Nghệ thuật thứ 8 của Người Hà Nội xưa

Văn hoá giải trí
03/01/2025 10:17
Văn hóa giải trí là “món ăn” tinh thần không thể thiếu, mang đến sự thư giãn và cảm hứng cho mọi người. Đặc biệt, trong lĩnh vực khoa học, công nghệ – nơi thường gắn với sự khô khan của máy móc và thiết bị, văn hóa giải trí chính là luồng gió mát, làm mềm mại những điều tưởng chừng khô cứng. Với bài viết "Văn hóa ăn uống của người Hà Nội", Tạp chí Tự động hóa Ngày nay hy vọng sẽ mang đến những câu chuyện thú vị tới bạn đọc.
aa
Nghệ thuật thứ 8 của Người Hà Nội xưa
Hình ảnh phố cổ Hà Nội xưa - Ảnh tư liệu

Bố mẹ tôi đều quê ở Hà Nội. Hầu như cả đời các cụ sống ở Hà Nội. Theo gia phả để lại thì ông bà, cụ kỵ của bố mẹ tôi cũng ở Hà Nội. Tương tự như vậy, ông bà, cụ kỵ bên vợ tôi cũng sinh thành và lập nghiệp ở Thăng Long. Không kể khoảng thời gian chiến tranh xa cách hoặc các dịp học hành công tác phải xa Hà Nội dăm năm, còn lại, đa phần thời gian tôi sống trong lòng Hà Nội quê tôi.

Về lý lịch, tôi là người Hà Nội. Gia đình tôi là gia đình Hà Nội. Còn hiểu biết về văn hóa Hà Nội thì có nhiều người tuy không sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, thậm chí có cả những người nước ngoài chưa từng có dịp được sống lâu ở Hà Nội, nhưng kiến thức về Hà Nội thì mấy ai sánh bằng.

Tôi liều viết về chuyện ăn, chuyện uống của người Hà Nội vì cứ chủ quan nghĩ rằng đã là người Hà Nội thì thế nào cũng viết được. Cầm bút lên mới thấy bí. Ngay định nghĩa thế nào là người Hà Nội cũng đã bí rồi. Đâu cứ phải sống lâu ở Hà Nội hay tổ tiên gốc gác nhiều đời ở Hà Nội thì mới là người Hà Nội!

Nghệ thuật thứ 8 - Người Hà Nội xưa
Xôi xéo xưa - Ảnh tư liệu

Ngày nay, người Hà Nội nói đủ loại giọng đổ về từ khắp mọi miền. Họ là những người Hà Nội mới, dân mới nhập cư; cũng như cụ kỵ tôi từ đời tằng tổ là lớp người di cư đến sống ở Thăng Long từ mấy trăm năm trước. Các cụ cũng chính là lớp dân "Hà Nội mới" của cái thời ấy. Trải qua nhiều thế hệ, con cái những người Hà Nội mới và chính bản thân họ cũng tự Hà Nội hóa, hoặc gắng Hà Nội hóa để trở thành cư dân của đất kinh kỳ, của thủ đô ngàn năm văn hiến. Họ học hỏi, hòa đồng với người Hà Nội gốc và đóng góp thêm vào những nét văn hóa mới mà trước đó chưa từng có ở Hà Nội.

Đã là quy luật muôn đời của mọi đô thị, mọi thủ đô trên thế giới, thủ đô luôn là nơi hội tụ, ngưng đọng, kết tinh và phát tán của các luồng văn hóa, các trào lưu văn hóa, trong đó có văn hóa ăn uống.

Ăn uống là một mặt rất quan trọng của văn hóa. Tìm ra cái bản sắc của văn hóa ăn uống Việt Nam - Hà Nội và đi sâu hơn nữa, bản sắc trong sự ăn uống của người Hà Nội để rồi từ đó mà gìn giữ, phát huy và phát triển nền văn hóa ăn uống của Hà Nội là điều không kém hệ trọng để xây dựng một nền văn hóa Hà Nội mới.

Để tìm cách tiếp cận được với văn hóa ăn uống của Hà Nội, Việt Nam, tôi xin viết ra những gì mà một người ở lứa tuổi như tôi được sống ở Hà Nội biết được mình đã uống gì, ăn gì; gia đình những người quanh mình ở các lứa tuổi, các thế hệ đã ăn uống ra sao; may ra có chút lợi ích gì chăng cho công cuộc tìm hiểu và bảo tồn văn hóa ăn uống của người Hà Nội chúng ta.

