Ẩm thực rươi

Văn hoá giải trí
14/01/2025 14:51
Văn hóa giải trí là “món ăn” tinh thần không thể thiếu, mang đến sự thư giãn và cảm hứng cho mọi người. Đặc biệt, trong lĩnh vực khoa học, công nghệ - Nơi thường gắn với sự khô khan của máy móc và thiết bị, văn hóa giải trí chính là luồng gió mát, làm mềm mại những điều tưởng chừng khô cứng. Với bài viết "Ẩm thực rươi", Tạp chí Tự động hóa Ngày nay hy vọng sẽ mang đến câu chuyện thú vị tới bạn đọc.
aa
Kem Hà Nội

Thuở nhỏ, mỗi khi trở trời, Hà Nội oi nồng và lất phất mấy hạt mưa, ông tôi lại bảo: “Lại sắp có rươi rồi đây!” Quả nhiên, sớm dậy, có bà gánh hai thúng rươi rao ngay đầu phố: “Ai mua rươi ra mua...” Cái tiếng rao trầm bổng thật đặc trưng, ngân vang, kéo dài, đánh thức cả ngõ phố, khiến nhà nào nhà nấy vội vớ cái bát ô tô ra tranh mua một bát. Phải mua ngay bởi chỉ lát sau là hết rươi.

Ẩm thực rươi
Nguyên liệu làm món chả rươi

Lũ trẻ con chúng tôi xúm đông xúm đỏ quanh cái thúng rươi được kê nghiêng dưới chân cột điện sắt đầu phố. Rươi bò nhung nhúc trong thúng nhưng lạ thật, mặt thúng rươi lại phẳng như bát chè đặc. Những con rươi như quyện chặt vào nhau thành một khối. Con thì màu hồng, con thì chuyển màu xanh đùng đục xam xám, tim tím. Bà bán rươi tươi cười, khéo léo vét ra từng bát bán cho khách. Lũ trẻ chúng tôi, đứa mạnh bạo thì lấy tay nhón trộm một con chơi. Tôi bắt chước, cũng lấy que chọc lấy vài con, bỏ vào lá bàng, rồi cả lũ kéo nhau ra một góc ngắm nghía, thích thú với món đồ chơi tươi sống mới lạ.

Hết thả con rươi xuống cống xem khi bơi, lông nó cử động trong nước ra làm sao, đám trẻ con chúng tôi lại cãi nhau ỏm tỏi về chuyện trong bụng rươi có gì. Rồi... giải phẫu con rươi và lại tiếp tục cãi nhau rằng đâu là gan, đâu là trứng... Bất phân thắng bại. Chẳng biết đứa nào đúng, đứa nào sai vì thời ấy làm gì có sách vở dạy về con rươi. Trẻ con Hà Nội bây giờ chẳng thích thú mấy trò giải phẫu rươi, thả rươi bơi thi hay đổ dế, bắt ve như cái thuở chúng tôi còn chân xỏ guốc mộc la cà trên vỉa hè. Nhưng chính vì những trò chơi dân dã và sự tò mò con trẻ ấy nên sau này, tôi chọn theo ngành Sinh vật học. Và có ai ngờ những giờ học đầu tiên trong phòng thí nghiệm, tôi lại được tiếp cận một cách sâu sắc với loài động vật đã gắn bó suốt tuổi thơ. Đấy là những mẫu vật rươi thuộc nhóm “giun nhiều tơ” được sưu tập từ Kinh Môn, Kim Thành, Thanh Hà, Tứ Kỳ... thuộc vùng Hải Dương. Đó là những vùng có nhiều rươi và thời gian thu thập mẫu cũng trùng với thời vụ mà các cụ vẫn thường nói: “tháng Chín đôi mươi, tháng Mười mồng năm” - có nghĩa là trong năm có hai vụ rươi chính. Vụ chiêm được bắt đầu từ tháng Năm cho đến giáp Tết, còn vụ chính là vào cuối tháng Chín âm lịch.

