Giáo sư, Viện sỹ Trần Đại Nghĩa: vị Chủ tịch đầu tiên của Liên hiệp Hội Việt Nam

Chiều 27/2, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Vusta) đã tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Giáo sư, Viện sỹ Trần Đại Nghĩa – Cuộc đời và sự nghiệp”.

• Liên hiệp các Hội KH và KT Việt Nam đóng góp dự thảo Luật Giao dịch điện tử sửa đổi
• Liên hiệp các Hội KH và KT Việt Nam tôn vinh các nhà khoa học tiêu biểu năm 2022

Sự kiện được Vusta tổ chức nhân kỷ niệm 40 năm ngày thành lập Liên hiệp Hội (26/3/1983-26/3/2023); Kỷ niệm 110 năm ngày sinh của Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sỹ Trần Đại Nghĩa, nhằm tôn vinh những đóng góp to lớn của ông đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc nói chung, với Ngành kỹ thuật quân sự và Công nghiệp quốc phòng nói riêng.

Trải qua 40 năm xây dựng và phát triển với 8 kỳ Đại hội, đến nay Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam đã phát triển với quy mô rộng lớn gồm 93 hội ngành toàn quốc và 63 liên hiệp địa phương, gần 600 tổ chức KH&CN trực thuộc, và 3 đơn vị trực thuộc. Liên hiệp Hội tập hợp được 3,7 triệu hội viên trong đó có 2,2 triệu trí thức công nghệ chiếm 32,5% trí thức của cả nước. Có được tổ chức Liên hiệp Hội Việt Nam như ngày nay không thể không kể đến công lao to lớn của Chủ tịch đầu tiên Giáo sư, Viện sỹ Trần Đại Nghĩa người đặt nền móng và có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển của Liên hiệp Hội Việt Nam.

TSKH. Phan Xuân Dũng – Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam đã tóm tắt về cuộc đời và sự nghiệp của Giáo sư Trần Đại Nghĩa. Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa tên khai sinh là Phạm Quang Lễ sinh ngày 13/9/1913, là một nhà khoa học kiệt xuất, được mệnh danh là cha đẻ của ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam. Trải qua hai cuộc kháng chiến cứu nước, tên tuổi ông trở thành huyền thoại đối với nhiều thế hệ người Việt Nam cũng như bạn bè quốc tế. Những đóng góp của ông đối với công cuộc cách mạng Việt Nam vô cùng to lớn, nhưng cuộc đời ông lại hết sức bình dị, khiêm nhường.

Cái tên Trần Đại Nghĩa được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt cho với ý nghĩa làm những việc lớn lao, Đại nghĩa… và từ đó đã gắn bó với ông tới trọn đời. Với những cải tiến, sáng chế bởi cái tên Trần Đại Nghĩa, vũ khí của Việt Nam đã có sức công phá lớn trở thành nỗi khiếp sợ của quân thù.

Trong suốt cuộc đời cống hiến cho khoa học, ông luôn được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng đặc biệt tin tưởng, giao nhiều chức vụ quan trọng. Trong quân đội ông từng giữ các chức vụ như Cục trưởng Cục Quân giới (1946), Cục trưởng Cục Pháo binh (1949), Phó Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần (1965), Phó Chủ nhiệm Tổng cục Kỹ thuật (1977). Khi chuyển sang lĩnh vực dân sự, ông giữ các chức vụ: Thứ trưởng Bộ Công thương, Thứ trưởng Bộ Công nghiệp nặng, Chủ nhiệm Ủy ban Kiến thiết cơ bản Nhà nước, Chủ nhiệm Ủy ban KH&KT Nhà nước, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, Hiệu trưởng đầu tiên trường Đại học Bách khoa Hà Nội.

Và đặc biệt, với tài năng và đức độ hiếm thấy, Đảng và Nhà nước đã tiếp tục giao cho GS.VS. Trần Đại Nghĩa nhiệm vụ quan trọng, đó là tạo dựng và phát triển ngôi nhà chung tập hợp đội ngũ trí thức, nhà khoa học của Việt Nam.

