MEDDOM - nơi thành tựu khoa học được lưu giữ và nối dài trong thời đại số

Cắt băng khánh thành trong Lễ khai trương trưng bày các di sản, hiện vật của các nhà khoa học Việt Nam, hồi tháng 8/2025. Ảnh: MEDDOM

MEDDOM - “địa chỉ ký ức” của thành tựu khoa học công nghệ

Khác với nhiều bảo tàng hay điểm du lịch truyền thống, MEDDOM (gồm Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam và Công viên Di sản các nhà khoa học Việt Nam, trực thuộc Tập đoàn MED - MED Group) không giới thiệu thành tựu khoa học bằng bảng biểu hay con số, mà kể cho chúng ta câu chuyện về ký ức, về thời đại lịch sử ghi dấu những thành tựu khoa học với chiều sâu văn hóa và những giá trị không thể đo đếm.

Điều làm nên bản sắc của MEDDOM chính là tính vô giá của các hiện vật, tài liệu gốc và công trình nghiên cứu, phản ánh trung thực hành trình lao động trí tuệ của các nhà khoa học Việt Nam qua nhiều thế hệ.

Theo thống kê, hiện MEDDOM lưu giữ hơn 1 triệu tài liệu, hiện vật của hơn 7.000 nhà khoa học Việt Nam, trong nhiều lĩnh vực, ở các giai đoạn lịch sử.

Những hiện vật có thể là sổ tay ghi chép thí nghiệm, bản thảo nghiên cứu, thư từ học thuật, nhật ký cá nhân, dụng cụ khoa học, bản vẽ sáng chế, hay những tư liệu ghi âm - ghi hình về ký ức nghề nghiệp. Mỗi hiện vật không chỉ mang giá trị khoa học, mà còn là chứng tích vật chất cho quá trình hình thành và phát triển của nền khoa học công nghệ Việt Nam.

Từ những “vật chứng” thầm lặng ấy, người xem có thể hình dung được bối cảnh công nghệ của từng thời kỳ: từ giai đoạn chiến tranh gian khó, điều kiện thiếu thốn, đến thời kỳ đổi mới và hội nhập, khi khoa học Việt Nam từng bước tiếp cận chuẩn mực quốc tế.

Lãnh đạo và cán bộ, công chức của Bộ Khoa học và Công nghệ đến tham quan Bảo tàng và Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam. Ảnh: MEDDOM

Một giá trị quan trọng khác mà MEDDOM theo đuổi là kết nối khoa học với văn hóa. Khoa học không tồn tại trong khoảng trống, mà gắn chặt với lịch sử, xã hội và bản sắc dân tộc. Không gian trưng bày của bảo tàng khoa học giúp người xem nhận thấy, tiến bộ khoa học công nghệ luôn song hành với vận mệnh đất nước, với nhu cầu của con người và đời sống tinh thần của xã hội Việt Nam.

Chính cách tiếp cận này giúp MEDDOM trở thành không gian giáo dục khoa học giàu cảm xúc, nơi tri thức không khô cứng mà được kể bằng câu chuyện của con người, của lựa chọn, của cống hiến và hy sinh.

Trao cho thế hệ trẻ giá trị sống, giá trị cống hiến khoa học đúng đắn

Sau nhiều năm hoạt động, MEDDOM đã đón hàng trăm nghìn lượt khách từ khắp mọi miền đất nước, bao gồm học sinh, sinh viên, giáo viên, nhà nghiên cứu, gia đình và du khách yêu khoa học công nghệ. Điều mà phần lớn khách tham quan quan tâm không chỉ là “ai là nhà khoa học”, mà là: Họ đã làm khoa học như thế nào trong những điều kiện cụ thể của từng thời kỳ? Điều gì đã thôi thúc họ kiên trì theo đuổi con đường nghiên cứu? Những giá trị nào có thể học hỏi và vận dụng cho hiện tại và tương lai?

