TP.Hồ Chí Minh đặt nền móng cho hệ sinh thái kinh tế tầm thấp

Tại hội thảo “Thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp lĩnh vực công nghệ cao - Nâng tầm năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế” trong khuôn khổ iTech Expo 2026, TP.Hồ Chí Minh cho thấy cách tiếp cận không chỉ dừng ở phát triển thiết bị bay không người lái, mà hướng tới xây dựng cả hệ sinh thái với sự tham gia đồng thời của Nhà nước, doanh nghiệp và nhà trường.

Phát triển UAV hình thành không gian kinh tế mới

Chiều 1/10/2026, Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP.Hồ Chí Minh phối hợp Sở Khoa học và Công nghệ TP.Hồ Chí Minh và Hội Tin học TP.Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo chuyên đề về đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp công nghệ cao trong khuôn khổ iTech Expo 2026. Chương trình dành một nội dung đáng chú ý cho kinh tế tầm thấp (Low Altitude Economy) và định hướng thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) tại Khu Công nghệ cao TP.Hồ Chí Minh.

Khái niệm kinh tế tầm thấp được đặt trong bối cảnh sự phát triển nhanh của các phương tiện bay không người lái (UAV), robot và các phương tiện tự hành. Đây không còn đơn thuần là câu chuyện về một loại thiết bị công nghệ, mà liên quan đến một hệ sinh thái gồm thiết bị - dữ liệu - hạ tầng số - không gian hoạt động - dịch vụ - nhân lực - thể chế.

Ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.Hồ Chí Minh nhấn mạnh sự thay đổi trong cách tiếp cận phát triển kinh tế tầm thấp, “trước đây trọng tâm có thể đặt vào việc phát triển và đưa phương tiện vào khai thác, thì mô hình mới đòi hỏi phải hình thành một hệ sinh thái đủ khả năng kết nối công nghệ, dữ liệu, thị trường và cơ chế quản lý.”

Ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.Hồ Chí Minh trình bày tham luận tại hội thảo. Ảnh: Nart Thái

TP.Hồ Chí Minh đang xem UAV và robot, xe tự hành là những nhóm sản phẩm có vai trò quan trọng trong định hướng phát triển kinh tế tầm thấp. Điều này tạo ra một bài toán lớn hơn: làm thế nào để công nghệ có thể được triển khai trong đời sống thực tế với quy mô đủ lớn, nhưng vẫn bảo đảm an toàn và khả năng kiểm soát?

UTM - hạ tầng số để quản lý bầu trời tầm thấp

Nội dung đáng chú ý được trình bày tại hội thảo là xây dựng hạ tầng giao thông số trên không thông qua hệ thống UTM (Unmanned Aircraft System Traffic Management).

Khi số lượng UAV còn ít, việc quản lý từng phương tiện có thể thực hiện bằng các phương thức truyền thống. Tuy nhiên, khi UAV được sử dụng phổ biến trong giao hàng, giám sát, nông nghiệp, xây dựng, kiểm tra hạ tầng hay các dịch vụ đô thị, cách quản lý thủ công sẽ khó đáp ứng.Vì vậy UTM được đặt ra như một “mạng lưới thần kinh” điều phối hoạt động bay tự động. Theo nội dung trình chiếu, hệ thống hướng tới bốn chức năng cốt lõi gồm định danh số, giám sát thời gian thực, cảnh báo xung đột và quản lý tình huống khẩn cấp.

Đây là điểm có ý nghĩa đặc biệt đối với quá trình tự động hóa không gian trên không. Bởi nếu UAV được xem là “phần cứng”, thì UTM có thể được xem như một lớp hạ tầng số giúp các phương tiện đó hoạt động trong cùng một không gian mà vẫn có khả năng nhận diện, phối hợp và kiểm soát. Bài toán không còn là “một chiếc UAV có thể bay được bao xa”, mà chuyển thành câu hỏi: hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn phương tiện có thể cùng hoạt động như thế nào trong một hệ thống thống nhất?

Từ góc độ này, UTM có thể trở thành một trong những điều kiện nền tảng để mở rộng quy mô kinh tế tầm thấp. Đây cũng là lý do việc xây dựng bản đồ khu vực cấm bay, định danh phương tiện và các cơ chế quản lý dữ liệu được đặt song song với phát triển công nghệ UAV. Thông tin được trình bày tại hội thảo cho thấy TP.Hồ Chí Minh đang nghiên cứu các giải pháp quản lý như phân vùng bay, định danh, kiểm định và quản lý từng thiết bị UAV.

“Ba nhà” cùng tham gia: từ nghiên cứu đến thị trường

Từ góc nhìn của cơ quan quản lý Khu Công nghệ cao, TS. Nguyễn Việt Long - Phó Trưởng ban Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh, cho rằng “đổi mới sáng tạo chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi kết quả nghiên cứu được chuyển hóa thành sản phẩm, công nghệ được ứng dụng và doanh nghiệp có đủ năng lực cạnh tranh trên thị trường”.

Đây cũng là lý do mô hình hợp tác “ba nhà” được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình hình thành hệ sinh thái kinh tế tầm thấp. Nhà nước không chỉ đóng vai trò quản lý mà cần kiến tạo thể chế và đặt hàng những bài toán lớn; nhà trường cung cấp nguồn nhân lực, nghiên cứu và tri thức; trong khi doanh nghiệp là lực lượng đưa công nghệ ra thị trường. Nếu UTM là một lớp hạ tầng để kinh tế tầm thấp có thể vận hành, thì mô hình hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp được đặt ra như cơ chế để hình thành năng lực công nghệ bên trong hệ sinh thái.

