VinFuture 2025 vinh danh những nhà khoa học xuất sắc với tổng trị giá giải thưởng lên tới 4,5 triệu USD

Tham dự Lễ trao giải có Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn; Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc; lãnh đạo các ban, bộ, ngành trung ương, các tỉnh, thành phố; đại diện các cơ quan ngoại giao các nước, tổ chức quốc tế tại Việt Nam; các thành viên Hội đồng Giải thưởng, Hội đồng Sơ khảo VinFuture và các nhà khoa học nổi tiếng thế giới và Việt Nam.

VinFuture thu hút những nhân tố tinh hoa, phát minh khoa học mang tầm thế giới

Phát biểu khai mạc buổi lễ, GS. Richard Henry Friend - Chủ tịch Hội đồng Giải thưởng VinFuture cho biết, ông tự hào là thành viên của Hội đồng chấm giải ngay từ năm đầu tiên, được chứng kiến hành trình 5 năm phát triển của Quỹ VinFuture - một hành trình được dẫn dắt bởi tầm nhìn khoa học phụng sự, tôn vinh những phát kiến khoa học mang lại lợi ích thiết thực cho hàng triệu triệu, thậm chí hàng tỷ người trên thế giới.

GS. Richard Henry Friend - Chủ tịch Hội đồng Giải thưởng VinFuture phát biểu khai mạc Lễ trao giải. Ảnh: Thành Đạt

Năm 2025, Hội đồng chấm giải ghi nhận 1.705 đề cử, với những nghiên cứu khoa học xuất sắc, hướng tới những giá trị phúc lợi con người và xã hội lớn lao, bền vững.

Trong Tuần lễ Khoa học công nghệ năm 2025, VinFuture đã kết nối tinh hoa tri thức thế giới, tinh thần trách nhiệm và khát vọng phụng sự nhân loại. GS. Richard Friend bày tỏ tin tưởng, VinFuture đang vươn mình phát triển vượt qua khuôn khổ một giải thưởng.

Xuyên suốt 5 mùa giải, VinFuture đã vinh danh nhiều nhà khoa học xuất sắc, những người sau đó tiếp tục được ghi nhận bằng các giải thưởng danh giá khác của thế giới. Gửi lời chúc mừng đến các nhà khoa học đoạt giải, Chủ tịch Hội đồng Giải thưởng khẳng định, họ là minh chứng cho giá trị của sự bền bỉ, tinh thần phụng sự và niềm tin vào sức mạnh của tri thức. Ông cũng bày tỏ hy vọng các chủ nhân giải thưởng sẽ tiếp tục phát huy những nghiên cứu xuất sắc của mình, tiếp tục mang đến nhiều lợi ích hơn nữa cho cộng đồng thế giới.

Giải thưởng Chính VinFuture 2025 trị giá 3 triệu USD đã được trao cho 4 nhà khoa học người Mỹ: TS. Douglas R Lowy, TS. John T Schiller, TS. Aimée R Kreimer và GS. Maura Gillison vì những khám phá và phát triển vaccine HPV nhằm phòng ngừa các khối u do virus papilloma ở người gây ra.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn trao Giải thưởng Chính VinFuture 2025 - giải thưởng lớn nhất trị giá 3 triệu USD cho nhóm 4 nhà khoa học người Mỹ. Ảnh: Nguyễn Khánh

Các nghiên cứu nền tảng về protein capsid của virus papilloma ở người (HPV) do TS. Douglas Lowy và TS. John Schiller thực hiện đã dẫn đến sự phát triển của các loại vaccine HPV hiệu quả cao, giúp ngăn ngừa hàng triệu ca ung thư cổ tử cung, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển.

Việc tiêm chủng HPV với phác đồ liều đơn, được xác nhận qua các nghiên cứu lâm sàng có tính bước ngoặt của TS. Aimée Kreimer, đã mở rộng khả năng tiếp cận trên toàn cầu và hiện đã được Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị. Bên cạnh đó, các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm dịch tễ học của GS. Maura Gillison và TS. Aimée Kreimer đã xác định mối liên hệ giữa HPV và ung thư vùng đầu - cổ, một mối đe dọa ung thư đáng chú ý có thể được giảm thiểu nhờ tiêm vaccine HPV.

