Kiến tạo năng lực nội sinh trong kỷ nguyên mới của doanh nghiệp Việt Nam

Hội thảo do Đại học Quốc gia TP.HCM chủ trì, phối hợp với Ban Chính sách Chiến lược Trung ương, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, UBND TP.HCM và Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM tổ chức. Chương trình quy tụ hơn 200 đại biểu là lãnh đạo các Ban Đảng Trung ương, các bộ, ngành, lãnh đạo địa phương, cùng các chuyên gia kinh tế và đại diện doanh nghiệp tiêu biểu trên cả nước.

PGS.TS. Trần Cao Vinh – Phó Giám đốc Đại học Quốc gia TP.HCM khai mạc hội thảo

Năng lực cạnh tranh cần được kiến tạo từ thể chế và tri thức

Đại diện cơ quan hoạch định chính sách Trung ương cho rằng, trong kỷ nguyên mới, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cần được tiếp cận như một chỉ báo phản ánh chất lượng điều hành kinh tế và hiệu quả của hệ thống thể chế. Theo đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, tập trung hoàn thiện môi trường pháp lý, tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế và tạo dư địa cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực nội sinh.

Thực tiễn cho thấy, nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu ở phân khúc thấp, phụ thuộc vào gia công và lợi thế chi phí ngắn hạn. Điều này khiến khả năng chống chịu trước biến động thị trường còn hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt và tiêu chuẩn thị trường ngày càng cao.

PGS.TS. Huỳnh Thành Đạt - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phát biểu tại Hội thảo

Từ kinh nghiệm quốc tế đến bài toán nội sinh của Việt Nam

Từ góc nhìn quốc tế, GS.TS. Vũ Minh Khương (Đại học Quốc gia Singapore) cho rằng năng lực cạnh tranh cần được đo lường bằng các tiêu chí phản ánh năng suất, hàm lượng giá trị gia tăng và mức độ làm chủ công nghệ, thay vì chỉ dựa vào quy mô hay tốc độ tăng trưởng:“Năng lực cạnh tranh không nằm ở quy mô, mà nằm ở khả năng tạo ra giá trị bền vững và thích ứng nhanh với thay đổi,” ông chia sẻ.

Tuy nhiên, các ý kiến tại hội thảo cũng thống nhất rằng thách thức lớn nhất của Việt Nam không nằm ở việc thiếu mô hình hay bài học quốc tế, mà ở khả năng nội địa hóa các kinh nghiệm đó. Nếu doanh nghiệp chỉ tập trung nhập khẩu công nghệ mà thiếu năng lực hấp thụ và đổi mới, lợi thế cạnh tranh sẽ khó được duy trì trong dài hạn.

Chuyển đổi kép - điều kiện bắt buộc của năng lực cạnh tranh mới

Một điểm nhấn quan trọng tại hội thảo là quan điểm cho rằng chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang hội tụ thành một yêu cầu mang tính “chuyển đổi kép”, thay vì được triển khai rời rạc như trước. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) ngày càng khắt khe, chuyển đổi không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện sống còn đối với doanh nghiệp.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Đình Tùng - Chủ tịch Hội đồng quản trị Vina T&T Group, cho rằng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp hiện nay không chỉ nằm ở khả năng mở rộng thị trường, mà còn ở việc làm chủ công nghệ lõi và thích ứng với các tiêu chuẩn phát triển bền vững. “Nếu không tái cấu trúc mô hình sản xuất - kinh doanh theo hướng xanh và minh bạch, doanh nghiệp sẽ rất khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu,” ông Tùng nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Đình Tùng - Chủ tịch Hội đồng quản trị Vina T&T Group

Thực tiễn từ các doanh nghiệp như Vina T&T, VNG, Viettel hay EVN cho thấy, việc làm chủ công nghệ lõi, đồng thời tái cấu trúc mô hình sản xuất - kinh doanh theo hướng xanh và bền vững, đang trở thành yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo nguy cơ “chuyển đổi hình thức”, khi doanh nghiệp đầu tư công nghệ nhưng không thay đổi mô hình quản trị và tư duy kinh doanh.

Liên kết “ba nhà”: từ chủ trương đến cơ chế vận hành

Hội thảo dành nhiều thời gian thảo luận về mô hình liên kết giữa Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp, được xem là trụ cột quan trọng trong nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo các chuyên gia, để mô hình này phát huy hiệu quả thực chất, cần có cơ chế rõ ràng về phân chia lợi ích, sở hữu trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Ở góc độ doanh nghiệp, đại diện cộng đồng doanh nghiệp cho rằng doanh nghiệp cần chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi liên kết này, không chỉ với vai trò thụ hưởng chính sách, mà còn là bên đặt hàng nghiên cứu và đồng hành cùng các cơ sở khoa học trong quá trình đổi mới sáng tạo.

Phiên thảo luận tại hội thảo

Đề xuất PBCI - đo lường “sức khỏe nội tại” của doanh nghiệp

Một đề xuất đáng chú ý được nêu tại hội thảo là xây dựng Chỉ số Năng lực cạnh tranh doanh nghiệp cấp tỉnh (PBCI), như một công cụ bổ khuyết cho Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) hiện nay. Theo các chuyên gia, PBCI có thể giúp đo lường thực chất “sức khỏe nội tại” của cộng đồng doanh nghiệp địa phương, phản ánh năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo và khả năng tham gia chuỗi giá trị, thay vì chỉ đánh giá môi trường kinh doanh từ góc độ thủ tục hành chính.

Việc xây dựng bộ chỉ số này được kỳ vọng sẽ cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học cho công tác hoạch định chính sách, đồng thời giúp chính quyền địa phương và doanh nghiệp xác định rõ các điểm nghẽn cần tháo gỡ trong quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh.

Từ các thảo luận tại hội thảo, có thể thấy một điểm chung: nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam cần được đặt trong tầm nhìn dài hạn, vượt ra khỏi mục tiêu tăng trưởng ngắn hạn. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách công và chiến lược doanh nghiệp, giữa đầu tư cho công nghệ và đầu tư cho nguồn nhân lực chất lượng cao.

Hội thảo không chỉ dừng lại ở việc nhận diện các “điểm nghẽn”, mà còn mở ra hướng tiếp cận mới: coi năng lực cạnh tranh là kết quả của quá trình kiến tạo có chủ đích. Trong đó, thể chế đóng vai trò dẫn dắt, khoa học – công nghệ tạo động lực, và doanh nghiệp là trung tâm của mọi nỗ lực đổi mới, tạo nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao vị thế và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu trong kỷ nguyên mới.

Đại diện Đại học Quốc gia TP.HCM và Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM trong lễ ký kết

Trong khuôn khổ hội thảo, Đại học Quốc gia TP.HCM và Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM đã ký kết thỏa thuận hợp tác nhằm tăng cường gắn kết giữa hoạt động nghiên cứu, đào tạo với thực tiễn sản xuất - kinh doanh của cộng đồng doanh nghiệp. Thỏa thuận này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy chuyển giao kết quả nghiên cứu khoa học - công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và cụ thể hóa mô hình liên kết giữa Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới.

Văn Minh Hoa