60 năm Trường Đại học Điện lực: Phía sau ánh sáng

Trường Đại học Điện lực: Điểm tựa tri thức trong chuyển dịch năng lượng PGS.TS Đinh Văn Châu và thông điệp về một trường đại học có trách nhiệm trong kỷ nguyên số

Sáu mươi năm Trường Đại học Điện lực là một hành trình như thế, lặng lẽ trồng người, trao truyền bản lĩnh nghề nghiệp và góp phần thắp sáng tương lai bằng trí tuệ, trách nhiệm cùng những khát vọng phụng sự.

Từ một giảng đường, nhìn ra đất nước

Ngày 8 tháng 2 năm 1966, giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt, Bộ Công nghiệp nặng quyết định tách Trường Trung Cao Cơ điện thành Trường Trung học Kỹ thuật Điện và Trường Trung học Cơ khí. Một dấu mốc chứa đựng yêu cầu thiết thực của thời cuộc. Đất nước cần những người có thể hiểu, vận hành, sửa chữa và từng bước làm chủ các hệ thống kỹ thuật phục vụ sản xuất, đời sống.

Những ngành học đầu tiên của Trường Trung học Kỹ thuật Điện mang tên rất gần với thực tế đời sống như Phát dẫn điện, Điện khí hóa xí nghiệp. Đó là những lĩnh vực gắn trực tiếp với sản xuất, truyền tải, phân phối và sử dụng điện năng. Sau những tên gọi chuyên môn có phần mộc mạc ấy là cả một nền tảng công nghiệp đang cần được xây dựng.

Sáu mươi năm nhìn lại, giá trị của dấu mốc 1966 không chỉ nằm ở việc hình thành một cơ sở đào tạo. Quan trọng hơn, đó là sự hiện diện của giáo dục kỹ thuật trong tiến trình phát triển năng lực quốc gia.

Một nhà máy điện không thể vận hành chỉ nhờ vốn đầu tư. Đường dây và trạm biến áp cũng không tự bảo đảm cho hệ thống điện hoạt động an toàn. Đằng sau những công trình ấy là những người biết đọc sơ đồ, hiểu nguyên lý, tuân thủ quy trình, nhận diện bất thường và đưa ra quyết định trong những tình huống có thể ảnh hưởng tới cả con người lẫn thiết bị.

Công nghiệp hóa, xét đến cùng, không chỉ là xây dựng thêm cơ sở vật chất. Đó còn là quá trình hình thành đội ngũ con người có khả năng làm chủ những cơ sở vật chất ấy.

Lịch sử Trường Đại học Điện lực đi qua nhiều lần thay đổi tên gọi và mô hình tổ chức. Năm 1997, trường mang tên Trung học Điện 1; năm 2001 được nâng cấp thành Trường Cao đẳng Điện lực. Ngày 19 tháng 5 năm 2006, Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập Trường Đại học Điện lực trên cơ sở trường cao đẳng.

Những bước chuyển ấy gắn với sự thay đổi của nền kinh tế. Từ nhu cầu đào tạo cán bộ kỹ thuật trực tiếp phục vụ ngành điện, yêu cầu phát triển mở rộng sang đội ngũ kỹ sư, chuyên gia nghiên cứu, nhà quản trị và những lĩnh vực công nghệ liên quan.

Cần phân biệt hai chiều dài lịch sử - năm 2026 đánh dấu 60 năm kể từ khi Trường Trung học Kỹ thuật Điện ra đời, đồng thời là 128 năm truyền thống đào tạo kỹ thuật mà nhà trường kế thừa từ năm 1898. Hai dấu mốc không thay thế nhau; chúng cho thấy một dòng truyền thừa qua nhiều mô hình giáo dục và những hoàn cảnh lịch sử rất khác biệt.

Từ ngôi trường kỹ thuật chuyên ngành đến một cơ sở giáo dục đại học đa ngành, điều đáng suy ngẫm không phải chỉ là quy mô đã lớn lên bao nhiêu. Đó còn là cách một cơ sở đào tạo phải liên tục thay đổi để đáp ứng những yêu cầu mới của đất nước.

Điện khí hóa từng là một khát vọng phát triển của nhiều quốc gia. Ngày nay, điện năng đã trở thành hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế số, công nghiệp hiện đại và đời sống thường nhật. Cùng với sự thay đổi ấy, những người làm ngành điện phải đảm nhận các nhiệm vụ phức tạp hơn nhiều so với trước.