Tôi thầm cảm ơn bà Tam bán rươi, dân Tứ Kỳ, Hải Dương ngày nào. Nhờ bà mà tôi được thỏa cái trí tò mò khi ngồi hàng giờ ngắm chú rươi xứ Đông thân đầy những sợi lông nhỏ li ti cố gắng vượt dòng nước cống. Cái sức sống kỳ lạ của con vật nhỏ bé đã kính thích trí tò mò của tôi, nó như một chất xúc tác khiến tôi say mê tìm hiểu sự sống, nó dẫn tôi vào nghề nghiên cứu sinh vật học rồi gắn bó suốt cuộc đời.

Thôi, xin trở lại cái chuyện gánh rươi đầu phố. Khác với các bà, các cụ trong ngõ, mẹ tôi không tỏ ra hào hứng khi tiếng rao lanh lảnh của bà Tam cất lên. Tôi chạy vào giục mẹ: “Sao mẹ không ra mua rươi đi?” Bà chỉ cười hiền và bảo: “Ăn làm gì thứ ấy, ghê chết! Các cụ bảo ăn rươi, ăn cá bể là độc lắm. Thôi, kiêng cho nó lành con ạ!” Thấy mẹ bảo thứ ấy độc thì tôi tin là độc nhưng cũng chẳng biết độc ra sao.

Cứ sau bữa cơm trưa là tôi và lũ bạn tung tăng đến trường. Thời ấy chỉ học nửa buổi thôi, không phải học thông tầm cả ngày, ăn cơm trưa ở trường như trẻ con bây giờ. Đến trưa, nghe tiếng còi Nhà hát lớn là bố tôi lại từ nhà dây thép Bờ Hồ đạp xe về, ăn cơm trưa với cả nhà. Ăn xong, chợp mắt một chút rồi lại đạp xe đến sở làm việc. Lũ chúng tôi thì cũng chải đầu, ăn mặc chỉnh tề, tụ tập nhau í ới đi bộ tới trường chẳng cần người lớn đưa đón. Những cuốc đi bộ từ nhà tới trường hay từ trường về nhà là thời gian vô cùng thích thú. Thú nhất là trở về sau tiếng trống tan lớp vì được la cà xem xiếc khỉ, rồi ngửi mùi xào nấu hấp dẫn bay ra từ những nhà hàng ở góc phố...

Ẩm thực rươi
Chả rươi

Hôm ấy, cả lũ thi nhau kể về bữa trưa có món rươi kỳ thú, kể về cách làm lông, đúc chả, xào xáo rươi ra sao… Tôi nghe mà thèm nhưng chẳng dám nhắc lại lời mẹ: “Ăn rươi ghê chết...” Sau này, khi thảo luận với cụ Vượng[1], tôi mới nhận thức được rằng trong sự ăn uống, ta cần khoan dung. Anh không ăn được mắm tôm, tiết canh…, thậm chí ghê sợ, thì cũng đừng miệt thị những ai ăn được. Người ta không ưa cái mùi pho mát thum thủm của nước ngoài, anh ăn được nó thì cũng chớ chê người ta quê mùa. Phải biết tôn trọng sở thích của nhau, biết lắng nghe các ý kiến cá nhân của nhau. Anh không ăn được rươi, không biết ăn rươi thì là cái việc riêng của anh.

Khi tôi lấy vợ, bố mẹ vợ tôi chẳng ghê sợ con rươi, trái lại, hễ thấy có rươi là phải mua bằng được. Các cụ đặc biệt ưa thích cái món khoái khẩu này. Bà mẹ vợ tôi thường làm món chả rươi theo lối thông thường: chần qua nước sôi cho lông rươi rụng hết, thịt rươi săn lại (gọi là làm lông rươi), sau đó trộn rươi với trứng vịt, thịt lợn băm, thìa là và vỏ quýt thái nhỏ, đúc trứng trên chảo mỡ. Thế là có đĩa chả rươi thơm lừng. Cũng có lần cụ xào rươi với củ niễng thái mỏng. Củ niễng cũng được trồng ở nhiều ruộng nước tại Hải Dương. Lần đầu được ăn các món này, tôi tự hỏi: Ngon như vậy sao mẹ mình không ăn mà lại bảo là độc? Sao ông mình, bà mình lại chối bỏ? Thì ra người Hà Nội quê tôi, nhiều người cũng có chung cái tâm lý đấy, tất cả chỉ vì ngại tiếp nhận những gì mình thấy lạ, thấy hình thù kỳ dị mà thôi. Chứ còn người Hà Nội nào quê gốc Hải Dương, hoặc lấy chồng lấy vợ là người Hải Dương thì hẳn coi rươi là món “quốc hồn quốc túy”.