Thành tựu của TS. Lowy, TS. Schiller, TS. Kreimer và GS. Gillison đã cứu sống hàng triệu người và sẽ tiếp tục góp phần làm giảm gánh nặng ung thư toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới.

Chia sẻ cảm xúc khi nhận được Giải thưởng chính - giải thưởng cao nhất, lớn nhất của VinFuture, các nhà khoa học đạt giải không giấu được niềm hạnh phúc và sự bất ngờ. Với họ, ý nghĩa của Giải thưởng VinFuture đã minh chứng cho tinh thần khoa học phụng sự nhân loại.

“Khi cùng TS. Schiller bắt đầu hành trình, chúng tôi không thể nghĩ sẽ tạo ra vaccine thành công như vậy. Đây là điều may mắn và có lẽ là sự trùng hợp thần kỳ. Chúng tôi không thể biết trước những gì chúng tôi làm sẽ hiệu quả như vậy. Khi chúng tôi đưa ra giả thuyết, phải có dẫn chứng, chứng cứ và nhờ có TS. Aimée, chúng tôi đã có thể thử nghiệm liều thuốc của mình, đảm bảo chỉ 1 liều đã có khả năng phòng ngừa dài hạn", TS. Douglas R. Lowy bày tỏ.

TS John T. Schiller: "Tôi phải nói đây là vinh dự lớn nhất trong sự nghiệp khoa học của mình kể từ khi dự án này được khởi động. Những gì chúng tôi đã tìm ra được vượt ra ngoài kỳ vọng ban đầu. Khi triển khai 1 vaccine mới, cần có công sức của rất nhiều người, nhưng tôi cần phải nhắc tới nhà khoa học đầu tiên tìm ra cơ chế hình thành một đoạn virus giả để kích hoạt cơ chế kháng virus.

TS. Aimée R. Kreimer, nhà khoa học nữ chưa từng kỳ vọng được nhận Giải thưởng VinFuture 2025 nên giải thưởng đến với bà vô cùng lớn lao và ý nghĩa. Bà bày tỏ lòng biết ơn và ghi nhận công lao của tập thể những nhà khoa học cùng cam kết phụng sự cho lĩnh vực có tiền năng tăng cường bình đẳng y tế trên toàn cầu.

"Ung thư cổ tử cung là một trong những nguyên nhân gây tử vong cho phụ nữ. Tôi đã dành phần lớn sự nghiệp để tăng khả năng tiếp cận của vaccine và có thêm hiểu biết về vaccine, tạo nền tảng mới cho các loại vaccine này. Các loại vaccine có thể hoàn toàn loại bỏ ung thư cổ tử cung và 1 số ung thư do HPV gây ra, giúp thế giới của phụ nữ tốt đẹp hơn, cho cộng đồng của họ", TS. Aimée R. Kreimer bày tỏ.

Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc trao Giải đặc biệt VinFuture 2025 cho các nhà khoa học nghiên cứu các lĩnh vực mới. Ảnh: Nguyễn Khánh

Giải Đặc biệt VinFuture 2025 dành cho Nhà khoa học nghiên cứu các lĩnh vực mới, vinh danh 5 nhà khoa học: GS. Venkatesan Sundaresan, GS. Raphaël Mercier, TS. Emmanuel Guiderdoni, TS. Imtiyaz Khanday và TS. Delphine Mieulet vì những đổi mới trong phát triển các loại cây trồng lai có khả năng tự nhân giống.