Nghệ thuật thứ 8 - Người Hà Nội xưa
Phở gánh - Ảnh tư liệu

Suy cho cùng, ăn uống cũng là một nghệ thuật. Nói đến nghệ thuật, xưa nay người ta thường nêu bảy thứ nghệ thuật, gồm có: âm nhạc, kịch, múa, kiến trúc, vẽ nặn, nhiếp ảnh và nghệ thuật thứ bảy là điện ảnh. Hình như trước đây, chưa mấy ai chú ý đến ăn uống. Trên thế giới có nhiều dân tộc rất coi trọng sự ăn, sự uống cũng như sự mặc, sự ở, là những thứ rất thiết yếu đến đời sống con người. Liệu có thể xếp ăn uống hay nói một cách văn hoa, nghệ thuật ẩm thực là "nghệ thuật thứ tám" được chăng?

Hình như xưa nay chuyện ăn, chuyện uống ở ta có phần nào bị xem nhẹ. Người ta nói miếng ăn là miếng nhục, kẻ sĩ thì coi chuyện ăn, chuyện uống là chuyện tầm thường. (Nhưng cũng có lúc phải thừa nhận là dĩ thực vi tiên, có thực mới vực được đạo.) Trên thực tế, chính Nho gia, kẻ sĩ lại là những người rất cầu kỳ trong chuyện ăn uống. Tầng lớp kẻ sĩ ở Hà Nội xưa đã góp phần tích cực để Hà Nội hóa các kiểu ăn uống dân gian và sáng tạo ra những lối ăn uống riêng của Hà Nội.

Sau này, cùng với việc đô hộ gần một trăm năm của người Pháp, những ảnh hưởng của các nhà truyền đạo phương Tây, của một số tôn giáo, của các luồng di cư Bắc Nam, Đông Tây xuôi ngược, của chiến tranh triền miên..., lối ăn uống của người Hà Nội cũng đã có nhiều biến đổi. Cùng với những đồ ăn thức uống truyền thống, người Hà Nội đã làm quen dần với những đồ ăn thức uống phương Tây, đồ ăn thức uống Trung Quốc...; không những chỉ học hỏi mà còn đồng hóa, tạo thành những kiểu ăn uống riêng của người Hà Nội.

Nghệ thuật thứ 8 - Người Hà Nội xưa
Hà Nội xưa - Nghệ sỹ nhiếp ảnh Lê Vượng

Từ sau Cách mạng Tháng Tám 1945 và nhất là sau năm 1954, với công cuộc xây dựng Xã hội chủ nghĩa và làn sóng giao lưu văn hóa ngày càng mạnh mẽ theo các chiều hướng khác nhau, nhiều kiểu ăn uống từ các vùng miền trong nước, từ các nước khác bằng nhiều con đường du nhập vào Hà Nội đã làm cho nghệ thuật ăn uống của người Hà Nội ngày càng phong phú hơn.

Để hiểu được phần nào về đồ ăn thức uống và lối ăn uống của người Hà Nội từ đầu thế kỷ 20 cho đến nay, tôi đã tìm gặp các cụ cao niên ở Hà Nội để xin nghe kể về cái sự ăn, sự uống đơn giản cũng như cầu kỳ, chuyện đời thường mà các cụ đã từng trải trong cuộc đời mình. Thêm vào đó là tự nghiệm của chính tôi: một người sinh ra và lớn lên trong thế kỷ 20 đầy biến động.

Chuyện ăn, chuyện uống nghe được từ các cụ không nhiều. Do các cụ tuổi đã cao, mà ít cụ tự cho rằng trí óc của người cao niên vẫn còn minh mẫn. Chuyện nọ xọ sang chuyện kia. Từ chuyện ăn uống lại sang chuyện đời. Thế mới thấy cái ăn, cái uống của người Hà Nội xưa nay nó cũng thăng trầm làm sao, thi vị biết bao!

Lời tựa của tác giả Vũ Thế Long

tudonghoangaynay.vn

tan-hoang-minh
Tin bài khác
HHT mở rộng đào tạo công nghệ cao, đón đầu nhu cầu nhân lực tương lai

HHT mở rộng đào tạo công nghệ cao, đón đầu nhu cầu nhân lực tương lai

Việc đưa vào hoạt động Trung tâm STEM AI ROBOT đánh dấu bước tiến mới của Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội trong đổi mới đào tạo, tăng cường thực hành và phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số.
Giữ lửa đam mê, gieo mầm khoa học như Nhà giáo trẻ Nguyễn Thị Vân Anh

Giữ lửa đam mê, gieo mầm khoa học như Nhà giáo trẻ Nguyễn Thị Vân Anh

Từ những câu hỏi về chuyển động của máy móc khi còn nhỏ đến các nghiên cứu chuyên sâu về điều khiển và robot, TS. Nguyễn Thị Vân Anh, giảng viên Khoa Tự động hóa, Trường Điện - Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội, đã từng bước xác định con đường khoa học mình muốn theo đuổi.
[E-Magazine] Trí tuệ nhân tạo soạn bài trong vài phút, vì sao người thầy vẫn bận rộn?