TS. Nguyễn Việt Long - Phó Trưởng ban Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh phát biểu. Ảnh: Nart Thái

Nhà nước tập trung vào kiến tạo thể chế, đặt hàng các bài toán lớn và huy động nguồn lực. Với lĩnh vực UAV, vai trò này đặc biệt quan trọng bởi công nghệ liên quan trực tiếp đến không gian hoạt động, an toàn, dữ liệu và quản lý đô thị.

Doanh nghiệp là lực lượng đưa nghiên cứu vào ứng dụng, từ R&D ứng dụng, phát minh đến phát triển sản phẩm và thương mại hóa. Đây cũng là chủ thể chịu áp lực trực tiếp từ thị trường, qua đó xác định những bài toán công nghệ có khả năng tạo ra giá trị thực tế.

Trong khi đó, nhà trường và viện nghiên cứu cung cấp nguồn nhân lực chuyên gia, nghiên cứu cơ bản, đào tạo và các hoạt động hợp tác chuyên sâu. Một hướng đi được đề cập là thúc đẩy mô hình spin-off công nghệ, qua đó tạo cầu nối từ kết quả nghiên cứu đến doanh nghiệp và thị trường.

Mô hình “ba nhà” không được đặt theo cách mỗi bên thực hiện một công đoạn riêng biệt. Mục tiêu là tạo ra sự giao thoa: Nhà nước tạo điều kiện và bài toán; nhà trường cung cấp tri thức, nhân lực và nghiên cứu; doanh nghiệp phát triển công nghệ, sản phẩm và thị trường.

Với những lĩnh vực công nghệ mới như UAV, robot và phương tiện tự hành, cách tiếp cận này có ý nghĩa bởi chu kỳ từ nghiên cứu đến thương mại hóa thường đòi hỏi nguồn lực lớn, trong khi thị trường ban đầu chưa đủ rõ ràng.

Sandbox để công nghệ có “đường bay” vào thực tế

Một vấn đề khác được đặt ra tại hội thảo là thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox). Đối với công nghệ mới, khoảng cách giữa “có thể làm về mặt kỹ thuật” và “có thể triển khai ngoài thực tế” thường khá lớn. UAV là một ví dụ điển hình. Một doanh nghiệp có thể sở hữu công nghệ bay, cảm biến, AI hoặc hệ thống điều khiển, nhưng để đưa sản phẩm vào khai thác thực tế còn liên quan đến vùng hoạt động, tiêu chuẩn an toàn, dữ liệu, trách nhiệm pháp lý và phương thức phối hợp với cơ quan quản lý.

Sandbox có thể tạo ra một không gian để các mô hình mới được kiểm nghiệm trong phạm vi và điều kiện được xác định trước. Qua đó, cơ quan quản lý có thêm dữ liệu thực tế để hoàn thiện chính sách, còn doanh nghiệp có cơ hội kiểm chứng công nghệ trước khi mở rộng quy mô.

Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng chuyển từ tư duy “quản lý trước rồi mới cho phép ứng dụng” sang một mô hình linh hoạt hơn đối với các công nghệ mới: vừa thử nghiệm, vừa đo lường rủi ro, vừa hoàn thiện cơ chế quản lý.

Về mặt chính sách rộng hơn, Quyết định 604/QĐ-TTg ngày 2/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt điều chỉnh, bổ sung Chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2030. Chính Phủ Trong bối cảnh đó, việc TP.Hồ Chí Minh đặt vấn đề thử nghiệm các mô hình mới tại Khu Công nghệ cao cho thấy địa phương đang tìm cách đưa định hướng đổi mới sáng tạo vào những bài toán công nghệ cụ thể.

Kinh tế tầm thấp vì vậy không chỉ là câu chuyện của UAV. Đằng sau một phương tiện bay là cả hệ thống quản lý giao thông, bản đồ số, định danh, dữ liệu thời gian thực, AI, cảm biến, viễn thông, an toàn thông tin và các nền tảng điều phối. Xa hơn, đó là nhu cầu về một lực lượng kỹ sư, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp đủ năng lực tham gia chuỗi giá trị.

Tiến sĩ Lương Việt Quốc - Tổng giám đốc Công ty CP Real-time Robotics chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: Nart Thái

Từ những nội dung được trao đổi tại iTech Expo 2026, có thể thấy hướng tiếp cận của TP.Hồ Chí Minh đang dịch chuyển từ việc phát triển từng sản phẩm công nghệ sang kiến tạo hệ sinh thái để công nghệ có thể được triển khai ở quy mô lớn. Nếu UTM tạo nên hạ tầng số cho bầu trời tầm thấp, Sandbox tạo không gian thử nghiệm và mô hình “ba nhà” tạo lực lượng phát triển, thì ba yếu tố này có thể bổ trợ cho nhau trong quá trình hình thành thị trường mới.

Việt Nam có thể xây dựng được một hệ sinh thái đủ hoàn chỉnh để những công nghệ đó trở thành sản phẩm, dịch vụ và ngành kinh tế có sức cạnh tranh hay không. Đó cũng chính là bước chuyển từ “làm ra công nghệ” sang “kiến tạo thị trường cho công nghệ” - một bài toán có ý nghĩa quyết định đối với quá trình phát triển kinh tế tầm thấp trong những năm tới.