Điện sạch tăng trưởng, doanh nghiệp vẫn gặp khó trong bài toán tối ưu chi phí

Diễn đàn
27/10/2026 22:25
Nhu cầu điện ngày càng tăng cùng sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu và công nghiệp công nghệ cao đang tạo áp lực lớn lên hệ thống năng lượng Việt Nam.
aa
Doanh nghiệp Việt ứng phó với khủng hoảng năng lượng như thế nào? Hydrogen mở ra cơ hội hình thành ngành công nghiệp năng lượng sạch mới cho Việt Nam Để hydrogen chuyển từ công nghệ tiềm năng đến giá trị kinh tế thực

Trong bối cảnh nguồn điện tái tạo mở rộng nhanh, việc đồng bộ hạ tầng truyền tải, công nghệ lưu trữ và hệ thống điều khiển thông minh trở thành yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả khai thác điện sạch, giảm chi phí vận hành và tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Nhu cầu điện tăng, đặt ra yêu cầu vận hành hệ thống thông minh

Tại Diễn đàn “Năng lượng sạch cho kỷ nguyên tăng trưởng mới”, tổ chức ngày 27/10 tại Hà Nội, các chuyên gia nhận định chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới. Trọng tâm không chỉ là gia tăng công suất nguồn điện mà còn phải nâng cao khả năng khai thác, điều độ và sử dụng điện hiệu quả, bảo đảm nguồn cung ổn định với chi phí hợp lý.

Theo Viện Năng lượng (Bộ Công Thương), giai đoạn 2016-2025, sản lượng điện thương phẩm của Việt Nam tăng bình quân 7,6% mỗi năm, trong khi công suất cực đại tăng 6,9%. Năm 2025, sản lượng điện thương phẩm đạt khoảng 288 tỷ kWh, công suất cực đại khoảng 54 GW.

Đà tăng trưởng này dự kiến tiếp tục được thúc đẩy bởi các lĩnh vực tiêu thụ điện lớn như AI, trung tâm dữ liệu, công nghiệp công nghệ cao và giao thông điện hóa. Không chỉ cần nguồn điện dồi dào, những lĩnh vực này còn đòi hỏi chất lượng điện ổn định, khả năng cung cấp liên tục và chi phí cạnh tranh.

Theo TS. Võ Chí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, hiệu quả chuyển dịch năng lượng cần được đánh giá không chỉ qua công suất nguồn điện được bổ sung mà còn qua lượng điện sạch thực tế được khai thác, chi phí năng lượng của doanh nghiệp và khả năng chuyển hóa lợi thế tài nguyên thành năng lực cạnh tranh.

TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam phát biểu khai mạc Diễn đàn. Ảnh: Duyên Nguyễn
TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam phát biểu khai mạc Diễn đàn. Ảnh: Duyên Nguyễn

Trong khi đó, cơ cấu nguồn điện đang có sự thay đổi đáng kể. Theo TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, năm 2025, nhiệt điện than vẫn chiếm trên 30% cơ cấu nguồn điện, trong khi điện mặt trời chiếm khoảng 19% và điện gió khoảng 7%.

Sự phát triển của năng lượng tái tạo tạo thêm dư địa giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác điều độ và vận hành hệ thống điện. Khác với các nguồn điện có khả năng phát ổn định, sản lượng điện gió và điện mặt trời phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết. Khi nguồn phát tăng cao nhưng nhu cầu tiêu thụ thấp hoặc lưới điện bị quá tải, một phần công suất có thể không được khai thác hết.

Điều đó cho thấy mở rộng nguồn điện sạch cần đi cùng nâng cấp hạ tầng truyền tải, phát triển hệ thống lưu trữ và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, vận hành. Nếu thiếu sự đồng bộ, việc gia tăng công suất lắp đặt chưa chắc mang lại hiệu quả kinh tế tương xứng với nguồn vốn đầu tư.

Lưới điện thông minh và lưu trữ năng lượng: Mắt xích quyết định hiệu quả

Theo các chuyên gia, một trong những điểm nghẽn của chuyển dịch năng lượng hiện nay là khả năng kết nối, điều tiết và phân phối điện từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ. Vì vậy, bên cạnh đầu tư nguồn phát, Việt Nam cần phát triển đồng bộ lưới điện thông minh, hệ thống quản lý năng lượng và các công nghệ lưu trữ có khả năng đáp ứng biến động cung - cầu.