Ưu thế lai đề cập đến sự vượt trội về năng suất và khả năng sinh trưởng của cây lai so với cây bố mẹ. Mặc dù hạt giống lai cho năng suất cao, nhưng nông dân phải mua lại hạt mới cho mỗi vụ mùa. Việc sản xuất hạt lai ở cây lúa, lương thực chính của hơn một nửa dân số thế giới, là một quy trình phức tạp và tốn kém, dẫn đến giá thành hạt giống cao. Vì vậy, lợi ích của giống lai vẫn chưa đến được với phần lớn nông dân trồng lúa.

Công trình nghiên cứu mang tính đột phá này đã ứng dụng hiểu biết về sinh học phát triển và di truyền để tạo hạt giống lúa mang các đặc tính có lợi giống hệt cây mẹ, chỉ thông qua quá trình tự thụ phấn của cây.

GS. Mary-Claire King được nhận Giải Đặc biệt VinFuture dành cho nhà khoa học nữ chia sẻ về nghiên cứu phát hiện gen BRCA1 liên quan đến nguy cơ ung thư vú và buồng trứng, một căn bệnh gây tỷ lệ tử vong cao cho phụ nữ toàn cầu. Ảnh: Thành Đạt

Giải Đặc biệt VinFuture 2025 dành cho Nhà khoa học nữ được trao cho GS. Mary-Claire King trong nghiên cứu phát hiện gen BRCA1 liên quan đến nguy cơ ung thư vú và buồng trứng.

GS. Mary-Claire King đã phát hiện rằng, các đột biến trong gen BRCA1 có liên quan đến sự phát triển của ung thư vú và buồng trứng, đặt nền móng cho xét nghiệm di truyền, tầm soát ung thư và y học cá thể hóa. Bằng cách nghiên cứu các gia đình có nhiều thành viên mắc ung thư vú khởi phát sớm, GS. King đã thành công trong việc xác định vị trí của gen BRCA1 tại một vùng nhiễm sắc thể cụ thể (nhiễm sắc thể 17q21) vào năm 1990, trước khi bộ gen người được giải mã.

Việc phát hiện ra các đột biến BRCA1 và ảnh hưởng của chúng đối với ung thư vú và buồng trứng đã khẳng định chắc chắn khái niệm về tính di truyền của nguy cơ ung thư, đồng thời đặt nền tảng cho lĩnh vực di truyền học ứng dụng trong điều trị ung thư.

Thay mặt các nhà khoa học đang hết sức nỗ lực để có thể phòng ngừa ung thu vú và buồng trứng cho nhiều phụ nữ, GS. Mary-Claire King bày tỏ vinh dự khi được trao giải thưởng VinFuture. Bà khẳng định, những nhà khoa học nữ “đang làm được”, giải thưởng của bà góp phần khuyến khích người trẻ và nhà khoa học nữ trẻ vững bước trên hành trình nghiên cứu khoa học phụng sự nhân loại.

GS. Nguyễn Thục Quyên - Thành viên Hội đồng chấm giải trao Giải Đặc biệt VinFuture 2025 cho GS. Esperanza Martínez-Romero. Ảnh: Thành Đạt

Giải Đặc biệt VinFuture 2025 dành cho Nhà khoa học đến từ các nước đang phát triển đã được trao cho GS. Esperanza Martínez-Romero (Mexico) vì những tiến bộ trong nghiên cứu sinh thái vi sinh vật và cơ chế cố định nitơ cộng sinh tại các hệ sinh thái nhiệt đới.

Nghiên cứu chỉ ra, thực vật tương tác với nhiều quần xã vi sinh vật đa dạng. Các vi sinh vật cộng sinh này mang lại lợi ích cho cây chủ. Đặc biệt, các vi khuẩn cố định nitơ, tiêu biểu là Rhizobium, có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sinh trưởng và năng suất cây trồng.

Khác với nhiều phương pháp trước đây vốn dựa vào các chủng Rhizobium mô hình hoặc các chế phẩm thương mại từ vùng ôn đới, GS. Esperanza Martínez-Romero tập trung vào việc phân lập các chủng bản địa thích nghi với điều kiện đất và cây trồng ở vùng nhiệt đới, qua đó đóng góp nền tảng quan trọng cho hiểu biết về sinh thái vi sinh vật và cơ chế cố định nitơ cộng sinh.

