Giáo dục STEM gắn với Sở hữu trí tuệ và Khởi nghiệp trở thành yêu cầu cấp thiết
Ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW, khẳng định khoa học - công nghệ là động lực then chốt của tăng trưởng dựa trên tri thức, đặt mục tiêu làm chủ công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và xây dựng nền kinh tế tự chủ, hiện đại. Tiếp đó, Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục 0 đào tạo nhấn mạnh nhiệm vụ hình thành hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong trường học; chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao làm nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Tinh thần chung của hai nghị quyết cho thấy: giáo dục phải bước sang giai đoạn mới, không chỉ truyền thụ kiến thức mà tạo ra thế hệ trẻ có năng lực sáng tạo, làm chủ tri thức, tạo ra tài sản trí tuệ và giá trị kinh tế. Giáo dục STEM kết hợp kiến thức về Sở hữu trí tuệ (SHTT) và Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo ngày càng được nhấn mạnh trên thế giới, phù hợp định hướng của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO). Thế hệ học sinh mới cần biết biến tri thức liên môn thành sản phẩm hữu ích, có giá trị, được bảo hộ và có thể thương mại hóa.
Ngày 28/11/2025, tại Hà Nội, mô hình “Giáo dục STEM, sở hữu trí tuệ và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo” lần đầu tiên được đưa vào thực nghiệm trong lớp học phổ thông, theo đúng cấu trúc chuẩn quốc tế của WIPO Academy (Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới).
Chương trình nằm trong chuỗi sự kiện “Giáo dục về STEM, sở hữu trí tuệ và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo” dành cho Việt Nam và các quốc gia ASEAN, diễn ra từ 24 - 28/11/2025 tại Hà Nội. Sự kiện do Học viện WIPO phối hợp với Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) và các đối tác tổ chức. Chuỗi hoạt động trải dài từ tầm nhìn chính sách đến triển khai thực tiễn trong lớp học, nhằm nâng cao năng lực sáng tạo, tư duy đổi mới và khởi nghiệp cho học sinh.
 |
| Các đại biểu tham dự tiết học mẫu về giáo dục STEM, sở hữu trí tuệ và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo |
Tiết học mẫu: “Nhà kính trồng cây”
Điểm nhấn quan trọng là tiết học mẫu dành cho học sinh phổ thông tại Trường THCS & THPT Tạ Quang Bửu, với chủ đề “Nhà kính trồng cây”. Nội dung tiết học nằm trong chương trình “STEM, SHTT và Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo” do Smartschool xây dựng dựa trên mô hình INCIPE của WIPO Academy, đã được triển khai thành công tại nhiều trường mầm non và phổ thông.
Chương trình nổi bật nhờ sự kết hợp hài hòa giữa tư duy khoa học - năng lực sáng tạo - hiểu biết pháp lý -tinh thần khởi nghiệp. Mỗi bài học được thiết kế sinh động, lấy cảm hứng từ các sáng chế và giải pháp hữu ích tại Việt Nam, giúp học sinh phát triển năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo chủ động và tự tin hội nhập trong nền kinh tế tri thức. Đặc biệt, các bộ kit thực hành STEM cho phép học sinh trải nghiệm trực quan toàn bộ quy trình thiết kế và sáng tạo sản phẩm.
Tiết học có sự tham dự của phái đoàn WIPO, huấn luyện viên quốc tế, đại biểu ASEAN, đại diện cơ quan quản lý, cùng giáo viên và học sinh nhà trường. Sau tiết dạy, các đại biểu trao đổi, góp ý và chia sẻ về khả năng nhân rộng mô hình STEM - SHTT - Khởi nghiệp tại các trường học ở Việt Nam và khu vực.
 |
| Các em học sinh hào hứng tham gia tiết học mẫu với chủ đề “Nhà kính trồng cây” |
Theo các chuyên gia, khác với phương pháp khoa học truyền thống, mô hình của WIPO không chỉ truyền đạt kiến thức mà hướng học sinh đến tư duy đổi mới sáng tạo kết hợp năng lực sở hữu trí tuệ - yếu tố then chốt trong nền kinh tế tri thức. Mỗi chủ đề học tập được thiết kế thành chu trình hoàn chỉnh: Nhận diện vấn đề thực tiễn trong đời sống Việt Nam; khám phá các giải pháp sáng tạo đã được đăng ký sáng chế; phân tích tính mới, trình độ sáng tạo, khả năng ứng dụng công nghệ của từng giải pháp; thiết kế - phản biện -hoàn thiện ý tưởng; phát triển ý tưởng kinh doanh - khởi nghiệp.
