Luật Trí tuệ nhân tạo: Việt Nam chính thức "định danh" AI bằng khung pháp lý riêng

Được Quốc hội Việt Nam thông qua ngày 10/12/2025, Luật Trí tuệ nhân tạo (Luật số 134/2025/QH15) lần đầu tiên xây dựng khuôn khổ pháp lý tương đối toàn diện cho hoạt động nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai và sử dụng AI tại Việt Nam. Có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, đạo luật đánh dấu bước chuyển từ khuyến khích tự phát sang quản lý bằng pháp luật đối với lĩnh vực công nghệ đang phát triển nhanh chóng này.

Lấy con người làm trung tâm, bảo đảm kiểm soát đối với AI

Một trong những điểm mới nổi bật của Luật Trí tuệ nhân tạo là xác lập nguyên tắc “lấy con người làm trung tâm”. Theo đó, mọi hoạt động liên quan đến AI phải bảo đảm quyền con người, quyền riêng tư, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và an ninh quốc gia.

Luật khẳng định AI phục vụ con người, không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm của con người. Các hệ thống trí tuệ nhân tạo phải duy trì sự kiểm soát và khả năng can thiệp của con người đối với mọi quyết định, hành vi; đồng thời bảo đảm an toàn hệ thống, an ninh dữ liệu, bảo mật thông tin cũng như khả năng kiểm tra, giám sát trong suốt quá trình phát triển và vận hành.

Bên cạnh đó, luật yêu cầu bảo đảm công bằng, minh bạch, không thiên vị, không phân biệt đối xử và không gây hại cho con người hoặc xã hội; tuân thủ chuẩn mực đạo đức, giá trị văn hóa Việt Nam; thực hiện trách nhiệm giải trình đối với các quyết định và hệ quả do hệ thống AI tạo ra.

Đáng chú ý, đạo luật cũng đặt mục tiêu thúc đẩy phát triển AI theo hướng xanh, bao trùm và bền vững, khuyến khích ứng dụng công nghệ sử dụng hiệu quả năng lượng, tiết kiệm tài nguyên, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Bắt buộc gắn nhãn sản phẩm do AI tạo ra

Luật quy định nhà cung cấp phải bảo đảm các hệ thống AI có tương tác trực tiếp với con người được thiết kế và vận hành để người sử dụng nhận biết mình đang tương tác với hệ thống trí tuệ nhân tạo, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Đối với âm thanh, hình ảnh, video được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng AI nhằm mô phỏng, giả lập ngoại hình, giọng nói của người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế, nhà cung cấp có trách nhiệm gắn nhãn dễ nhận biết để phân biệt với nội dung thật.

Tuy nhiên, với các tác phẩm điện ảnh, nghệ thuật hoặc sáng tạo, việc gắn nhãn sẽ được thực hiện theo phương thức phù hợp, bảo đảm không làm cản trở việc trình diễn hoặc thưởng thức tác phẩm.

Phân loại AI theo 3 mức độ rủi ro

Luật Trí tuệ nhân tạo phân loại hệ thống AI thành ba mức độ rủi ro nhằm áp dụng cơ chế quản lý phù hợp.

Cụ thể, hệ thống rủi ro cao là những hệ thống có thể gây thiệt hại đáng kể đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng hoặc an ninh quốc gia.

Hệ thống rủi ro trung bình là những hệ thống có khả năng gây nhầm lẫn, tác động hoặc thao túng người sử dụng do không nhận biết được chủ thể tương tác là AI hoặc nội dung do AI tạo ra.

Hệ thống rủi ro thấp là những hệ thống không thuộc hai trường hợp trên.

Việc phân loại được xác định dựa trên các tiêu chí về mức độ tác động đến quyền con người, an toàn, an ninh; lĩnh vực sử dụng (đặc biệt là các lĩnh vực thiết yếu hoặc liên quan trực tiếp đến lợi ích công cộng); phạm vi người sử dụng và quy mô ảnh hưởng của hệ thống.

Thành lập Quỹ phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia

Một điểm đáng chú ý khác là việc thiết lập Quỹ phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia. Đây là quỹ tài chính Nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì lợi nhuận, do Chính phủ thành lập nhằm huy động, điều phối và phân bổ nguồn lực cho nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và quản lý AI.

Quỹ hướng tới phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đặc biệt, quỹ được áp dụng cơ chế tài chính đặc thù, chấp nhận rủi ro trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; phân bổ vốn linh hoạt theo tiến độ và yêu cầu thực hiện, không phụ thuộc năm ngân sách; áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn đối với các nhiệm vụ chiến lược hoặc cần triển khai nhanh.

Với những quy định mới, Luật Trí tuệ nhân tạo được kỳ vọng tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho phát triển AI có trách nhiệm, đồng thời kiểm soát hiệu quả các rủi ro, góp phần đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào làn sóng công nghệ toàn cầu.