Đưa tiếng nói người dân vào dữ liệu: Hướng đi cho đổi mới sáng tạo bao trùm

Thúc đẩy dữ liệu bao trùm cho phát triển bền vững và đổi mới sáng tạo mở

Hội thảo nhằm chia sẻ các kết quả nghiên cứu về dữ liệu do người dân tạo ra (CGD - Citizen-Generated Data), đồng thời thảo luận các định hướng thúc đẩy phát triển bao trùm, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.

Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực chiến lược, định hình cách các quốc gia, tổ chức và cộng đồng giải quyết các vấn đề xã hội, các chuyên gia cho rằng dữ liệu chỉ thực sự toàn diện và có ý nghĩa khi phản ánh đầy đủ tiếng nói, nhu cầu và trải nghiệm thực tế của người dân. Việc thúc đẩy sự tham gia của người dân trong quá trình tạo lập dữ liệu, đặc biệt thông qua CGD, được xem là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm dữ liệu bao trùm, phục vụ hiệu quả và bền vững cho quá trình đổi mới sáng tạo.

Theo các khuyến nghị của Liên hợp quốc và Mạng lưới Đối tác Toàn cầu vì Dữ liệu Phát triển Bền vững (Global Partnership for Sustainable Development Data), hệ thống dữ liệu quốc gia cần có khả năng phân tách theo giới, tình trạng khuyết tật, khu vực và điều kiện kinh tế - xã hội, qua đó bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau, đặc biệt là các nhóm yếu thế.

Thực tế cho thấy, tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, nhiều chỉ số phát triển vẫn thiếu dữ liệu phản ánh trải nghiệm thực tế của cộng đồng, nhất là các nhóm dễ bị tổn thương. Khi dữ liệu chưa bảo đảm tính bao trùm, các chính sách và hoạt động đổi mới sáng tạo khó có thể thực sự lấy con người làm trung tâm.

Toàn cảnh hội thảo “Dữ liệu bao trùm cho phát triển bền vững và đổi mới sáng tạo mở”. Ảnh: Bích Ngọc

Phát biểu tại hội thảo, ông Phạm Thanh Tịnh, Chủ tịch Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á - Việt Nam nhấn mạnh, chủ đề của hội thảo mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay, khi yêu cầu đổi mới phương thức tiếp cận phát triển theo hướng bao trùm, dựa trên bằng chứng và có sự tham gia thực chất của cộng đồng ngày càng trở nên cấp thiết. Theo ông Phạm Thanh Tịnh, sự kiện không chỉ là một hội thảo chuyên môn mà còn là không gian đối thoại đa chiều, nơi các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, khu vực tư nhân, các nhà khoa học và tổ chức xã hội cùng gặp gỡ, chia sẻ và đồng kiến tạo giải pháp. Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo vì phát triển bền vững, trong đó cộng đồng giữ vai trò trung tâm.

Phát biểu đề dẫn tại sự kiện, bà Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng MSD cho biết theo Ngân hàng Thế giới, dữ liệu hiện được ví như “nhiên liệu mới” của nền kinh tế số. Mỗi ngày, nhân loại tạo ra hàng tỷ gigabyte dữ liệu; các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) vận hành và học hỏi từ dữ liệu; chính sách công, quyết định đầu tư và hoạt động của doanh nghiệp đều ngày càng dựa trên nền tảng dữ liệu.

Từ đó, các đại biểu cho rằng việc phát triển hệ thống dữ liệu bao trùm, có sự tham gia của người dân không chỉ là yêu cầu tất yếu, mà còn là chìa khóa để thúc đẩy phát triển bền vững và đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên số.

Bà Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển Bền vững phát biểu tại hội thảo. Ảnh: BTC

Bà Linh cũng nhấn mạnh việc tham chiếu Khung Copenhagen về Dữ liệu Công dân (Citizen- Generated Data) như một hướng tiếp cận bổ sung cho hệ thống dữ liệu quốc gia, đồng thời kêu gọi mở rộng không gian thể chế để tích hợp tiếng nói người dân vào tiến trình hoạch định chính sách và đổi mới sáng tạo.

