Luật Xây dựng sửa đổi 2025: Làm rõ các điểm mới, quản trị rủi ro và phòng ngừa tranh chấp hợp đồng

Toàn cảnh hội thảo

Luật Xây dựng (sửa đổi) năm 2025 được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10 và sẽ có hiệu lực từ 01/7/2026. Luật mới được đánh giá là bước tiến quan trọng trong hoàn thiện khung pháp lý về đầu tư xây dựng, với trọng tâm cải cách thủ tục hành chính, phân định trách nhiệm các chủ thể tham gia dự án, nâng cao hiệu quả quản lý chi phí - tiến độ - chất lượng công trình, đồng thời siết chặt cơ chế hợp đồng xây dựng.

Tuy nhiên, các quy định mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về quản trị rủi ro pháp lý trong giao kết và thực hiện hợp đồng xây dựng. Thực tế thời gian qua cho thấy tranh chấp trong lĩnh vực xây dựng có xu hướng gia tăng cả về số lượng lẫn độ phức tạp, liên quan đến thay đổi thiết kế, chi phí, tiến độ, bồi thường thiệt hại và phân định trách nhiệm giữa các bên. Việc hiểu đúng, vận dụng chuẩn xác quy định pháp luật và kỹ năng quản lý hợp đồng trở thành yếu tố then chốt nhằm phòng ngừa rủi ro và hạn chế tranh chấp.

GS.TS. Lê Hồng Hạnh – Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC)

Phát biểu khai mạc, GS.TS. Lê Hồng Hạnh - Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) nhấn mạnh, Luật Xây dựng sửa đổi năm 2025 là một trong số 51 Luật được thông qua tại Kỳ họp thứ 10 Quốc hội Khóa XV và sẽ có hiệu lực từ 01/07/2026 nhằm tạo nền tảng pháp lý cho đất nước bước vào Kỷ nguyên mới. Luật Xây dựng 2025 chứa đựng nhiều giải pháp đột pháp về mặt pháp luật vốn được coi là “điểm nghẽn của điểm nghẽn” trong lĩnh vực xây dựng mà quý vị đại biểu sẽ nghe và tranh luận sau phát biểu của đại diện Bộ Xây dựng.

Ông Hạnh cho rằng, rủi ro trong xây dựng không chỉ xuất phát từ quy định pháp luật mà còn từ các thỏa thuận hợp đồng thiếu rõ ràng hoặc không tiên liệu đầy đủ. Trong bối cảnh trọng tài thương mại trở thành phương thức giải quyết tranh chấp phổ biến trên thế giới, VIAC mong muốn đồng hành cùng doanh nghiệp, nhà đầu tư và nhà thầu trong việc quản trị rủi ro và xử lý tranh chấp hiệu quả. Theo thống kê của VIAC, tranh chấp xây dựng chiếm khoảng 20% tổng số vụ việc được giải quyết tại Trung tâm, đứng thứ hai trong các lĩnh vực tranh chấp.

PGS.TS. Tô Văn Hòa - Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội

Phát biểu tại Hội thảo, PGS.TS. Tô Văn Hòa - Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội cho biết, bên cạnh công tác đào tạo và nghiên cứu, nhà trường đặc biệt chú trọng tham gia các hoạt động khoa học mang tính định hướng chính sách, góp ý xây dựng, phản biện và hoàn thiện pháp luật. Thông qua các hội thảo, tọa đàm chuyên sâu, các nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý cùng trao đổi, nhận diện những khó khăn, vướng mắc trong quá trình áp dụng chính sách, pháp luật vào thực tiễn - những hoạt động có ý nghĩa thiết thực như hội thảo được tổ chức hôm nay.

Theo PGS.TS. Tô Văn Hòa, cùng với hơn 20 tổ chức, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam và các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực pháp luật xây dựng, Trường Đại học Luật Hà Nội vinh dự được đăng cai tổ chức Hội thảo “Luật Xây dựng sửa đổi 2025”, tập trung thảo luận các vấn đề cần lưu ý về hợp đồng xây dựng và quản trị rủi ro pháp lý.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của chủ đề hội thảo, ông cho rằng Luật Xây dựng là một trong những đạo luật có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của đất nước. Luật không chỉ điều chỉnh công tác quản lý nhà nước về xây dựng mà còn điều chỉnh toàn bộ quá trình thực hiện các dự án đầu tư xây dựng, từ hình thức tổ chức hoạt động xây dựng đến hợp đồng xây dựng. Chất lượng phát triển đô thị, khu dân cư, khu công nghiệp có trật tự, hiệu quả và bền vững hay không, phụ thuộc rất lớn vào khuôn khổ pháp lý điều chỉnh lĩnh vực này.

“Nếu hoạt động xây dựng không được điều chỉnh bởi một khung khổ pháp lý đầy đủ, chặt chẽ và hợp lý, hệ quả sẽ là sự lộn xộn, mất trật tự trong môi trường sống, sản xuất, kinh doanh, thậm chí hình thành những thị trường thiếu minh bạch”, PGS.TS. Tô Văn Hòa nhấn mạnh.

Đại diện Trường Đại học Luật Hà Nội đánh giá hội thảo là dịp kết nối giữa đào tạo - hành nghề - hoạch định chính sách, góp phần chuyển tải kịp thời quy định mới vào nghiên cứu và thực tiễn. Đại diện SCLVN nhấn mạnh Luật Xây dựng sửa đổi 2025 đặt ra yêu cầu mới đối với giới hành nghề, nhất là về quản trị hợp đồng và phòng ngừa rủi ro pháp lý.

Trong phần tham luận dẫn đề, ông Bùi Văn Dưỡng - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế & Quản lý Đầu tư Xây dựng (Bộ Xây dựng), Trọng tài viên VIAC phân tích ba nhóm cải cách lớn của Luật gồm: đổi mới phương thức quản lý đầu tư xây dựng; cắt giảm thủ tục hành chính; và phân định rõ trách nhiệm giữa Nhà nước và các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng.

Thảo luận phiên thứ nhất xoay quanh nội dung quản lý chi phí, điều chỉnh giá, thay đổi phạm vi công việc và phân bổ rủi ro trong hợp đồng xây dựng

Hội thảo ghi nhận hai phiên thảo luận chuyên sâu. Phiên thứ nhất xoay quanh nội dung quản lý chi phí, điều chỉnh giá, thay đổi phạm vi công việc và phân bổ rủi ro trong hợp đồng xây dựng. Các chuyên gia cho rằng cần tăng cường năng lực quản trị từ giai đoạn chuẩn bị đến triển khai thực hiện hợp đồng để giảm thiểu mâu thuẫn phát sinh.

Phiên thứ hai tập trung vào cơ chế ngăn ngừa và giải quyết tranh chấp xây dựng, đặc biệt là quy định về bồi thường thiệt hại định trước và lựa chọn cơ chế tài phán. Các ý kiến cho thấy trọng tài thương mại đang là phương thức phù hợp trong giải quyết tranh chấp xây dựng do tính chuyên môn, nhanh chóng và khả năng tiếp cận chuẩn mực quốc tế.

Thông qua hội thảo, VIAC và SCLVN bày tỏ mong muốn tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp, giới hành nghề và các chủ thể trong lĩnh vực xây dựng trong quá trình tiếp cận và áp dụng Luật Xây dựng sửa đổi 2025, góp phần nâng cao năng lực phòng ngừa - quản trị rủi ro pháp lý và thúc đẩy sự phát triển bền vững của hoạt động đầu tư xây dựng tại Việt Nam.