Bà đã phát hiện và mô tả nhiều loài Rhizobium mới, góp phần vào phân loại vi sinh và sự hiểu biết về tương tác cây - vi sinh trong nông nghiệp. Phát hiện sớm về Rhizobium tropici của bà đã mở ra một hướng nghiên cứu hoàn toàn mới về vi khuẩn cố định nitơ thích nghi với môi trường nhiệt đới.

Công trình của bà đã có ảnh hưởng sâu rộng trong lĩnh vực sinh thái học vi sinh vật thông qua việc nhấn mạnh vào sự đa dạng vi sinh, mối quan hệ cộng sinh vượt ra ngoài cây họ đậu, và ứng dụng thực tiễn trong bối cảnh nguồn lực hạn chế.

Việt Nam cam kết tạo đà cho đổi mới sáng tạo vươn tầm hội nhập

Phát biểu tại Lễ trao giải, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, giải thưởng của VinFuture không chỉ vinh danh các công trình khoa học xuất sắc mà còn tạo ra những cuộc đối thoại, diễn đàn quý báu giữa các nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách. Từ đó, những tư tưởng mới, cách tiếp cận mới, mô hình hợp tác mới được khơi mở và lan tỏa rộng rãi.

Sau 5 mùa giải, đã có hơn 6.000 đề cử gửi về từ gần 110 quốc gia và vùng lãnh thổ trên cả 5 châu lục. 48 nhà khoa học kiệt xuất đã được tôn vinh, những người đang dẫn dắt xu hướng lĩnh vực khoa học quan trọng nhất như: trí tuệ nhân tạo, năng lượng sạch, công nghệ sinh học, vật liệu mới, y học chính xác, an ninh lương thực.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, Việt Nam mong muốn cùng cộng đồng các nhà khoa học trong nước và trên thế giới đẩy mạnh hợp tác trong nghiên cứu các vấn đề chung của nhân loại. Ảnh: Thành Đạt

Chủ tịch Quốc hội ghi nhận và đánh giá cao những nỗ lực bền bỉ, thực hiện cam kết và trách nhiệm cao của vợ chồng ông Phạm Nhật Vượng - những nhà sáng lập Quỹ Vinfuture. Họ đã góp phần lan tỏa giá trị nhân văn của khoa học và mang đến cho thế giới hình ảnh đất nước, con người Việt Nam giàu trí tuệ, giàu lòng nhân ái và ý chí, khát vọng phát triển.

Ông nhấn mạnh, trên tinh thần phát huy đổi mới sáng tạo, Đảng, Nhà nước Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách quan trọng có ý nghĩa lịch sử, đánh dấu mốc phát triển mới như: đổi mới tư duy trong xây dựng và thi hành pháp luật, xác định xây dựng pháp luật là “đột phá của đột phá” - phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia - hội nhập quốc tế trong tình hình mới - phát triển kinh tế tư nhân, giáo dục đào tạo, y tế,...

Đặc biệt, Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trọng yếu của giai đoạn phát triển mới. Bên cạnh đó, Nghị quyết số 193/2025/QH15 của Quốc hội đã mở đường cho những cơ chế thử nghiệm đặc thù, nhằm tạo không gian sáng tạo rộng mở hơn cho đội ngũ trí thức, tạo điều kiện thuận lợi hơn để các nhà khoa học và doanh nghiệp triển khai các ý tưởng, sáng chế, phục vụ yêu cầu của thực tiễn.

Điều đó khẳng định, Việt Nam luôn mong muốn cùng cộng đồng các nhà khoa học trong nước và trên thế giới đẩy mạnh hợp tác trong nghiên cứu các vấn đề chung của nhân loại, thúc đẩy trao đổi học thuật, đào tạo nhân lực chất lượng cao, hợp tác chuyển giao công nghệ và triển khai các mô hình phát triển xanh, phát triển bao trùm.