Vì thế, lịch sử của một trường đại học kỹ thuật không nên chỉ được đọc trên những tấm biển ghi năm thành lập hay danh mục thành tích. Một phần lịch sử ấy còn hiện diện nơi những con người đã rời giảng đường, đem kiến thức và kỹ năng tham gia xây dựng, quản lý, vận hành các hệ thống kỹ thuật của đất nước.

Lễ ra mắt Trung tâm Đào tạo Công nghệ - Ứng dụng Thực tế ảo và Trí tuệ nhân tạo trong năng lượng

Những giá trị không hiện lên trên công tơ

Công tơ đo được điện năng. Nhưng không có thiết bị nào đo trực tiếp được sự cẩn trọng của một kỹ sư trước thao tác đóng điện, bản lĩnh của người vận hành khi hệ thống xuất hiện bất thường, hay ảnh hưởng lâu dài của một người thầy đối với cách học trò suy nghĩ và làm việc.

Đó là những giá trị âm thầm của giáo dục kỹ thuật.

Trong một cuộc trả lời phỏng vấn dành cho Tạp chí Tự động hóa Ngày nay, PGS.TS. Đinh Văn Châu, Hiệu trưởng Trường Đại học Điện lực, nhấn mạnh mục tiêu đào tạo những người hiểu việc, làm được việc và thích ứng với thực tiễn. Ông coi sự gắn kết giữa học tập và môi trường nghề nghiệp là điểm khác biệt cần được gìn giữ, phát triển của nhà trường.

Quan điểm ấy chạm tới một vấn đề căn bản của giáo dục đại học, đó là khoảng cách giữa kiến thức được giảng dạy và năng lực thực hiện công việc.

Một sinh viên có thể giải đúng bài toán về hệ thống điện, nhưng khi đứng trước thiết bị thực, em còn phải hiểu giới hạn của phép tính, độ tin cậy của tín hiệu đo, tình trạng thiết bị và những yêu cầu an toàn không cho phép tùy tiện thử sai.

Trong phòng học, một đáp số sai có thể được sửa bằng cách tính khác. Ngoài hiện trường, một thao tác sai đôi khi không còn cơ hội sửa chữa theo cách ấy.

Cho nên, đào tạo kỹ thuật không thể dừng ở việc truyền đạt nguyên lý. Người học phải được rèn luyện cách suy nghĩ có kiểm chứng, khả năng hợp tác, tính kỷ luật và ý thức chịu trách nhiệm đối với quyết định chuyên môn.

Nhà trường đã tìm cách thu hẹp khoảng cách giữa giảng đường và sản xuất thông qua hoạt động thực hành, thực tập và kết nối doanh nghiệp. Ngày 1 tháng 6 năm 2026, EPU công bố chương trình đưa sinh viên trải nghiệm thực tế tại Tập đoàn Luxshare ICT Vân Trung. Những hoạt động như vậy tạo cơ hội để người học quan sát dây chuyền, tiếp cận quy trình tổ chức sản xuất và nhận diện yêu cầu của môi trường công nghiệp.

Dĩ nhiên, một chuyến tham quan chưa thể bảo đảm sinh viên thành thạo nghề nghiệp. Hiệu quả đào tạo cần được đánh giá bằng năng lực thực hành, phản hồi của đơn vị sử dụng lao động và khả năng thích ứng sau tốt nghiệp. Nhưng đưa sinh viên đến gần môi trường sản xuất là một bước cần thiết để kiến thức không chỉ tồn tại trên trang giáo trình.

Từ góc nhìn quản trị nguồn nhân lực, chất lượng đào tạo cũng không thể đo trọn vẹn bằng tỷ lệ tốt nghiệp hoặc số lượng bằng cấp. Những chỉ tiêu ấy phản ánh một phần kết quả. Phần khó hơn nằm ở năng lực giải quyết vấn đề trong thực tiễn, khả năng tiếp tục học hỏi và mức độ tin cậy mà người lao động tạo dựng được trong công việc.