[E-Magazine] Trí tuệ nhân tạo soạn bài trong vài phút, vì sao người thầy vẫn bận rộn?

Chỉ một câu lệnh, trí tuệ nhân tạo (AI) có thể phác thảo giáo án, tạo câu hỏi kiểm tra và thiết kế học liệu trong thời gian ngắn. Nhưng sau sự tiện lợi ấy, giáo viên vẫn phải đọc, kiểm chứng, sửa chữa, chấm điểm và thấu hiểu từng học sinh. Những nghiên cứu mới đang chỉ ra một thực tế là công nghệ rút ngắn thời gian của từng việc, song chưa chắc làm nhẹ đi gánh nặng nghề nghiệp.
Nhận định phiên giao dịch ngày 20/11: Ưu tiên quản trị rủi ro, hạ tỷ trọng ở các nhịp hồi kỹ thuật

Nhận định phiên giao dịch ngày 20/11: Ưu tiên quản trị rủi ro, hạ tỷ trọng ở các nhịp hồi kỹ thuật

VN-Index tiếp tục giảm trong phiên 19/11 và đóng cửa dưới mốc 1.700 điểm. Các chỉ báo kỹ thuật cho thấy động lực tăng và dòng tiền đều suy yếu, khiến rủi ro điều chỉnh vẫn hiện hữu. Nhà đầu tư được khuyến nghị ưu tiên quản trị rủi ro, hạn chế sử dụng đòn bẩy và cân nhắc hạ tỷ trọng cổ phiếu khi thị trường xuất hiện các nhịp hồi kỹ thuật.
DHL thử nghiệm robot AI thích ứng trong vận hành kho hàng

DHL thử nghiệm robot AI thích ứng trong vận hành kho hàng

DHL Supply Chain đang thử nghiệm robot tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng thích ứng và đưa công nghệ điều phối AI vào vận hành thực tế tại các kho hàng, nhằm kết hợp robot, AI và người lao động để nâng cao hiệu quả quản lý logistics.
Thị trường chứng khoán ngày 19/11: VN-Index mất mốc 1.700 điểm, áp lực bán chưa hạ nhiệt

Thị trường chứng khoán ngày 19/11: VN-Index mất mốc 1.700 điểm, áp lực bán chưa hạ nhiệt

Phiên giao dịch ngày 19/11 khép lại với việc VN-Index giảm 13,39 điểm, xuống 1.689,62 điểm và không giữ được ngưỡng 1.700 điểm. VIC và FPT là hai cổ phiếu gây sức ép lớn lên chỉ số, trong khi khối ngoại tiếp tục bán ròng khoảng 1.000 tỷ đồng. Thanh khoản HoSE giảm gần 15% so với phiên trước.
Xung đột tại Iran thúc đẩy Đông Nam Á tăng tốc phát triển năng lượng tái tạo

Xung đột tại Iran thúc đẩy Đông Nam Á tăng tốc phát triển năng lượng tái tạo

Gián đoạn nguồn cung nhiên liệu và giá năng lượng tăng cao do xung đột tại Iran đang thúc đẩy nhiều quốc gia Đông Nam Á đẩy nhanh phát triển năng lượng tái tạo.
Đầu tư tác động: Tháo điểm nghẽn cho doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng

Đầu tư tác động: Tháo điểm nghẽn cho doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng

Tính đến tháng 11/2026, Dự án IIRV đã hỗ trợ khoảng 250 doanh nghiệp Việt Nam, trong đó có 77 doanh nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh thuộc các lĩnh vực nông nghiệp, công nghệ, công nghiệp nhẹ, giáo dục, y tế, du lịch và môi trường.
Công nghệ vật liệu mới mở đường cho sản xuất xanh

Công nghệ vật liệu mới mở đường cho sản xuất xanh

Từ bê tông không xi măng sử dụng phế thải công nghiệp đến phụ gia nâng cao hiệu quả sử dụng nhiên liệu, nhiều giải pháp công nghệ đang được nghiên cứu, ứng dụng nhằm tiết kiệm tài nguyên, năng lượng và giảm phát thải trong sản xuất. Tuy nhiên, đưa các kết quả nghiên cứu vào quy mô công nghiệp vẫn là bài toán cần tháo gỡ.
Nhận định phiên giao dịch ngày 19/11: Tránh bán tháo

Nhận định phiên giao dịch ngày 19/11: Tránh bán tháo

Sau phiên giảm mạnh ngày 18/11, VN-Index có thể tiếp tục giằng co trong vùng 1.680-1.720 điểm. Trong bối cảnh áp lực bán gia tăng và thị trường bước vào phiên đáo hạn phái sinh, nhà đầu tư được khuyến nghị kiên nhẫn, tránh bán tháo và duy trì tỷ trọng cổ phiếu hợp lý.
master