AI có thể hỗ trợ việc học mà không làm suy yếu tư duy phản biện?

Trí tuệ nhân tạo
16/03/2025 14:30
Trong bối cảnh AI tạo sinh đang thay đổi ngành giáo dục, một câu hỏi lớn đã nảy sinh: Liệu công nghệ này có thể hỗ trợ việc học mà không làm suy yếu tư duy phản biện? Câu trả lời nằm ở cách dạy người học sử dụng AI một cách có ý thức.
aa
AI có thể hỗ trợ việc học mà không làm suy yếu tư duy phản biện?
Mục tiêu cơ bản của giáo dục là phát triển các kỹ năng tư duy phản biện.

Các công nghệ AI tạo sinh (GenAI) như ChatGPT đang khiến ngành giáo dục Việt Nam chuyển đổi mạnh mẽ.

Theo PGS. Agnis Stibe - Đại học RMIT Việt Nam: “Các công cụ AI thường được ca ngợi vì mang lại trải nghiệm học tập cá nhân hóa và khả năng truy cập thông tin ngay lập tức. Tuy nhiên, AI cũng đi kèm với thách thức lớn, việc truy cập mọi thứ dễ dàng có thể khiến người học phụ thuộc quá mức vào AI khi cần giải quyết vấn đề hay lên ý tưởng, dẫn đến kìm hãm tính sáng tạo và tư duy phản biện”.

“Phát triển các kỹ năng tư duy phản biện là mục tiêu cơ bản của giáo dục. Cùng với việc cho phép khai thác lợi ích từ AI tạo sinh, người làm công tác giảng dạy phải đảm bảo việc phát triển trí tuệ của người học không bị ảnh hưởng”, PGS. Agnis Stibe chia sẻ.

TS. Anushka Siriwardana - Giảng viên ngành Digital Marketing tại RMIT cảnh báo, việc lạm dụng GenAI có thể dẫn đến thái độ “biết tuốt” ở người học. Họ quen với việc nhận được câu trả lời tức thì nhưng lại không có động lực để đào sâu vào các vấn đề phức tạp hay phát triển lập luận dựa trên tư duy của chính mình. Điều này mở ra một thách thức quan trọng: Làm thế nào để sử dụng AI nhằm hỗ trợ, chứ không phải thay thế tư duy phản biện?

Nghiên cứu gần đây của RMIT nhấn mạnh một yếu tố quan trọng là tác động điều tiết của tuổi tác và trình độ học vấn đối với cách người học tương tác với công nghệ AI.

Tại Việt Nam, người học với trình độ học vấn cao có thể tích hợp AI hiệu quả hơn vào quá trình học tập của bản thân bởi họ có khả năng tiếp cận các công cụ này với tư duy phản biện.

PGS. Stibe nhận định: “Trong khi người học lớn tuổi và có trình độ học vấn cao hơn có thể tận dụng AI để nâng cao hiểu biết của mình cũng như thực hiện phân tích sâu hơn, thì người trẻ tuổi có thể chỉ dựa vào AI để có được câu trả lời nhanh chóng, điều này có thể cản trở khả năng tư duy phản biện của họ”.

Theo các giảng viên RMIT, các đơn vị giáo dục tại Việt Nam cần xem xét những tác động điều tiết này trong quá trình tích hợp AI. Việc triển khai các chiến lược giáo dục thúc đẩy tư duy phản biện phù hợp với từng nhóm tuổi và trình độ học vấn khác nhau sẽ là điều cần thiết.

“Bằng cách thúc đẩy văn hóa học tập đề cao việc đặt câu hỏi và khuyến khích người học phản biện các thông tin do AI tạo ra, người dạy có thể trang bị tốt hơn cho người học sử dụng công nghệ một cách có ý thức, từ đó nâng cao năng lực tư duy phản biện của họ trong môi trường học tập được AI hỗ trợ”, TS. Siriwardana cho biết.

Phó giáo sư Stibe gợi ý, một cách thiết thực để thúc đẩy tư duy phản biện ở người học là thiết kế các bài tập yêu cầu họ phát triển kỹ năng đặt câu hỏi (hay còn gọi là prompt) hiệu quả khi sử dụng công cụ GenAI. Mục tiêu cuối cùng là giúp người học đặt ít prompt hơn cho mỗi vấn đề mà vẫn nhận được thông tin phù hợp và sáng tạo.

Trong môn học thuộc ngành Digital Marketing tại RMIT, sinh viên có thể được giao nhiệm vụ tìm hiểu những sáng kiến marketing mới nhất dựa trên AI. Sinh viên có thể bắt đầu bằng cách đặt cho AI một câu hỏi tổng quát như: “Các xu hướng mới nhất trong lĩnh vực marketing dựa trên AI là gì”. Sau đó, thay vì liên tục đặt những câu hỏi chung chung, sinh viên có thể tinh chỉnh yêu cầu của mình cụ thể hơn, chẳng hạn như: “Các công cụ AI đang được sử dụng như thế nào để cá nhân hóa trải nghiệm của khách hàng khi trong môi trường tiếp thị kỹ thuật số?”.

Cách tiếp cận này khuyến khích sinh viên tư duy phản biện về các câu hỏi mà họ đặt ra và những chi tiết tinh tế trong thông tin mà họ tìm kiếm. Thông qua bài tập này, sinh viên không chỉ học cách tương tác hiệu quả hơn với AI mà còn phát triển khả năng phân tích và ưu tiên thông tin, từ đó nâng cao kỹ năng tư duy phản biện.

