Chuyển đổi số: Từ xây dựng nền tảng đến nâng cao hiệu quả thực chất

Hoàn thiện nền móng cho quốc gia số

Sáng 9/10, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức chương trình chào mừng Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026 với chủ đề “Từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia”.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại chương trình. Ảnh: MOST

Sau 6 năm triển khai, chuyển đổi số quốc gia đã ghi nhận những chuyển biến trên nhiều lĩnh vực, từ hoàn thiện hành lang pháp lý, phát triển hạ tầng viễn thông đến ứng dụng công nghệ trong quản lý nhà nước, sản xuất và kinh doanh. Các dịch vụ công từng bước được đưa lên môi trường số, góp phần thay đổi phương thức hoạt động của cơ quan nhà nước và cách người dân tiếp cận các dịch vụ hành chính.

Theo số liệu được công bố tại chương trình, tính đến tháng 9/2026, mạng 5G đã phủ sóng 91,99% dân số, cáp quang đã đến 100% xã, phường. Cả nước có khoảng 81.600 doanh nghiệp công nghệ số, với doanh thu gần 3,6 triệu tỷ đồng. Kinh tế số đang từng bước khẳng định vai trò trong mô hình tăng trưởng của nền kinh tế.

Năm 2026 cũng đánh dấu bước tiến về thể chế khi Luật Chuyển đổi số chính thức có hiệu lực. Cùng với hệ thống văn bản hướng dẫn, Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số được ban hành, định hướng xây dựng hệ thống số thống nhất, có khả năng kết nối, liên thông, dùng chung và kế thừa giữa các cơ quan trong toàn hệ thống.

Khung kiến trúc an ninh mạng quốc gia cũng góp phần đặt nền tảng cho việc tích hợp các yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh mạng ngay từ khâu thiết kế. Đây là điều kiện quan trọng để phát triển hạ tầng, dữ liệu và các nền tảng số theo hướng đồng bộ, an toàn, tạo cơ sở cho việc chuyển từ xây dựng hệ thống sang tạo ra giá trị thực tế.

Những kết quả này cho thấy định hướng của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang từng bước được cụ thể hóa. Chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc đưa công nghệ vào hoạt động quản lý, điều hành mà còn hướng tới đổi mới phương thức quản trị, nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng dịch vụ công và thúc đẩy kinh tế số.

Năm điểm nghẽn cần tháo gỡ

Dù đạt được những kết quả bước đầu, quá trình chuyển đổi số vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tại chương trình, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân chỉ ra 5 vấn đề lớn cần tập trung giải quyết.

Thứ nhất là dữ liệu. Mặc dù nhiều quy định về xây dựng và phát triển cơ sở dữ liệu đã được ban hành, tiến độ triển khai tại một số lĩnh vực, bộ, ngành vẫn còn chậm. Khi dữ liệu chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ hoặc chưa được kết nối hiệu quả, khả năng khai thác dữ liệu phục vụ điều hành, cung cấp dịch vụ công và phát triển các ứng dụng thông minh sẽ bị hạn chế.

Thứ hai là sự phát triển chưa đồng đều của các nền tảng số. Một số nền tảng được triển khai theo hướng riêng lẻ, thiếu tính liên thông giữa các cơ quan, đơn vị. Điều này đặt ra yêu cầu tăng cường phối hợp, phát triển nền tảng dùng chung, tránh phân tán nguồn lực và hạn chế tình trạng đầu tư trùng lặp.

Thứ ba là hạ tầng số. Bên cạnh hạ tầng viễn thông, nhu cầu về năng lực tính toán hiệu năng cao phục vụ nghiên cứu trí tuệ nhân tạo (AI), xử lý dữ liệu ngày càng lớn. Trong khi đó, một số khu vực vẫn còn vùng lõm sóng, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận và sử dụng dịch vụ số.

Thứ tư là khả năng đưa công nghệ mới vào thực tiễn, đặc biệt tại doanh nghiệp vừa và nhỏ. Dù nhu cầu ứng dụng AI ngày càng tăng, quá trình triển khai vẫn chưa đạt tốc độ kỳ vọng. Điều này cho thấy doanh nghiệp cần được hỗ trợ tốt hơn về công nghệ, nguồn lực và năng lực tổ chức triển khai để chuyển các giải pháp số thành hiệu quả cụ thể trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thứ năm, cũng là vấn đề có ý nghĩa quyết định, là nguồn nhân lực. Nhân lực chuyên trách chuyển đổi số tại các bộ, ngành, địa phương, đặc biệt ở cấp xã, còn thiếu; đội ngũ có chuyên môn sâu chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn. Vì vậy, đào tạo và bồi dưỡng nhân lực bài bản là điều kiện cần thiết để bảo đảm các hệ thống số được vận hành hiệu quả, bền vững.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, những điểm nghẽn trên cũng liên quan đến tiến độ giải ngân. Trong nhóm lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, giải ngân cho chuyển đổi số vẫn thuộc nhóm chậm nhất. Đây là vấn đề cần được nhìn nhận đồng thời với yêu cầu nâng cao chất lượng chuẩn bị, tổ chức thực hiện và hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư.

Lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ thăm quan các gian trưng bày sản phẩm chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo. Ảnh: MOST

Lấy hiệu quả thực chất làm thước đo

Nhấn mạnh định hướng trong giai đoạn tới, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng chuyển đổi số cần được đánh giá bằng những kết quả cụ thể: năng suất cao hơn, chi phí thấp hơn, dịch vụ thuận tiện hơn và năng lực cạnh tranh được cải thiện mạnh mẽ hơn.

Quan điểm này đặt ra yêu cầu chuyển trọng tâm từ đầu tư, xây dựng hệ thống sang khai thác hiệu quả các nền tảng và dữ liệu số. Giá trị của chuyển đổi số không chỉ nằm ở số lượng dịch vụ trực tuyến hay hệ thống công nghệ được đưa vào vận hành, mà còn thể hiện qua thời gian xử lý công việc được rút ngắn, chi phí vận hành được tiết giảm, chất lượng quyết định được nâng cao và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp được cải thiện.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Bộ trưởng đề nghị tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực và đổi mới phương thức quản lý; phát triển đồng bộ hạ tầng số, nền tảng số và dữ liệu dùng chung; đồng thời xây dựng Chính phủ số lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Đối với doanh nghiệp, việc thúc đẩy ứng dụng công nghệ cần gắn với nhu cầu thực tế và hiệu quả hoạt động. Các giải pháp số, tự động hóa và AI chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi được tích hợp vào quy trình, hỗ trợ tối ưu nguồn lực, nâng cao năng suất và cải thiện năng lực cạnh tranh.

Chuyển đổi số quốc gia đang bước vào giai đoạn đòi hỏi sự đồng bộ cao hơn giữa thể chế, hạ tầng, dữ liệu, công nghệ và con người. Khi những nền tảng đã được xây dựng chuyển hóa thành hiệu quả đo lường được trong quản trị công và hoạt động kinh tế, chuyển đổi số mới thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng và phát triển bền vững.