Kỳ 2: Đầu tư không tự động biến thành năng lực nội sinh

Diễn đàn
17/02/2026 15:21
Trong hơn ba thập niên thu hút đầu tư nước ngoài, FDI đã trở thành một cấu phần quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Các dự án FDI quy mô lớn đã mang theo vốn, công nghệ, tiêu chuẩn quốc tế và phương thức quản trị hiện đại, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng, xuất khẩu và tạo việc làm. Chính vì vậy, trong một thời gian dài, FDI thường được xem là “con đường ngắn” để tiếp cận công nghệ.
aa
Kỳ 1: Khi chiến lược khoa học & công nghệ bước ra khỏi văn kiện

FDI và nghịch lý lan tỏa công nghệ

Khi quan sát từ góc độ KHCN, nhiều người nhận thấy một nghịch lý ngày càng rõ nét, không phải mọi dự án FDI đều tạo ra lan tỏa công nghệ và mức độ lan tỏa giữa các dự án là rất khác nhau, ngay cả khi cùng ngành, cùng quy mô vốn, thậm chí cùng quốc gia đầu tư. Trong nhiều trường hợp, FDI mang công nghệ vào Việt Nam, nhưng công nghệ ấy không ở lại dưới dạng năng lực nội sinh.

Lan tỏa công nghệ, khác với tăng trưởng sản lượng hay kim ngạch xuất khẩu, không phải là hiện tượng tự động. Nó diễn ra chậm, tích lũy qua thời gian và phụ thuộc vào nhiều điều kiện đồng thời như năng lực hấp thụ của doanh nghiệp trong nước, thiết kế chính sách, cấu trúc chuỗi cung ứng và chiến lược dài hạn của chính nhà đầu tư nước ngoài. Khi những điều kiện này không hội đủ, FDI dễ vận hành như những “ốc đảo công nghệ”, nhập khẩu gần như toàn bộ đầu vào, xuất khẩu phần lớn đầu ra và giữ kín các khâu công nghệ cốt lõi.

Kỳ 2: Đầu tư không tự động biến thành năng lực nội sinh

Thực tế này lý giải vì sao có những địa phương thu hút nhiều FDI nhưng năng lực công nghiệp nội địa tăng chậm; trong khi ở một số trường hợp khác, chỉ với vài dự án chủ lực, hệ sinh thái doanh nghiệp trong nước lại từng bước hình thành.

Trong lĩnh vực điện tử, mô hình phát triển chuỗi cung ứng nội địa xoay quanh Samsung Vietnam thường được nhắc tới như một trường hợp tạo được hiệu ứng lan tỏa tương đối rõ nét. Theo tổng hợp từ các bài viết và phản ánh tại các diễn đàn công nghiệp hỗ trợ do Bộ Công Thương và Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức, Samsung không chỉ đặt ra tiêu chuẩn kỹ thuật cao, mà còn chủ động đầu tư nguồn lực để hỗ trợ doanh nghiệp Việt nâng cấp năng lực, thông qua các chương trình tư vấn cải tiến, cử chuyên gia hỗ trợ trực tiếp và cơ chế đánh giá, sàng lọc định kỳ.

Điều quan trọng ở đây không chỉ là số lượng doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, mà là sự thay đổi về tư duy sản xuất và quản trị công nghệ của doanh nghiệp nội địa. Việc tiếp cận hệ thống tiêu chuẩn quốc tế một cách thực chất đã tạo ra giá trị lan tỏa vượt ra ngoài khuôn khổ một hợp đồng cụ thể.

Ở lĩnh vực bán dẫn, trường hợp Intel Products Vietnam cho thấy một dạng lan tỏa khác, gián tiếp nhưng mang ý nghĩa dài hạn. Theo ghi nhận của báo chí khi phản ánh các chương trình đào tạo và hợp tác với trường đại học, dù Việt Nam chưa tham gia sâu vào khâu thiết kế chip, việc hình thành đội ngũ kỹ sư có khả năng vận hành, tối ưu và quản lý các công đoạn công nghệ cao đã tạo ra một “lớp nhân lực nền” cho ngành công nghệ cao.

Kỳ 2: Đầu tư không tự động biến thành năng lực nội sinh

Ngược lại, ngành ô tô lại cho thấy rõ giới hạn của lan tỏa công nghệ khi thiếu các điều kiện phù hợp. Trong nhiều năm, các liên doanh ô tô tại Việt Nam chủ yếu dừng ở lắp ráp, với tỷ lệ nội địa hóa thấp. Theo phân tích của báo chí kinh tế và các hiệp hội ngành hàng, nguyên nhân không chỉ nằm ở quy mô thị trường, mà còn ở việc thiếu các ràng buộc và khuyến khích đủ mạnh để buộc FDI gắn kết với doanh nghiệp trong nước.

