triển ngành robot. Một hệ sinh thái hoàn chỉnh không chỉ bao gồm các doanh nghiệp chế tạo robot mà còn cần sự tham gia của các đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp cơ khí chính xác, điện tử, AI, bán dẫn, logistics, tài chính, quỹ đầu tư và các cơ quan quản lý.

Đặc biệt, việc kết nối nhu cầu thực tiễn từ các ngành sản xuất với năng lực nghiên cứu và phát triển trong nước sẽ giúp rút ngắn quá trình thương mại hóa sản phẩm, đồng thời nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng của robot “Made in Vietnam”.

Xu hướng này cũng mở rộng sang lĩnh vực drone (thiết bị bay không người lái), khi nhiều nội dung tại hội thảo đề cập đến việc phát triển đồng thời hệ sinh thái Robot & Drone “Made in Vietnam”, hướng tới các ứng dụng trong công nghiệp, nông nghiệp, logistics, giám sát hạ tầng và kinh tế số.

Quang cảnh hội thảo "Xây dựng hệ sinh thái Robot 'Made in Vietnam'" diễn ra tại MTA Vietnam 2026. Ảnh: Nart Thái

Có thể thấy, mục tiêu mà các chuyên gia hướng tới không chỉ dừng lại ở việc lắp ráp hoặc sản xuất robot tại Việt Nam, mà là từng bước làm chủ công nghệ, thiết kế, phát triển và xây dựng thương hiệu robot do chính doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu, chế tạo và thương mại hóa. Vấn đề trên đòi hỏi một chiến lược dài hạn, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo chính sách, các viện - trường đại học cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao, doanh nghiệp là trung tâm đổi mới sáng tạo và thị trường trở thành động lực thúc đẩy quá trình hoàn thiện công nghệ.

Hội thảo Xây dựng hệ sinh thái cho Robot “Made in Vietnam” không chỉ là diễn đàn trao đổi chuyên môn mà còn góp phần định hình tư duy phát triển ngành robot theo hướng hệ sinh thái mở, tăng cường liên kết giữa các chủ thể và hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị robot toàn cầu.