"Đã đến lúc chúng ta cần mở rộng không gian thể chế cho dữ liệu bao trùm và dữ liệu cộng đồng. Cơ quan quản lý cần tạo cơ chế để tích hợp tiếng nói người dân vào hệ thống dữ liệu quốc gia; doanh nghiệp cần coi phản hồi từ cộng đồng là tài sản chiến lược trong ESG và đổi mới sáng tạo; các tổ chức xã hội cần tiếp tục chuyển tiếng nói thành bằng chứng. Dữ liệu không chỉ là công cụ quản lý. Dữ liệu là trách nhiệm chung và là nền tảng để xây dựng một Việt Nam phát triển bao trùm trong kỷ nguyên chuyển đổi số", bà Nguyễn Phương Linh nêu rõ.

Từ dữ liệu đến đổi mới sáng tạo và đầu tư tác động

Tại hội thảo, Đối tác “Không để ai bị bỏ lại phía sau” đã công bố hai báo cáo quan trọng gồm: Báo cáo Dữ liệu Cộng đồng 2025 (CGD 2025) và Báo cáo Năng lực số của người khuyết tật tại Việt Nam năm 2025.

Báo cáo CGD 2025 được thực hiện với sự tham gia của 1.262 người thuộc 7 nhóm cộng đồng cùng gần 20 tổ chức xã hội. Kết quả cho thấy, tính đến giai đoạn 2024-2025, chưa có mục tiêu phát triển bền vững nào được đánh giá là hoàn thành hoàn toàn; tiến độ thực hiện giữa các mục tiêu cũng như giữa các nhóm dân cư còn tồn tại sự chênh lệch đáng kể. Đáng chú ý, người khuyết tật, phụ nữ, người trẻ và một số nhóm thiểu số vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản trong tiếp cận cơ hội và dịch vụ.

Trong khi đó, Báo cáo Năng lực số của người khuyết tật năm 2025 chỉ ra rằng kỹ năng số nâng cao của nhóm này còn hạn chế trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh. Cụ thể, hơn 90% người tham gia khảo sát chưa từng thực hiện thành công các dịch vụ công trực tuyến; trên 50% chưa biết sử dụng các công cụ AI.

Các diễn giả chia sẻ nhiều góc nhìn thực tiễn liên quan đến việc thu thập, kết nối và sử dụng dữ liệu phục vụ phát triển bao trùm. Ảnh: BTC

Không chỉ dừng lại ở việc công bố kết quả nghiên cứu, hội thảo tập trung thảo luận các cách thức ứng dụng dữ liệu do người dân tạo ra (CGD) trong nhiều lĩnh vực, như hoạch định chính sách theo hướng bao trùm; thiết kế sản phẩm và giải pháp đổi mới sáng tạo; xây dựng báo cáo ESG và đo lường tác động; cũng như thu hút nguồn lực và hỗ trợ ra quyết định đầu tư bền vững.

Theo các diễn giả, CGD không đơn thuần là hoạt động khảo sát, mà là quá trình hiện thực hóa sự tham gia thực chất của người dân vào phát triển. Khi mỗi tiếng nói được ghi nhận trong dữ liệu, quá trình xây dựng chính sách và đổi mới sáng tạo sẽ tiến gần hơn tới mục tiêu lấy con người làm trung tâm, hướng tới một xã hội phát triển bao trùm.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam hướng tới Ngày Người khuyết tật Việt Nam (18/4), Ngày Đổi mới sáng tạo thế giới (21/4) và kỷ niệm 30 năm thành lập Hội Nghiên cứu Khoa học về Đông Nam Á - Việt Nam (20/8/2026), qua đó khẳng định cam kết thúc đẩy phát triển bao trùm trong kỷ nguyên số.