Đại hội lần thứ nhất của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam vào ngày 26/03/1983 đã bầu GS.VS. Trần Đại Nghĩa làm Chủ tịch. Ông trở thành vị Chủ tịch đầu tiên của Liên hiệp Hội Việt Nam, tổ chức với vai trò tập hợp, phát huy sức sáng tạo và cống hiến của đội ngũ các nhà khoa học, trí thức KH&CN Việt Nam góp phần phát triển khoa học, xây dựng đất nước.

Từ những ngày đầu gian khó, Liên hiệp Hội Việt Nam chỉ có 15 thành viên, không quản ngại khó khăn, vất vả, GS.VS. Trần Đại Nghĩa đã dành toàn bộ tâm huyết và sức lực từng bước xây dựng và phát triển tổ chức ngày càng lớn mạnh, góp phần không nhỏ trong tiến trình phát triển chính trị, xã hội, khoa học và kinh tế của Việt Nam.

Chia sẻ những đóng góp của GS.VS. Trần Đại Nghĩa đối với Ngành Kỹ thuật quân sự và Công nghiệp quốc phòng, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam, Thượng tướng Phạm Hoài Nam – Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng chia sẻ: “GS.VS. Trần Đại Nghĩa là niềm tự hào dân tộc, Đảng nhà nước và Quân đội đánh giá cao những đóng góp to lớn của Giáo sư đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam”.

Thượng tướng Phạm Hoài Nam đã khái quát cuộc đời ông ngay từ khi còn nhỏ luôn suy nghĩ làm thế nào để nhân dân ta có vũ khí để đấu tranh với quân địch để bớt đi sự hy sinh về xương máu. Trong suốt quá trình học tập GS.VS. Trần Đại Nghĩa luôn hoàn thành xuất sắc và giành học bổng sang pháp du học. Ông là một trong số ít người Việt Nam ở nước ngoài chọn học tập, nghiên cứu về vũ khí với mục đích là cứu nước, cứu dân thoát khỏi ách của thực dân, đế quốc.

Trở về tham gia trong lĩnh vực Quân đội, ông đã chỉ đạo sản xuất thành công đó là súng đạn bazoka, có sức công phá tương đương của súng đạn do Mỹ chế tạo. Tiếp theo đó là hàng loạt các loại súng như: súng đạn SK60mm, súng không giật SKZ51mm, SKZ81mm, SKZ120mm, đạn hoả tiễn OF, đạn chống tăng AT, đạn súng cối 40mm, các loại súng phóng bom mìn nổ chậm,… được chế tạo và sản xuất thành công đã phát huy tác dụng to lớn trong các trận đánh của bộ đội ta. Đồng thời Viện sỹ Trần Đại Nghĩa còn nghiên cứu chế tạo ra rất nhiều loại vũ khí khác phục vụ cho chiến đấu. Ông đã đóng góp rất lớn vào thắng lợi của Quân đội nhân dân Việt Nam trên lĩnh kỹ thuật quân sự, công nghệ quốc phòng.

Trải qua nhiều quá trình tham gia quân ngũ tới các hoạt động khoa học Nhà nước, GS.VS. Trần Đại Nghĩa luôn là một tấm gương và nghị lực hết mình trong lao động và nghiên cứu khoa học. Trên các cương vị công tác, đồng chí luôn tận tụy, đức độ, bản lĩnh cống hiến tài năng, trí tuệ để góp phần xây dựng Ngành Kỹ thuật quân sự và Công nghiệp chính quy, tinh quốc phòng, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, nhuệ, từng bước hiện đại, làm nòng cốt cho toàn dân tiến hành hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ xâm lược giành thắng lợi và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Cũng tại hội nghị, các đại biểu tham dự đã được theo dõi những thước phim tư liệu về cuộc đời, sự nghiệp của Giáo sư Trần Đại Nghĩa. Qua đó giúp các thể hệ sau hiểu hơn về những đóng góp của một nhà khoa học kiệt xuất, một trong những tri thức tiêu biểu của thời đại Hồ Chí Minh. Đó là một tấm gương sáng để các nhà khoa học hiện nay có thể học tập, phấn đấu và noi theo.

Đỗ Phương