Sự khác biệt trở nên rõ nét hơn khi xuất hiện các doanh nghiệp nội địa giữ vai trò chủ dự án như THACO hay VinFast. Theo phản ánh của báo chí khi theo dõi quá trình hình thành các tổ hợp sản xuất trong nước, việc doanh nghiệp nội địa làm chủ chuỗi đã tạo ra động lực nội địa hóa và phát triển công nghệ khác hẳn so với mô hình phụ thuộc hoàn toàn vào FDI.

Những trường hợp này cho thấy, độ lan tỏa công nghệ không phụ thuộc đơn thuần vào việc có hay không có FDI, mà phụ thuộc vào vai trò mà các chủ thể trong nước được trao trong cấu trúc dự án.

Kỳ 2: Đầu tư không tự động biến thành năng lực nội sinh
VinFast cho thấy một cách tiếp cận khác với lối mòn gia công truyền thống
Kỳ 2: Đầu tư không tự động biến thành năng lực nội sinh
THACO - doanh nghiệp nội địa giữ vai trò chủ dự án

Từ kỳ vọng sang lựa chọn chính sách

Từ các trường hợp thành công và chưa thành công, có thể rút ra một kết luận nhất quán - FDI không tự động tạo ra lan tỏa công nghệ. Lan tỏa chỉ xảy ra khi được đặt vào trung tâm của thiết kế chính sách, từ khâu lựa chọn dự án, đàm phán điều kiện đầu tư, thiết kế ưu đãi, đến theo dõi và đánh giá trong suốt vòng đời dự án.

Kỳ 2: Đầu tư không tự động biến thành năng lực nội sinh
Thành phố Hà Nội thực hiện nghi thức công bố vận hành một số nền tảng, ứng dụng của Đề án 06 trên địa bàn Thành phố

Một yếu tố thường bị bỏ qua là động lực của doanh nghiệp nội địa. Thực tế cho thấy, doanh nghiệp Việt Nam sẵn sàng đầu tư nâng cấp khi nhìn thấy đầu ra ổn định và yêu cầu kỹ thuật rõ ràng. Ngược lại, nếu không có cam kết thị trường, việc yêu cầu doanh nghiệp tự nâng cấp chỉ để “chờ cơ hội” là điều khó khả thi. Điều này cho thấy vai trò trung gian của chính sách trong việc kết nối nhu cầu của FDI với năng lực tiềm năng của doanh nghiệp trong nước là hết sức quan trọng.

Từ góc độ này, lan tỏa công nghệ không nên được xem là hệ quả phụ của FDI, mà là một lựa chọn chính sách có chủ đích. Khi FDI chỉ được nhìn như nguồn vốn và sản lượng, công nghệ sẽ luôn đứng ngoài cuộc. Ngược lại, khi FDI được tích hợp vào chiến lược phát triển năng lực công nghệ quốc gia, mỗi dự án sẽ được đánh giá không chỉ bằng quy mô đầu tư, mà bằng những năng lực mới được hình thành sau đó.

Chính tại điểm giao thoa này, một câu hỏi tiếp theo trở nên cấp thiết - chuyển giao công nghệ được quản lý và tổ chức như thế nào để tránh hình thức, tránh lệch pha và tránh thất thoát tri thức? Đây là nội dung mà Kỳ 3 của loạt bài sẽ tiếp tục đi sâu phân tích.

(Xem tiếp Kỳ 3: Chuyển giao công nghệ: từ “mua được” đến “làm chủ được”)

Ngân Hà

Tudonghoangaynay.vn
tan-hoang-minh
Tin bài khác
Tử vi vòng quay công nghệ ngày 19/11/2026: Tuổi Thìn vận trình khởi sắc, tuổi Mùi cần thận trọng

Tử vi vòng quay công nghệ ngày 19/11/2026: Tuổi Thìn vận trình khởi sắc, tuổi Mùi cần thận trọng

Những bí ẩn của khoa học đời sống luôn mang đến nhiều điều thú vị và là chủ đề thu hút sự quan tâm của đông đảo độc giả. Tử vi vòng quay công nghệ ngày 19/11/2026 sẽ cùng khám phá vận trình của 12 con giáp trên các phương diện công danh, tiền bạc, tình duyên và sức khỏe, qua đó mang đến những góc nhìn tham khảo về cơ hội cũng như thử thách trong ngày mới.
Giải thưởng Sáng kiến Chuyển đổi kép 2026: đi từ nhận thức chung đến xây dựng kế hoạch hành động