Bà Nguyễn Thị Thu Huyền, Viện Năng lượng (Bộ Công Thương), cho rằng phát triển năng lượng sạch không chỉ nhằm giảm phát thải mà còn góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Theo đó, cần kết hợp phát triển nguồn điện tái tạo với hệ thống lưu trữ, lưới điện thông minh, ứng dụng AI trong vận hành, tiết kiệm điện và điện hóa sản xuất.

Trong mô hình này, công nghệ điều khiển và phân tích dữ liệu có vai trò quan trọng trong việc dự báo phụ tải, theo dõi trạng thái thiết bị, tối ưu phân phối điện và hỗ trợ điều độ hệ thống. Việc ứng dụng AI có thể góp phần nâng cao khả năng dự báo sản lượng điện tái tạo, phát hiện bất thường và hỗ trợ ra quyết định vận hành. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, năng lực tích hợp hệ thống và mức độ hoàn thiện của hạ tầng kỹ thuật.

Cùng với lưới điện thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) được xem là một giải pháp giúp tăng tính linh hoạt cho hệ thống điện. Công nghệ này cho phép tích trữ điện khi nguồn phát dồi dào và cung cấp trở lại khi nhu cầu tăng, qua đó hỗ trợ cân bằng cung - cầu, giảm áp lực lên lưới và hạn chế lãng phí nguồn điện tái tạo.

Ông Nguyễn Văn Thiện, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghiệp GG (GG Power) nhận định thách thức của chuyển dịch năng lượng không chỉ nằm ở việc sản xuất điện sạch mà còn ở khả năng lưu trữ, điều tiết và sử dụng điện hiệu quả.

Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu lớn, cơ chế doanh thu chưa rõ ràng và thiếu các tiêu chuẩn kỹ thuật đồng bộ vẫn là những rào cản đối với sự phát triển của thị trường lưu trữ năng lượng. Theo ông Thiện, hiệu quả của hệ thống lưu trữ cần được đánh giá trên cơ sở giá trị kinh tế thực tế, thay vì chỉ dựa vào công suất lắp đặt. Do đó, cần sớm hoàn thiện cơ chế thanh toán dịch vụ lưu trữ, thu hút nguồn vốn dài hạn và phát triển năng lực công nghệ trong nước.

Theo các kịch bản phát triển được đề cập tại diễn đàn, đến năm 2030, công suất điện mặt trời của Việt Nam có thể đạt khoảng 46.459-73.416 MW, trong khi điện gió trên bờ và gần bờ đạt khoảng 26.066-38.029 MW. Quy mô này đòi hỏi đầu tư tương ứng vào lưới truyền tải, hệ thống điều khiển và lưu trữ để bảo đảm nguồn điện được khai thác hiệu quả.

Quang cảnh diễn đàn. Ảnh: Duyên Nguyễn
Quang cảnh diễn đàn. Ảnh: Duyên Nguyễn

Làm chủ công nghệ, tối ưu năng lượng trong sản xuất

Bên cạnh phát triển hạ tầng, lựa chọn và làm chủ công nghệ được xác định là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả chuyển dịch năng lượng trong dài hạn. Hydrogen sạch, điện hạt nhân thế hệ mới, pin lưu trữ và các giải pháp điều khiển thông minh mở ra những hướng phát triển mới, nhưng đều đặt ra yêu cầu về vốn đầu tư, năng lực nghiên cứu và khả năng thương mại hóa.

Theo PGS.TS. Phạm Hoàng Lương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, Việt Nam có lợi thế phát triển hydrogen sạch nhờ tiềm năng năng lượng tái tạo và vị trí gần các thị trường tiêu thụ lớn tại châu Á. Tuy nhiên, chi phí sản xuất hydrogen xanh hiện cao gấp 2,5-4,5 lần hydrogen xám, trong khi hạ tầng lưu trữ, vận chuyển và khung pháp lý chưa đồng bộ.

Vì vậy, thay vì phát triển hydrogen trên diện rộng ngay từ đầu, cần ưu tiên hình thành các cụm sản xuất và tiêu thụ gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp công nghiệp. Cách tiếp cận này có thể tận dụng hạ tầng hiện có, giảm chi phí vận chuyển và từng bước xây dựng thị trường.

