Đổi mới sáng tạo phải tạo ra giá trị thực

Tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia 2026, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh yêu cầu tạo ra nhiều giá trị hơn bằng tri thức, năng suất và khả năng làm chủ công nghệ; trong khi Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng yêu cầu chuyển mạnh từ “có hoạt động đổi mới sáng tạo” sang “có kết quả đổi mới sáng tạo”.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng phát biểu tại sự kiện. Ảnh: MOST

Đổi mới phải bắt đầu từ tư duy

Ngày 4/10, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 với chủ đề “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng khi nói đến đổi mới sáng tạo, nhiều người thường nghĩ đến những phát minh, công nghệ hiện đại hay doanh nghiệp khởi nghiệp. Tuy nhiên, khởi nguồn của những thay đổi đó là tư duy đổi mới: nhìn những vấn đề quen thuộc bằng góc nhìn mới, đặt câu hỏi trước những điều tưởng như hiển nhiên, tìm cách làm tốt hơn và biến ý tưởng thành giá trị thực tế.

Theo Bộ trưởng, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu đổi mới ở tầm vóc lớn, với tầm nhìn phát triển dài hạn. Điều đó đòi hỏi không chỉ đổi mới công nghệ mà còn đổi mới cách tổ chức không gian phát triển, nâng cao hiệu lực bộ máy và xây dựng nền quản trị gần dân, phục vụ người dân.

“Chúng ta phải tạo ra nhiều giá trị hơn bằng tri thức, năng suất và khả năng làm chủ công nghệ. Mỗi nguồn lực cần được sử dụng hiệu quả hơn”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.

Thông điệp này cũng được đặt ra đối với chính cơ quan quản lý. Bộ trưởng cho rằng Bộ Khoa học và Công nghệ cần đổi mới cách đặt hàng, tài trợ, đánh giá và hỗ trợ ứng dụng kết quả nghiên cứu; đưa chính sách gần hơn với nhu cầu thực tế và lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo.

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại sự kiện. Ảnh: MOST

Từ hoạt động sang kết quả đổi mới sáng tạo

Từ góc độ điều hành nền kinh tế, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh đổi mới sáng tạo không chỉ là một lĩnh vực cần thúc đẩy mà phải trở thành động lực trong toàn bộ nền kinh tế và xã hội.

Đối với nền kinh tế, đổi mới sáng tạo phải góp phần tăng năng suất, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và nguồn lực, tạo ra sản phẩm, dịch vụ, ngành nghề và thị trường mới. Với doanh nghiệp, đó là đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng, giảm chi phí, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Với Nhà nước, đổi mới sáng tạo phải góp phần đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng dịch vụ công.

Từ yêu cầu đó, Phó Thủ tướng đặt ra chuyển dịch quan trọng: từ “có hoạt động đổi mới sáng tạo” sang “có kết quả đổi mới sáng tạo”.

Đây là điểm then chốt để đưa đổi mới sáng tạo ra khỏi phạm vi các chương trình, sự kiện hay hoạt động riêng lẻ, trở thành năng lực tạo ra năng suất, sản phẩm, doanh nghiệp và giá trị mới cho nền kinh tế.

Doanh nghiệp là nơi công nghệ tạo ra giá trị

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam đang từng bước được hình thành với hơn 4.000 doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân khởi nghiệp; khoảng 208 quỹ đầu tư mạo hiểm, hơn 1.400 tổ chức hỗ trợ và 20 sàn giao dịch khoa học và công nghệ. Khoảng 34,6% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, kết quả này vẫn chưa tương xứng với yêu cầu phát triển. Tỷ lệ doanh nghiệp trong nước có hoạt động đổi mới công nghệ còn thấp; nhiều doanh nghiệp vẫn tập trung ở các khâu gia công, lắp ráp, giá trị gia tăng thấp và chưa làm chủ công nghệ lõi. Thị trường khoa học và công nghệ, hoạt động của các sàn giao dịch công nghệ cũng chưa phát huy đầy đủ vai trò.

Vì vậy, trọng tâm thời gian tới là tạo dòng chảy thực chất giữa nhu cầu công nghệ của doanh nghiệp với nguồn cung từ viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia, tài chính, sở hữu trí tuệ và thị trường.

Các trung tâm đổi mới sáng tạo cần trở thành đầu mối kết nối các nguồn lực này, tập trung vào những bài toán thực tế của doanh nghiệp và nền kinh tế. Viện nghiên cứu, trường đại học không chỉ tạo ra tri thức mà cần đẩy mạnh chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và đào tạo nhân lực chất lượng cao.

Các đại biểu thực hiện nghi thức phát động Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026. Ảnh: MOST

Làm chủ công nghệ để nâng năng lực cạnh tranh

Việt Nam đã có bước tiến về năng lực đổi mới sáng tạo. Theo GII 2026, Việt Nam đứng thứ 43/139 nền kinh tế, tăng một bậc so với năm 2025. Tuy nhiên, thứ hạng quốc tế chỉ là một trong những thước đo; điều quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa nguồn lực tri thức và công nghệ thành năng suất, sản phẩm và sức cạnh tranh.

Tinh thần này cũng phù hợp với thông điệp của Bộ trưởng Vũ Hải Quân: một quốc gia đổi mới được hình thành từ những con người biết đổi mới và những tổ chức tạo điều kiện cho đổi mới. Tầm nhìn dài hạn phải được bắt đầu bằng những quyết định đúng và những công việc cụ thể, bền bỉ, có kết quả.

Khi tri thức được chuyển hóa thành công nghệ, công nghệ đi vào doanh nghiệp và doanh nghiệp tạo ra sản phẩm, năng suất, thị trường mới, đổi mới sáng tạo mới thực sự trở thành động lực tăng trưởng. Đây cũng là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước tăng tính tự chủ của nền kinh tế.