Giải thưởng Sáng kiến Chuyển đổi kép 2026: đi từ nhận thức chung đến xây dựng kế hoạch hành động

chiều 17/11, Vòng chung kết Giải thưởng Sáng kiến Chuyển đổi kép Việt Nam 2026 (Twin Transition Challenge 2026) diễn ra với sự tham gia của 6 doanh nghiệp xuất sắc được lựa chọn qua các vòng đánh giá. Các doanh nghiệp hoạt động trong ba lĩnh vực: chế biến nông sản, chế biến gỗ và giấy, dệt may và da giày.
Phương Linh Group đầu tư dây chuyền tự động hóa thông minh để đồng bộ hóa nhà máy gia công tấm

Phương Linh Group đầu tư dây chuyền tự động hóa thông minh để đồng bộ hóa nhà máy gia công tấm

Phương Linh Group vừa chính thức lựa chọn dây chuyền tự động hóa thông minh (Yawei) của Weldcom nhằm đồng bộ hóa, nâng cao chất lượng, sản lượng cho một trong ba nhà máy của doanh nghiệp này.
Tối ưu hóa quy trình sản xuất clo-kiềm: vai trò then chốt của công nghệ phân tích và giám sát thông minh

Tối ưu hóa quy trình sản xuất clo-kiềm: vai trò then chốt của công nghệ phân tích và giám sát thông minh

Ngành công nghiệp clo-kiềm giữ vai trò nền tảng trong chuỗi cung ứng hóa chất toàn cầu, cung cấp ba sản phẩm thiết yếu gồm clo (Cl₂), xút ăn da (NaOH) và hydro (H₂).
Tôn vinh tài năng trẻ, thúc đẩy khát vọng làm chủ công nghệ

Tôn vinh tài năng trẻ, thúc đẩy khát vọng làm chủ công nghệ

Chiều 17/11, tại Trường Đại học VinUni, Trung ương Đoàn phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ trao Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả cầu vàng và Giải thưởng Nữ sinh khoa học công nghệ Việt Nam năm 2026. Sự kiện nhằm tôn vinh những tài năng trẻ có thành tích nổi bật trong nghiên cứu, sáng tạo, đồng thời khơi dậy khát vọng làm chủ khoa học, công nghệ, đóng góp vào sự phát triển của đất nước.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần lộ trình chuyển đổi kép từ dữ liệu

Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần lộ trình chuyển đổi kép từ dữ liệu

Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu ngày càng rõ nét đối với doanh nghiệp khi tham gia chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn thiếu dữ liệu, nhân lực và nguồn lực để triển khai.
MB dự kiến thu về 3.018 tỷ đồng từ phát hành cổ phiếu

MB dự kiến thu về 3.018 tỷ đồng từ phát hành cổ phiếu

Ngân hàng MB dự kiến phát hành riêng lẻ 200 triệu cổ phiếu MBB với giá 15.090 đồng/cổ phiếu cho 6 nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp, thu về 3.018 tỷ đồng. Đồng thời, lên kế hoạch mua lại trái phiếu trước hạn.
Hiện đại hóa hệ thống DCS: Sáu giai đoạn giúp nâng cấp công nghệ, tối ưu vận hành

Hiện đại hóa hệ thống DCS: Sáu giai đoạn giúp nâng cấp công nghệ, tối ưu vận hành

Thay thế hệ thống điều khiển phân tán (DCS) cũ bằng nền tảng mới không đơn thuần là chuyển đổi phần cứng và sao chép cấu hình hiện hữu. Một quy trình hiện đại hóa bài bản cần đánh giá lại toàn bộ logic điều khiển, cảnh báo, dữ liệu và các chức năng vận hành đã tích lũy qua nhiều thập kỷ. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro, giảm chi phí phát sinh và xây dựng nền tảng điều khiển phù hợp hơn với yêu cầu sản xuất hiện đại.
Di sản Hà Nội trong dòng chảy sáng tạo

Di sản Hà Nội trong dòng chảy sáng tạo

Từ những ngôi đình thờ tổ nghề trong phố cổ đến Chợ Đồng Xuân và Công viên Thống Nhất, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đưa di sản bước vào đời sống đương đại với 150 hoạt động nghệ thuật, triển lãm và trải nghiệm.
Nhận định phiên giao dịch ngày 18/11: Nắm giữ danh mục hiện tại

Nhận định phiên giao dịch ngày 18/11: Nắm giữ danh mục hiện tại

VN-Index đang tiến gần những vùng giá quan trọng, trong khi thanh khoản suy giảm và tâm lý thận trọng vẫn bao trùm thị trường. Trước khi xu hướng mới được xác lập, nhà đầu tư được khuyến nghị tiếp tục nắm giữ danh mục hiện tại, chưa vội mở mua thêm khi độ rộng thị trường và dòng tiền chưa xuất hiện tín hiệu cải thiện rõ ràng.
master