Ba đại học Việt Nam đăng ký phát triển thành đại học tinh hoa

Đây là thông tin được Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân cho biết tại hội thảo về “Phát triển mô hình đại học tinh hoa, đại học xuất sắc tại Việt Nam trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW, Chiến lược phát triển giáo dục đại học và Quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học” diễn ra ngày 10/8.

Trong đó, hệ thống sẽ phân nhóm 3 - 5 đại học tinh hoa thực hiện chiến lược quốc gia và 25 - 30 cơ sở giáo dục đại học trọng điểm thực hiện chiến lược vùng, ngành. Việc phát triển mô hình đại học tinh hoa không nhằm thay thế đại học đại chúng, mà đóng vai trò làm hạt nhân dẫn dắt, tạo động lực nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh cho toàn hệ thống.

Đại học tinh hoa không nhất thiết phải xuất sắc ở tất cả các lĩnh vực mà cần xác định được những thế mạnh có khả năng dẫn dắt, tạo ra các “vùng sáng” và lan tỏa trong toàn hệ thống. Ảnh Bộ GD và ĐT

Về nguồn lực, đầu tư công sẽ tập trung vào các nhiệm vụ mang tính dẫn dắt như đào tạo tiến sĩ, nhân lực công nghệ chiến lược, xây dựng các phòng thí nghiệm trọng điểm và 20 - 25 trung tâm xuất sắc cấp quốc gia, 10 trung tâm xuất sắc cấp quốc tế.

Về nhân sự và đào tạo, ngành giáo dục sẽ xây dựng cơ chế đặc thù để thu hút giáo sư đầu ngành, nhà khoa học xuất sắc, chuyên gia quốc tế; triển khai các chương trình đào tạo tài năng gắn liền với nghiên cứu và phát triển trong các lĩnh vực kĩ thuật then chốt và khoa học cơ bản.

Mục tiêu dài hạn là xây dựng các đại học tinh hoa đạt tầm khu vực và quốc tế, đóng vai trò hạ tầng tri thức chiến lược, góp phần thúc đẩy sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Thứ trưởng Bộ GD và ĐT Lê Quân cho biết, Để phát triển đại học tinh hoa giai đoạn 2026 - 2030, Bộ GD và ĐT sẽ xây dựng bộ tiêu chí linh hoạt theo từng nhóm ngành và phân bổ nhiệm vụ dựa trên thế mạnh từng trường, không chỉ giới hạn ở hai Đại học Quốc gia. Nhà nước và các trường cần tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực mũi nhọn, tránh đầu tư dàn trải. Song song đó, Bộ GD và ĐT sẽ đẩy mạnh tái cấu trúc chương trình, ứng dụng AI, chuyển đổi số và đổi mới quản trị nhằm tạo ra sự chuyển biến thực chất tại các cơ sở đào tạo.

Thứ trưởng Bộ GD và ĐT Lê Quân phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Bộ GD và ĐT

Thứ trưởng Lê Quân cũng nhấn mạnh yêu cầu xuyên suốt với giáo dục đại học trong giai đoạn tới là chất lượng. Phát triển đại học tinh hoa, trọng điểm không thể "đi dàn hàng ngang" mà cần xác định những cơ sở, lĩnh vực có tiềm năng để tập trung nguồn lực.

Việc được lựa chọn không đồng nghĩa Bộ công nhận một cơ sở đã là đại học tinh hoa, mà là giao nhiệm vụ để phát triển, gắn với mục tiêu, lộ trình, kết quả cụ thể và cơ chế đánh giá "có vào, có ra".

Từ năm ngoái, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức nhiều hội thảo về "đại học tinh hoa", và đang xây dựng định nghĩa và các tiêu chí với nhóm này.

Theo GS. Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục đại học, yêu cầu đặt ra với nhóm này là nghiên cứu đỉnh cao, có thể cạnh tranh quốc tế và giữ vai trò dẫn dắt, cung cấp nguồn nhân lực, sản phẩm khoa học công nghệ, tạo tác động với nền kinh tế.

Dẫn kinh nghiệm từ Đức, Hàn Quốc, Trung Quốc, GS. Vũ Văn Yêm, Phó giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng để Việt Nam có đại học tinh hoa, hai yêu cầu tiên quyết là sự đầu tư tập trung của nhà nước và cam kết dài hạn từ trung ương tới các cơ sở.

Việc này cũng cần các điều kiện nền tảng như hạ tầng nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế, quan hệ chặt chẽ với các doanh nghiệp, có cơ chế tài chính mạnh, tự chủ về mặt quản trị, hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Đồng tình với các yêu cầu trên, GS. TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhấn mạnh một cơ sở giáo dục tinh hoa phải có năng lực dẫn dắt hệ thống, sáng tạo tri thức mới và kiến tạo những hệ sinh thái công nghệ có sức lan tỏa. Ba yếu tố cốt lõi gồm chất lượng, văn hóa xuất sắc và tác động xã hội rõ ràng.

GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội Ảnh: Bộ GD và ĐT

Theo Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Đào Thanh Trường, đại học này đang trong quá trình chuyển đổi về chất để trở thành đại học tinh hoa. Đơn vị đổi mới toàn diện hệ thống đào tạo từ ươm tạo tài năng sớm bằng việc đưa học phần đại học xuống bậc THPT, mở rộng các chương trình chất lượng cao, liên ngành về công nghệ cốt lõi (như công nghệ bán dẫn) ở bậc đại học, đến đẩy mạnh nghiên cứu đỉnh cao ở bậc sau đại học với 48 nhóm nghiên cứu mạnh và các gói học bổng hấp dẫn (100 - 20 triệu đồng/năm).

Ông Trường cho hay, trọng tâm của mô hình đại học tinh hoa này là chuyển từ mở rộng quy mô sang ưu tiên chất lượng và tạo tác động xã hội, lấy nền tảng dùng chung "One VNU" (hệ thống ứng dụng di động quản lí, hỗ trợ dành cho sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội) tại Hòa Lạc làm động lực tích hợp sức mạnh.

Để bứt phá, Đại học Quốc gia Hà Nội đề xuất chuỗi cơ chế - nguồn lực - nhiệm vụ - sản phẩm đầu ra mang tính đặc thù, đồng thời tạo dựng các "cực xuất sắc" giúp các đơn vị thành viên hợp tác và cộng hưởng thế mạnh.