Ẩm thực rươi

Sau này, tôi có ông bạn tên Thanh người Hải Dương làm bên Đại học Y khoa. Mỗi lần về quê ra, bao giờ Thanh cũng mời cả tổ bộ môn và bè bạn đến đánh chén một bữa mắm rươi túy lúy do chính tay bà cụ Thanh làm. Tôi quen ăn mắm tép đồng Hà Nội. Lần đầu được mời ăn mắm rươi, thấy dọn mâm cũng lại rau sống, thịt lợn luộc, chuối xanh, gừng tươi, hành củ, lạc rang, ớt tươi… thì nghĩ bụng: cũng chẳng khác gì mắm tép. Khi rót mắm rươi ra - một màu vàng ươm kỳ lạ và khi gom thịt, rau cùng đủ các gia vị chua cay mặn ngọt, chát hăng, rưới tí mắm rươi kèm chút bún, nhấp chén rượu tăm thì cái cảm giác thần tiên nó xuất hiện ngay lập tức trong lưỡi, trong tỳ vị.

Khi tìm hiểu xem người Hải Dương xứ Đông còn có kiểu ăn rươi nào nữa không, mới giật mình vì hiểu biết của mình còn khiếm khuyết quá. Chỉ tính riêng chả rươi, mắm rươi cũng có muôn vàn kiểu ăn khác nhau. Ngoài chả rươi, người xứ Đông còn có xôi rươi, canh rươi và nhiều món thú vị khác.

Còn nói đến mắm rươi, cụ Vũ Bằng sinh thời từng nhắc khéo: “Mắm rươi ăn với tôm he bông, không có rau cần và rau cải cúc thì hỏng kiểu.” Cụ nhận xét: “Không thể nào quan niệm được một bữa mắm rươi ‘ra dáng’ mà lại thiếu hai món rau quan yếu đó. Thiếu nó, thật y như một người đàn bà đẹp mà vô duyên: tẻ lắm!”

Ô hay nhỉ! Thì ra ăn mắm rươi đúng kiểu lại phải như thế ư? Thì ra tôi vẫn ăn mắm rươi theo lối “vô duyên” sao!

Tôi quyết định một ngày nào đó phải thử ăn mắm rươi đúng kiểu sành điệu của cụ Vũ Bằng, để tự mình cảm nhận cái giá trị của tôm he bông, của cải cúc, cần ta, nó đến đâu trong bản tổng phổ mắm rươi cổ điển.

Thành phố Hồ Chí Minh 25/9/2010


[1] Nhà sử học, nhà khảo cổ học, Giáo sư Trần Quốc Vượng

Tác giả Vũ Thế Long

tudonghoangaynay.vn

Bài liên quan
tan-hoang-minh
Tin bài khác
25 trường đại học được đầu tư phòng thí nghiệm bán dẫn

25 trường đại học được đầu tư phòng thí nghiệm bán dẫn

Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt 25 cơ sở đào tạo với 53 chương trình thuộc lĩnh vực vi mạch bán dẫn tham gia Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn. Các trường được hỗ trợ đầu tư thiết bị, phần mềm và nâng cấp phòng thí nghiệm phục vụ đào tạo, nghiên cứu.
Thị trường chứng khoán ngày 16/11: VIC giữ sắc xanh cho VN Index, dù 220 cổ phiếu chìm trong sắc đỏ

Thị trường chứng khoán ngày 16/11: VIC giữ sắc xanh cho VN Index, dù 220 cổ phiếu chìm trong sắc đỏ

VN Index vẫn giữ được sắc xanh, nhưng bức tranh trên bảng điện tử lại hoàn toàn trái ngược khi có tới 220 cổ phiếu giảm giá. Trong khi thanh khoản lao dốc, việc chỉ số tránh được một phiên điều chỉnh đến chủ yếu từ việc cổ phiếu VIC tăng giá và đóng góp hơn 8 điểm.
On Stage 2026: Khi kịch nghệ truyền thống được kể lại bằng ngôn ngữ GENZ