Đối với điện hạt nhân, ông Trần Chí Thành, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam cho rằng đây là nguồn điện đang được quan tâm trở lại nhờ khả năng cung cấp điện ổn định cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược, đặc biệt là AI và trung tâm dữ liệu. Bên cạnh công nghệ lò phản ứng thế hệ III+, lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) cũng mở ra hướng phát triển mới nhờ thiết kế linh hoạt và khả năng chế tạo theo mô-đun. Dù vậy, các công nghệ này vẫn cần giải quyết những thách thức về chi phí, kiểm chứng an toàn và nguồn cung nhiên liệu.

Theo ông Thành, Việt Nam cần triển khai các dự án điện hạt nhân Ninh Thuận song song với nghiên cứu SMR, chú trọng đào tạo nhân lực, phát triển năng lực nghiên cứu và từng bước làm chủ công nghệ, trong đó an toàn hạt nhân phải được đặt lên hàng đầu.

Ở cấp độ doanh nghiệp, chuyển dịch năng lượng cũng đòi hỏi đổi mới công nghệ sản xuất và phương thức quản trị vận hành. Điện hóa dây chuyền, sử dụng thiết bị hiệu suất cao, ứng dụng hệ thống quản lý năng lượng thông minh và khai thác nguồn điện sạch là những giải pháp có thể giúp giảm tiêu hao năng lượng, kiểm soát chi phí và giảm phát thải carbon.

Đối với các nhà máy, việc giám sát mức tiêu thụ điện theo từng công đoạn, phân tích dữ liệu vận hành và tối ưu lịch sản xuất có thể giúp nhận diện những khu vực sử dụng năng lượng kém hiệu quả. Khi được tích hợp với hệ thống tự động hóa, các giải pháp này còn hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao khả năng kiểm soát quy trình và duy trì hiệu suất thiết bị.

Trong lĩnh vực xây dựng, công nghệ tiết kiệm năng lượng trong công trình, điện mặt trời mái nhà và các giải pháp quản lý điện thông minh cũng góp phần giảm chi phí khai thác, vận hành tài sản. Tuy nhiên, khả năng triển khai vẫn phụ thuộc vào vốn đầu tư ban đầu, độ ổn định của nguồn cung điện và cơ chế khuyến khích đổi mới công nghệ.

Đặc biệt, khi các thị trường xuất khẩu ngày càng chú trọng tiêu chuẩn môi trường và dấu chân carbon của sản phẩm, đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí mà còn nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng quốc tế.

Chuyển dịch năng lượng vì vậy không đơn thuần là thay thế nguồn điện hóa thạch bằng năng lượng tái tạo. Đây còn là quá trình tái cấu trúc hạ tầng, đổi mới công nghệ và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Sự kết hợp giữa nguồn điện sạch, lưới điện thông minh, công nghệ lưu trữ và tự động hóa sẽ là nền tảng để Việt Nam khai thác tốt hơn các nguồn lực năng lượng, đồng thời giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn tăng trưởng mới.

Tudonghoangaynay.vn
tan-hoang-minh
Tin bài khác
Rockwell Automation: Ứng dụng AI tăng nhanh, khai thác dữ liệu vẫn hạn chế

Rockwell Automation: Ứng dụng AI tăng nhanh, khai thác dữ liệu vẫn hạn chế

Gần 90% doanh nghiệp sản xuất thực phẩm và đồ uống đã sử dụng hoặc có kế hoạch sớm triển khai trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy, nhưng chỉ khoảng 45% dữ liệu thu thập được khai thác hiệu quả.
Vinamilk khẳng định sức mạnh thương hiệu và năng lực kinh doanh qua hai bảng xếp hạng năm 2026

Vinamilk khẳng định sức mạnh thương hiệu và năng lực kinh doanh qua hai bảng xếp hạng năm 2026

Vinamilk ghi dấu ấn tại hai bảng xếp hạng doanh nghiệp năm 2026 khi dẫn đầu danh sách 50 Thương hiệu dẫn đầu Việt Nam của Forbes Việt Nam với giá trị thương hiệu khoảng 3,32 tỷ USD, đồng thời có năm thứ 15 liên tiếp góp mặt trong Top 50 Công ty kinh doanh hiệu quả nhất Việt Nam của Nhịp Cầu Đầu Tư. Đặc biệt, Vinamilk là một trong 5 doanh nghiệp được vinh danh trụ hạng bền vững suốt 15 năm, cho thấy sức bền kinh doanh và giá trị thương hiệu được bồi đắp qua nửa thế kỷ phát triển.
25 trường đại học được đầu tư phòng thí nghiệm bán dẫn