Trường Đại học Điện lực phối hợp với SBB Institute tổ chức Hội thảo Thực tập và đào tạo tại Hoa Kỳ

Đây là nơi vai trò người thầy trở nên đặc biệt

Trong đào tạo kỹ thuật, người thầy phải giúp sinh viên hiểu không chỉ điều gì đúng, mà còn vì sao đúng, đúng trong điều kiện nào và khi nào một kết luận cần được xem xét lại. Sự trung thực với số liệu thí nghiệm, thói quen kiểm tra giả định và thái độ không xem nhẹ rủi ro đều có thể bắt đầu từ những giờ học như thế.

Một thế hệ kỹ sư có năng lực được hình thành qua nhiều yếu tố, bao gồm gia đình, nhà trường, doanh nghiệp và chính quá trình lao động. Không thể quy toàn bộ thành tựu của họ cho nơi đào tạo. Nhưng cũng không nên xem nhẹ những nền tảng tư duy, kỷ luật và nhân cách nghề nghiệp được vun bồi trong những năm tháng học tập.

Hoạt động nghiên cứu ứng dụng mở thêm một chiều cạnh khác.

Các tài liệu mà sinh viên EPU được tiếp cận đề cập những hướng nghiên cứu về công tơ điện tử, lưới điện thông minh, năng lượng tái tạo, đo lường và điều khiển, cùng những thiết bị phục vụ thực hành và thí nghiệm. Đây là những lĩnh vực gắn với nhu cầu công nghệ của ngành điện và sản xuất công nghiệp.

Giá trị của một nghiên cứu ứng dụng cần được xem xét qua bài toán nó giải quyết, kết quả thử nghiệm, khả năng chuyển giao và mức độ sử dụng thực tế. Có những nghiên cứu tạo ra sản phẩm thương mại; có những công trình trước hết nâng cao năng lực phòng thí nghiệm, chất lượng giảng dạy và khả năng nghiên cứu tiếp theo.

Được biết, trong năm 2026, nhiều khoa của trường tổ chức tham vấn các bên liên quan để rà soát, cập nhật chương trình đào tạo. Đây là hoạt động đáng chú ý bởi kiến thức công nghệ thay đổi nhanh, trong khi chương trình đại học thường có độ trễ nhất định.

Một trường đại học không thể chỉ dạy những gì đội ngũ giảng viên đã quen dạy. Câu hỏi phải thường xuyên được đặt lại là xã hội đang cần năng lực gì, đâu là nền tảng khoa học không thể bỏ qua, và người học cần được chuẩn bị ra sao trước những nghề nghiệp tiếp tục biến đổi?

Sáu mươi năm là một hành trình đủ dài để nhiều thế hệ thầy trò có những ký ức rất riêng. Cuộc thi viết “EPU Ký ức 60 năm” nhận hơn 100 tác phẩm tính đến đầu tháng 10/2026, từ hồi ức về giảng đường đến những câu chuyện trưởng thành. Con số ấy chưa thể đại diện cho toàn bộ đời sống của nhà trường, nhưng gợi ra một kho tư liệu nhân văn đáng quý.

Bởi đôi khi, điều người học mang theo lâu nhất sau khi tốt nghiệp không phải một công thức cụ thể. Đó là cách người thầy từng dạy họ cẩn trọng trước một kết luận, kiên nhẫn trước một bài toán khó, hoặc biết nhận trách nhiệm khi công việc chưa đạt yêu cầu.

Những bài học ấy không làm sáng một bóng đèn ngay lập tức. Nhưng chúng góp phần tạo nên những con người đáng tin cậy.

Sinh viên Đại học điện lực tham quan thực địa

Người giữ ánh sáng cho ngày mai

Thế giới năng lượng đang bước vào một thời kỳ biến đổi sâu sắc. Yêu cầu bảo đảm cung ứng điện phải được giải quyết đồng thời với chuyển dịch sang các nguồn năng lượng phát thải thấp hơn, nâng cao hiệu quả sử dụng, hiện đại hóa lưới điện và tăng cường khả năng chống chịu trước những rủi ro mới.

Đó không chỉ là bài toán đầu tư công nghệ.

Một hệ thống điện có tỷ trọng năng lượng gió, mặt trời ngày càng lớn sẽ đặt ra yêu cầu khác đối với dự báo phụ tải, cân bằng cung - cầu, lưu trữ năng lượng và điều khiển vận hành. Lưới điện số mở rộng khả năng giám sát và tối ưu hóa, đồng thời làm gia tăng những vấn đề về an ninh mạng và độ tin cậy của hệ thống điều khiển.

