Việt Nam mở không gian tăng trưởng mới từ không gian tầm thấp

Theo Kết luận số 99-KL/TW, không gian tầm thấp không chỉ được tiếp cận dưới góc độ quản lý phương tiện và hoạt động bay, mà được xác định là “tài nguyên quốc gia, không gian phát triển mới của đất nước, không gian chủ quyền đặc biệt”, gắn với bảo vệ chủ quyền không phận, chủ quyền dữ liệu, an ninh mạng và các mục tiêu trọng yếu.

Sự thay đổi trong cách tiếp cận này mở rộng phạm vi phát triển từ UAV sang một hệ sinh thái công nghệ và dịch vụ bao gồm nghiên cứu, thiết kế, chế tạo phương tiện bay. hạ tầng, dữ liệu, cảm biến, viễn thông, định vị, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và các nền tảng số.

UAV vì thế chỉ là một phương tiện để khai thác không gian tầm thấp. Giá trị kinh tế được tạo ra nằm ở khả năng nâng năng suất, giảm chi phí, cải thiện dịch vụ, hình thành thị trường và tạo ra các giá trị mới cho nền kinh tế và người dân.

Không gian địa hình miền núi mở ra những tiềm năng ứng dụng phương tiện bay không người lái trong vận chuyển, giám sát và phục vụ các hoạt động kinh tế - xã hội.

Hướng tới đóng góp khoảng 1,5% GDP vào năm 2045

Kết luận số 99-KL/TW đặt ra các mục tiêu cụ thể cho quá trình phát triển kinh tế không gian tầm thấp.

Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu đưa vào vận hành 3 khu thử nghiệm bay cấp quốc gia, đại diện cho các vùng địa hình khác nhau và tối thiểu 1 trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia về phương tiện bay không người lái (UAV).

Đến năm 2045, kinh tế không gian tầm thấp được định hướng trở thành ngành kinh tế - kỹ thuật quan trọng, một trong những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế, có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực và đóng góp khoảng 1,5% GDP quốc gia.

Cùng với đó, Việt Nam phấn đấu nâng tỷ lệ nội địa hóa các dòng UAV chủ lực phục vụ sản xuất lên trên 30-40% vào năm 2030 và trên 85% vào năm 2045.

Những mục tiêu này cho thấy định hướng phát triển không chỉ tập trung vào mở rộng ứng dụng UAV, mà còn hướng tới làm chủ công nghệ, phát triển năng lực công nghiệp và từng bước hình thành chuỗi cung ứng trong nước.

Vai trò của Nhà nước trong giai đoạn hình thành thị trường

Nhà nước được định hướng giữ vai trò kiến tạo thông qua xây dựng thể chế, tiêu chuẩn, quy chuẩn, hạ tầng thiết yếu và thị trường ban đầu; đồng thời thúc đẩy cơ chế đặt hàng, thí điểm và ứng dụng trong khu vực công.

Trong khi đó, doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong nghiên cứu, phát triển, sản xuất và thương mại hóa sản phẩm, dịch vụ; các viện nghiên cứu và trường đại học tham gia vào quá trình nghiên cứu, phát triển công nghệ và đào tạo nhân lực.

Không gian tầm thấp được định hướng khai thác đa mục tiêu, ưu tiên những lĩnh vực thiết thực như logistics, nông nghiệp, quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, giám sát hạ tầng, phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, cấp cứu y tế và đô thị thông minh.

UAV vận chuyển hàng hóa bằng thiết bị treo, minh họa tiềm năng ứng dụng phương tiện bay không người lái trong logistics và các nhiệm vụ chuyên biệt.

Theo đó, hiệu quả của công nghệ không chỉ được đo bằng số lượng UAV được đưa vào khai thác, mà bằng những giá trị cụ thể mà chúng tạo ra: giảm chi phí logistics, nâng năng suất sản xuất, rút ngắn thời gian cấp cứu, tăng hiệu quả giám sát và quản lý hạ tầng hay hình thành các sản phẩm, dịch vụ mới.

Cùng với yêu cầu thúc đẩy đổi mới sáng tạo, Kết luận số 99-KL/TW đặt ra yêu cầu hoàn thiện mô hình quản trị không gian tầm thấp theo hướng thống nhất, hiện đại, dựa trên dữ liệu, nền tảng số và quản trị rủi ro.

Việc quản lý được định hướng theo khu vực hoạt động, phân tầng độ cao, loại hình hoạt động và mức độ rủi ro, đồng thời quản lý xuyên suốt từ đăng ký, định danh, cấp phép, điều hành, giám sát đến kiểm tra và xử lý vi phạm.

Kết luận cũng định hướng áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới. Các hoạt động thử nghiệm phải xác định rõ phạm vi, thời hạn, tiêu chí đánh giá, cơ chế giám sát và điều kiện kết thúc hoặc mở rộng.

Qua đó, không gian cho đổi mới sáng tạo được mở rộng nhưng vẫn gắn với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn, dữ liệu và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Mở không gian tầm thấp, mở dư địa phát triển kinh tế

Kết luận cũng đặt các địa phương vào vị trí trực tiếp trong quá trình khai thác không gian tầm thấp. Các tỉnh ủy, thành ủy được yêu cầu lồng ghép nội dung khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp vào quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời chủ động lựa chọn và triển khai các nhiệm vụ phù hợp với nhu cầu thực tế.

Định hướng này cho phép mỗi địa phương lựa chọn lĩnh vực ưu tiên khác nhau. Các tỉnh miền núi có thể tập trung vào logistics, y tế, nông nghiệp, phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn; địa phương có thế mạnh công nghiệp có thể ưu tiên logistics, giám sát hạ tầng, khu công nghiệp; trong khi các đô thị lớn có thể nghiên cứu những ứng dụng phục vụ quản lý đô thị, giao thông và các dịch vụ mới.

Vì vậy, vấn đề không nằm ở việc đầu tư thật nhiều UAV, mà ở việc xác định đúng bài toán cần giải quyết, lựa chọn công nghệ phù hợp và xây dựng mô hình có hiệu quả kinh tế - xã hội rõ ràng.Kết luận số 99-KL/TW đặt nền móng cho cách tiếp cận mới đối với không gian tầm thấp: khai thác để tạo giá trị, quản trị để phát triển và bảo vệ để phát triển an toàn, bền vững.

Nếu thể chế, hạ tầng, công nghệ, dữ liệu, nhân lực, doanh nghiệp và thị trường được phát triển đồng bộ, không gian tầm thấp có thể trở thành nơi hội tụ của nhiều công nghệ chiến lược, từ đó hình thành các sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh và chuỗi giá trị mới.

Không gian tầm thấp vì thế không chỉ là câu chuyện đưa thêm những phương tiện bay lên bầu trời. Đây là câu chuyện mở thêm một không gian phát triển cho nền kinh tế Việt Nam, nơi công nghệ được chuyển hóa thành năng suất, sản phẩm, dịch vụ, thị trường và những giá trị thiết thực cho xã hội.