Từ đó, khách tham quan mong muốn nhận được không chỉ kiến thức, mà còn là giá trị tinh thần và cảm hứng sống: sự trân trọng lao động trí tuệ, niềm tin vào sức mạnh của tri thức, và động lực để học tập - sáng tạo - cống hiến.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng cùng các lãnh đạo bộ, ngành tham quan các di sản, hiện vật và công trình nghiên cứu của các nhà khoa học Việt Nam tại MEDDOM. Ảnh: MEDDOM

Chia sẻ với phóng viên Tạp chí Tự động hóa Ngày nay, TS. Nguyễn Thanh Hóa -Giám đốc Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam cho biết, ngay từ những ngày đầu thành lập, Ban lãnh đạo MEDDOM đã xác định, thế hệ trẻ chính là đối tượng trung tâm của sứ mệnh bảo tồn di sản khoa học.

Thông qua các hoạt động trưng bày, giáo dục và trải nghiệm, Bảo tàng mong muốn truyền tải đến người trẻ những giá trị cốt lõi. Đó là, giúp các bạn trẻ có niềm tự hào về trí tuệ Việt Nam, để thế hệ trẻ thấy rằng khoa học Việt Nam có lịch sử, có chiều sâu và có những con người đáng kính; Những nhà khoa học Việt Nam có tinh thần dấn thân và bền bỉ, bởi đằng sau mỗi công trình khoa học là vô vàn nỗ lực thầm lặng.

Bên cạnh đó, những hiện vật, công trình nghiên cứu khoa học MEDDOM có được, giúp các bạn trẻ hiểu thêm về tư duy khoa học và phương pháp làm việc nghiêm cẩn của các nhà khoa học, để hình thành thái độ làm việc đúng đắn và làm giàu tri thức không ngừng.

Đồng thời, MEDDOM mong muốn góp phần trao cho thế hệ trẻ ý thức phụng sự xã hội, giúp người trẻ hiểu rằng, khoa học không chỉ nhằm chinh phục đỉnh cao tri thức, mà còn để phục vụ con người và đất nước.

MEDDOM hướng tới xây dựng Bảo tàng và Trung tâm di sản các nhà khoa học Việt Nam trở thành điểm đến của giáo dục trải nghiệm, với mong muốn trao cho giới trẻ những giá trị sống và cống hiến đúng đắn. Ảnh: MEDDOM

Xây dựng MEDDOM là điểm đến của giáo dục trải nghiệm

Theo TS. Nguyễn Thanh Hóa, bên cạnh những giá trị đặc thù, MEDDOM phải đối mặt với không ít khó khăn. Thách thức lớn nhất của Bảo tàng là bảo quản và khai thác hiệu quả khối lượng tư liệu hiện vật đồ sộ, với nhiều chất liệu khác nhau, có yêu cầu kỹ thuật cao. Bài toán số hóa cũng đòi hỏi nguồn lực lớn về nhân sự và tài chính để vừa bảo tồn lâu dài, vừa mở rộng khả năng tiếp cận với công chúng.

Giám đốc Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam cho biết, trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, một thách thức khác là sự cạnh tranh về sự chú ý, đặc biệt với giới trẻ - những người đã quen với việc tiếp nhận thông tin nhanh, ngắn và trực tuyến.

Để khắc phục, MEDDOM đang từng bước đẩy mạnh số hóa có chọn lọc, ưu tiên các bộ sưu tập giá trị cao và phục vụ giáo dục; Đổi mới cách kể chuyện trưng bày, chuyển từ “trình bày thông tin” sang tạo trải nghiệm và cảm xúc; Tăng cường các chương trình giáo dục, tham quan theo chủ đề, workshop, hoạt động tương tác dành riêng cho học sinh sinh viên.

Giữa rất nhiều nguồn cung cấp thông tin, MEDDOM xác định rõ, điều giữ chân công chúng không phải là dữ liệu thuần túy, mà là trải nghiệm không thể sao chép. Trong thời gian tới, Ban lãnh đạo Bảo tàng định hướng phát triển MEDDOM trở thành một trung tâm lưu giữ và lan tỏa di sản nhà khoa học quốc gia, gắn với nghiên cứu, giáo dục và cộng đồng. Đồng thời là điểm đến của giáo dục trải nghiệm, nơi mỗi chuyến tham quan là một hành trình học tập và chiêm nghiệm.