25 trường đại học được đầu tư phòng thí nghiệm bán dẫn

Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt 25 cơ sở đào tạo với 53 chương trình thuộc lĩnh vực vi mạch bán dẫn tham gia Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn. Các trường được hỗ trợ đầu tư thiết bị, phần mềm và nâng cấp phòng thí nghiệm phục vụ đào tạo, nghiên cứu.
Thị trường chứng khoán ngày 16/11: VIC giữ sắc xanh cho VN Index, dù 220 cổ phiếu chìm trong sắc đỏ

Thị trường chứng khoán ngày 16/11: VIC giữ sắc xanh cho VN Index, dù 220 cổ phiếu chìm trong sắc đỏ

VN Index vẫn giữ được sắc xanh, nhưng bức tranh trên bảng điện tử lại hoàn toàn trái ngược khi có tới 220 cổ phiếu giảm giá. Trong khi thanh khoản lao dốc, việc chỉ số tránh được một phiên điều chỉnh đến chủ yếu từ việc cổ phiếu VIC tăng giá và đóng góp hơn 8 điểm.
On Stage 2026: Khi kịch nghệ truyền thống được kể lại bằng ngôn ngữ GENZ

On Stage 2026: Khi kịch nghệ truyền thống được kể lại bằng ngôn ngữ GENZ

On Stage là chương trình nghệ thuật đặc sắc, tổ chức thường niên do Câu lạc bộ Kịch nghệ Life’s So Drama - CLB về kịch nghệ do học sinh trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam thành lập và duy trì.
BSR nghiên cứu công nghệ thu hồi, lưu trữ CO₂, hướng tới phát thải ròng bằng 0

BSR nghiên cứu công nghệ thu hồi, lưu trữ CO₂, hướng tới phát thải ròng bằng 0

BSR đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu công nghệ thu hồi và lưu trữ CO₂, tìm kiếm giải pháp phù hợp để giảm phát thải trong hoạt động của Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Techmart 2026 kết nối công nghệ vật liệu mới, thúc đẩy sản xuất xanh

Techmart 2026 kết nối công nghệ vật liệu mới, thúc đẩy sản xuất xanh

Nhiều giải pháp về vật liệu tiên tiến, vật liệu thân thiện với môi trường và công nghệ sản xuất xanh sẽ được giới thiệu tại Techmart, góp phần thúc đẩy kết nối cung - cầu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ.
BSR tăng cường hợp tác, bảo đảm tự chủ nguồn cung xăng dầu

BSR tăng cường hợp tác, bảo đảm tự chủ nguồn cung xăng dầu

BSR và Cục Xăng dầu đẩy mạnh hợp tác sản xuất nhiên liệu đặc chủng, phát triển sản phẩm mới và khai thác hệ thống kho chứa, góp phần nâng cao năng lực tự chủ xăng dầu phục vụ quốc phòng và an ninh năng lượng quốc gia.
Tử vi vòng quay công nghệ ngày 17/11/2026: Tuổi Tỵ tài lộc khởi sắc, tuổi Dậu cần thận trọng

Tử vi vòng quay công nghệ ngày 17/11/2026: Tuổi Tỵ tài lộc khởi sắc, tuổi Dậu cần thận trọng

Những bí ẩn của khoa học đời sống luôn mang đến nhiều điều thú vị và là chủ đề được đông đảo độc giả quan tâm. Tử vi vòng quay công nghệ ngày 17/11/2026 sẽ cùng khám phá vận trình của 12 con giáp trên các phương diện công danh, tiền bạc, tình duyên và sức khỏe, qua đó mang đến những góc nhìn tham khảo về cơ hội cũng như thử thách trong ngày mới.
Xe máy điện VinFast Rasad và Sadie lộ diện

Xe máy điện VinFast Rasad và Sadie lộ diện

Ứng dụng động cơ đặt giữa công suất tới 7.100W và phanh ABS, hai mẫu xe máy điện mới của VinFast định hình chuẩn mực vận hành hiện đại cho phân khúc cao cấp.
master