On Stage 2026: Khi kịch nghệ truyền thống được kể lại bằng ngôn ngữ GENZ

On Stage là chương trình nghệ thuật đặc sắc, tổ chức thường niên do Câu lạc bộ Kịch nghệ Life’s So Drama - CLB về kịch nghệ do học sinh trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam thành lập và duy trì.
BSR nghiên cứu công nghệ thu hồi, lưu trữ CO₂, hướng tới phát thải ròng bằng 0

BSR nghiên cứu công nghệ thu hồi, lưu trữ CO₂, hướng tới phát thải ròng bằng 0

BSR đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu công nghệ thu hồi và lưu trữ CO₂, tìm kiếm giải pháp phù hợp để giảm phát thải trong hoạt động của Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Techmart 2026 kết nối công nghệ vật liệu mới, thúc đẩy sản xuất xanh

Techmart 2026 kết nối công nghệ vật liệu mới, thúc đẩy sản xuất xanh

Nhiều giải pháp về vật liệu tiên tiến, vật liệu thân thiện với môi trường và công nghệ sản xuất xanh sẽ được giới thiệu tại Techmart, góp phần thúc đẩy kết nối cung - cầu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ.
BSR tăng cường hợp tác, bảo đảm tự chủ nguồn cung xăng dầu

BSR tăng cường hợp tác, bảo đảm tự chủ nguồn cung xăng dầu

BSR và Cục Xăng dầu đẩy mạnh hợp tác sản xuất nhiên liệu đặc chủng, phát triển sản phẩm mới và khai thác hệ thống kho chứa, góp phần nâng cao năng lực tự chủ xăng dầu phục vụ quốc phòng và an ninh năng lượng quốc gia.
Tử vi vòng quay công nghệ ngày 17/11/2026: Tuổi Tỵ tài lộc khởi sắc, tuổi Dậu cần thận trọng

Tử vi vòng quay công nghệ ngày 17/11/2026: Tuổi Tỵ tài lộc khởi sắc, tuổi Dậu cần thận trọng

Những bí ẩn của khoa học đời sống luôn mang đến nhiều điều thú vị và là chủ đề được đông đảo độc giả quan tâm. Tử vi vòng quay công nghệ ngày 17/11/2026 sẽ cùng khám phá vận trình của 12 con giáp trên các phương diện công danh, tiền bạc, tình duyên và sức khỏe, qua đó mang đến những góc nhìn tham khảo về cơ hội cũng như thử thách trong ngày mới.
Xe máy điện VinFast Rasad và Sadie lộ diện

Xe máy điện VinFast Rasad và Sadie lộ diện

Ứng dụng động cơ đặt giữa công suất tới 7.100W và phanh ABS, hai mẫu xe máy điện mới của VinFast định hình chuẩn mực vận hành hiện đại cho phân khúc cao cấp.
Dòng chảy công nghệ từ phiến silicon đến chiếc smartphone

Dòng chảy công nghệ từ phiến silicon đến chiếc smartphone

Một cú chạm mở camera, một khuôn hình hiện lên sắc nét giữa chiều ngược sáng. Chiếc điện thoại thông minh (smartphone) đáp lại nhanh đến mức người dùng hiếm khi nghĩ về hành trình tạo ra nó. Phía sau sự giản tiện ấy là những nhà máy phải kiểm soát vật chất ở kích thước cực nhỏ, những dây chuyền lắp ráp liên tục và các phép đo không được phép dễ dãi.
Sau tự động hóa, các nhà máy hướng tới sản xuất thông minh hơn

Sau tự động hóa, các nhà máy hướng tới sản xuất thông minh hơn

Sau nhiều năm tập trung tự động hóa từng công đoạn, ngành sản xuất đang chuyển sang giai đoạn mới, trong đó trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu và tri thức kỹ thuật được kết nối để hỗ trợ ra quyết định, tối ưu quy trình và nâng cao hiệu quả vận hành trên toàn nhà máy.
master