Khi trí tuệ nhân tạo tham gia phân tích dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định, năng lực của người kỹ sư càng không thể chỉ được xác định bằng khả năng sử dụng thành thạo phần mềm.

Người vận hành phải hiểu những giả định của mô hình, biết nhận diện dữ liệu bất thường, đánh giá giới hạn của công cụ và duy trì khả năng can thiệp an toàn. Trong lĩnh vực hạ tầng thiết yếu, một đề xuất do thuật toán tạo ra chưa thể thay thế quy trình kiểm chứng và trách nhiệm của con người.

Điều đó cho thấy chuyển dịch năng lượng trước hết cũng là một cuộc chuyển dịch về năng lực con người.

Đối với Trường Đại học Điện lực, đây vừa là cơ hội phát huy nền tảng chuyên ngành, vừa là thách thức đối với mô hình đào tạo đã quen thuộc qua nhiều thế hệ.

Trong cuộc phỏng vấn trước thềm năm 2026, Hiệu trưởng Đinh Văn Châu cho rằng một trong những thách thức lớn nhất của giáo dục đại học nằm ở tư duy tổ chức và mô hình quản trị. Ông nhấn mạnh nhu cầu trao quyền, xác định trách nhiệm rõ ràng và tạo không gian để từng trường tìm con đường phù hợp với sứ mệnh riêng.

Nhận định ấy có ý nghĩa thực tế. Đổi mới một trường đại học không chỉ là bổ sung những môn học có tên gọi thời thượng, trang bị thêm phòng máy hay ký kết nhiều thỏa thuận hợp tác. Điều khó hơn là thay đổi cách thiết kế chương trình, phương pháp đánh giá, cơ chế nghiên cứu và quan hệ giữa nhà trường với các đơn vị sử dụng nhân lực.

Năm học 2026 - 2027, EPU xác định chất lượng thực chất là trọng tâm, gắn đổi mới chương trình với nghiên cứu khoa học, chuyển đổi số và hợp tác doanh nghiệp. Những định hướng này đang được theo dõi bằng kết quả cụ thể bao gồm chất lượng đầu ra, năng lực thực hành, thành tựu nghiên cứu có kiểm chứng và cơ hội phát triển của người học.

Đối với một trường có truyền thống kỹ thuật lâu năm, giữ gìn bản sắc không có nghĩa giữ nguyên mọi cách làm. Điều đáng lưu giữ nhất là tinh thần thực học, tính chính xác và trách nhiệm với công việc. Chính những giá trị ấy phải được chuyển hóa để thích ứng với thế giới công nghệ mới.

Ngày 14 tháng 11 năm 2026, các thế hệ Trường Đại học Điện lực sẽ hội ngộ trong lễ kỷ niệm 60 năm. Có thể sẽ có những tấm ảnh cũ, những cái bắt tay sau nhiều năm xa cách, những người thầy gặp lại học trò đã trưởng thành. Những khoảnh khắc ấy đáng trân trọng vì phía sau chúng là một phần đời người.

Nhưng một lễ kỷ niệm có ý nghĩa sâu xa hơn khi giúp chúng ta nhìn thấy trách nhiệm của hiện tại.

Sáu mươi năm, những thế hệ được đào tạo đã đi về nhiều miền đất nước, mang theo kiến thức và một phần truyền thống của mái trường. Không phải dấu ấn nào cũng hiện diện trong những công trình nổi tiếng, và không phải đóng góp nào cũng được ghi thành danh hiệu.

Có những người lặng lẽ làm tốt công việc của mình suốt nhiều thập kỷ. Với một ngành nghề mà sự an toàn và liên tục của hệ thống là yêu cầu thiết yếu, chính sự lặng lẽ đáng tin cậy ấy cũng là một thành quả đáng quý.

Ánh sáng trong mỗi ngôi nhà là kết quả của một hệ thống kỹ thuật và xã hội rộng lớn, được kiến tạo bằng công sức của nhiều thế hệ, nhiều ngành nghề. Trường Đại học Điện lực có phần đóng góp của mình trong dòng chảy ấy, trước hết thông qua những con người được đào tạo và những tri thức được trao truyền.

Đằng sau ánh sáng hôm nay là công sức của nhiều thế hệ. Và trong những giảng đường hôm nay, những người thầy vẫn đang chuẩn bị cho đất nước những con người có thể góp sức giữ ánh sáng ấy bền vững trong ngày mai.

Vân Anh