Đây là chu trình đào tạo đã được nhiều nền giáo dục phát triển áp dụng thành công, và lần đầu tiên được triển khai tại Việt Nam nhờ hợp tác giữa WIPO Academy và Smartschool.
Ba sự kiện trọng tâm của chuỗi hoạt động “Giáo dục STEM, Sở hữu trí tuệ và Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo”: 1. Cuộc họp cấp cao về phát triển giáo dục STEM, Sở hữu trí tuệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cho giới trẻ Cuộc họp có sự tham dự của đại diện Học viện WIPO, Atal Innovation Mission (AIM, Chính phủ Ấn Độ), lãnh đạo Bộ KH&CN, Bộ GD&ĐT, một số cơ sở giáo dục và doanh nghiệp giáo dục. Các bên thảo luận về xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cho học sinh; mô hình phòng thí nghiệm sáng tạo (tinkering labs), vườn ươm ý tưởng; và cơ hội hợp tác Nam - Nam nhằm hỗ trợ Việt Nam thí điểm mô hình giáo dục STEM - SHTT - Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Đây là bước kết nối chiến lược giữa WIPO, AIM và chính sách giáo dục Việt Nam. 2. Hội thảo - tập huấn ASEAN về Giáo dục STEM, SHTT và Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (INCIPE) Hội thảo - tập huấn khu vực với chủ đề: “Giáo dục về Sáng tạo, Đổi mới, Sở hữu trí tuệ và Khởi nghiệp (INCIPE) dành cho giáo viên, nhà thiết kế chương trình và nhà hoạch định chính sách tại các quốc gia ASEAN”, do WIPO Academy phối hợp cùng Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam tổ chức, và sự hỗ trợ của các Quỹ Ủy thác Nhật Bản. Chương trình quy tụ khoảng 80 đại biểu, trong đó dự kiến có 40 đại biểu Việt Nam và 40 đại biểu đến từ các nước ASEAN, bao gồm: nhà hoạch định chính sách, chuyên gia, doanh nghiệp giáo dục và giáo viên phổ thông. Trong 4 ngày làm việc, các đại biểu tham gia các nội dung trọng tâm như: Kinh nghiệm quốc tế về giáo dục SHTT, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp trong trường học; Tư duy nhà giáo sáng tạo, tư duy thiết kế, phương pháp dạy học tích cực, học tập chủ động; Tư duy khởi nghiệp, phân tích các câu chuyện thành công; Thiết kế bài học liên môn INCIPE, lồng ghép các nội dung về Khoa học, công nghệ, tư duy thiết kế, và các kiến thức SHTT như bản quyền, sáng chế, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp vào hoạt động dạy học; Thực hành xây dựng kế hoạch bài dạy, đồng thiết kế bài học liên môn để triển khai tại các cơ sở giáo dục sau khi kết thúc khoá tập huấn. 3. Tiết học mẫu giáo dục STEM, SHTT và Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại trường THCS & THPT Tạ Quang Bửu Tiết học nằm trong chương trình “STEM, SHTT, và Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo” do Smartschool phát triển dựa trên mô hình INCIPE của WIPO. Chương trình đang được triển khai tại nhiều trường mầm non và phổ thông. Điểm nổi bật của bài học: Kết hợp tư duy khoa học - sáng tạo - pháp lý - khởi nghiệp; Lấy cảm hứng từ sáng chế, giải pháp hữu ích tại Việt Nam; Học sinh sử dụng bộ kit thực hành để tự tạo sản phẩm STEM |