“Điều quan trọng là phải đạt được cân bằng giữa AI và tư duy phản biện. Bằng cách dạy người học cách đặt câu hỏi, tinh chỉnh và phân tích nội dung do AI tạo ra, người dạy có thể biến GenAI thành một công cụ hiệu quả để khuyến khích học tập sâu hơn và trau dồi tư duy phản biện thay vì đơn thuần là một chiếc nạng đỡ”, PGS. Stibe kết luận.

tudonghoangaynay.vn
tan-hoang-minh
Tin bài khác
Rockwell Automation: Ứng dụng AI tăng nhanh, khai thác dữ liệu vẫn hạn chế

Rockwell Automation: Ứng dụng AI tăng nhanh, khai thác dữ liệu vẫn hạn chế

Gần 90% doanh nghiệp sản xuất thực phẩm và đồ uống đã sử dụng hoặc có kế hoạch sớm triển khai trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy, nhưng chỉ khoảng 45% dữ liệu thu thập được khai thác hiệu quả.
25 trường đại học được đầu tư phòng thí nghiệm bán dẫn

25 trường đại học được đầu tư phòng thí nghiệm bán dẫn

Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt 25 cơ sở đào tạo với 53 chương trình thuộc lĩnh vực vi mạch bán dẫn tham gia Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn. Các trường được hỗ trợ đầu tư thiết bị, phần mềm và nâng cấp phòng thí nghiệm phục vụ đào tạo, nghiên cứu.
Thị trường chứng khoán ngày 16/11: VIC giữ sắc xanh cho VN Index, dù 220 cổ phiếu chìm trong sắc đỏ

Thị trường chứng khoán ngày 16/11: VIC giữ sắc xanh cho VN Index, dù 220 cổ phiếu chìm trong sắc đỏ

VN Index vẫn giữ được sắc xanh, nhưng bức tranh trên bảng điện tử lại hoàn toàn trái ngược khi có tới 220 cổ phiếu giảm giá. Trong khi thanh khoản lao dốc, việc chỉ số tránh được một phiên điều chỉnh đến chủ yếu từ việc cổ phiếu VIC tăng giá và đóng góp hơn 8 điểm.
On Stage 2026: Khi kịch nghệ truyền thống được kể lại bằng ngôn ngữ GENZ

On Stage 2026: Khi kịch nghệ truyền thống được kể lại bằng ngôn ngữ GENZ

On Stage là chương trình nghệ thuật đặc sắc, tổ chức thường niên do Câu lạc bộ Kịch nghệ Life’s So Drama - CLB về kịch nghệ do học sinh trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam thành lập và duy trì.
BSR nghiên cứu công nghệ thu hồi, lưu trữ CO₂, hướng tới phát thải ròng bằng 0

BSR nghiên cứu công nghệ thu hồi, lưu trữ CO₂, hướng tới phát thải ròng bằng 0

BSR đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu công nghệ thu hồi và lưu trữ CO₂, tìm kiếm giải pháp phù hợp để giảm phát thải trong hoạt động của Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Techmart 2026 kết nối công nghệ vật liệu mới, thúc đẩy sản xuất xanh

Techmart 2026 kết nối công nghệ vật liệu mới, thúc đẩy sản xuất xanh

Nhiều giải pháp về vật liệu tiên tiến, vật liệu thân thiện với môi trường và công nghệ sản xuất xanh sẽ được giới thiệu tại Techmart, góp phần thúc đẩy kết nối cung - cầu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ.
BSR tăng cường hợp tác, bảo đảm tự chủ nguồn cung xăng dầu

BSR tăng cường hợp tác, bảo đảm tự chủ nguồn cung xăng dầu

BSR và Cục Xăng dầu đẩy mạnh hợp tác sản xuất nhiên liệu đặc chủng, phát triển sản phẩm mới và khai thác hệ thống kho chứa, góp phần nâng cao năng lực tự chủ xăng dầu phục vụ quốc phòng và an ninh năng lượng quốc gia.
Tử vi vòng quay công nghệ ngày 17/11/2026: Tuổi Tỵ tài lộc khởi sắc, tuổi Dậu cần thận trọng

Tử vi vòng quay công nghệ ngày 17/11/2026: Tuổi Tỵ tài lộc khởi sắc, tuổi Dậu cần thận trọng

Những bí ẩn của khoa học đời sống luôn mang đến nhiều điều thú vị và là chủ đề được đông đảo độc giả quan tâm. Tử vi vòng quay công nghệ ngày 17/11/2026 sẽ cùng khám phá vận trình của 12 con giáp trên các phương diện công danh, tiền bạc, tình duyên và sức khỏe, qua đó mang đến những góc nhìn tham khảo về cơ hội cũng như thử thách trong ngày mới.
Xe máy điện VinFast Rasad và Sadie lộ diện

Xe máy điện VinFast Rasad và Sadie lộ diện

Ứng dụng động cơ đặt giữa công suất tới 7.100W và phanh ABS, hai mẫu xe máy điện mới của VinFast định hình chuẩn mực vận hành hiện đại cho phân khúc cao cấp.
Dòng chảy công nghệ từ phiến silicon đến chiếc smartphone

Dòng chảy công nghệ từ phiến silicon đến chiếc smartphone

Một cú chạm mở camera, một khuôn hình hiện lên sắc nét giữa chiều ngược sáng. Chiếc điện thoại thông minh (smartphone) đáp lại nhanh đến mức người dùng hiếm khi nghĩ về hành trình tạo ra nó. Phía sau sự giản tiện ấy là những nhà máy phải kiểm soát vật chất ở kích thước cực nhỏ, những dây chuyền lắp ráp liên tục và các phép đo không được phép dễ dãi.
master