Ngành Cơ khí - Điện trước xu thế chuyển đổi xanh

Ngày 20/10/2026, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thành phố (ITPC) phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí - Điện TP. Hồ Chí Minh (HAMEE) tổ chức Hội thảo “Xu thế chuyển đổi xanh cho ngành cơ khí - điện”. Mục tiêu của Hội thảo nhằm hướng tới việc hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp nắm bắt xu hướng mới, mở rộng hợp tác, tìm kiếm đối tác và phát triển sản phẩm hiệu quả, bền vững.

Gắn mục tiêu phát triển bền vững với hiệu quả kinh tế thực tế

Phát biểu khai mạc, ông Lê Anh Hoàng - Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) khẳng định: “Chuyển đổi xanh hiện nay không còn đơn thuần là xu hướng khuyến khích, mà đã trở thành yêu cầu mang tính tất yếu, quyết định trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Ngành Cơ khí - Điện cần chủ động thích ứng và bứt phá trước các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của thị trường nội địa lẫn xuất khẩu”.

“Chuyển đổi xanh không nhất thiết phải bắt đầu từ những dự án quy mô lớn, mà doanh nghiệp hoàn toàn có thể khởi đầu ngay từ việc rà soát quy trình sản xuất, nhận diện các khâu tiêu hao nhiều năng lượng, vật liệu để áp dụng giải pháp vừa sức với khả năng đầu tư. Điều quan trọng nhất là phải kiên định gắn mục tiêu phát triển bền vững với hiệu quả kinh tế thực tế, tạo nền tảng vững chắc để doanh nghiệp ngành Cơ khí - Điện Thành phố từng bước đổi mới công nghệ, vươn lên hiện đại hóa và hội nhập sâu rộng”, ông Lê Anh Hoàng cho biết thêm.

Ông Lê Anh Hoàng - Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Đạm Lê Quang.

“Đến năm 2030 kinh tế xanh phải đóng góp ít nhất 10% GRDP, tối thiểu 10% khu công nghiệp chuyển đổi theo mô hình sinh thái và giảm cường độ sử dụng năng lượng từ 1-1,5% mỗi năm. Để đạt được các mục tiêu này, doanh nghiệp cần chủ động phòng ngừa ô nhiễm từ sớm, gắn đổi mới công nghệ với phân vùng môi trường và sức chịu tải của hệ sinh thái”, ông Nguyễn Thế Tùng Lâm - Phó Chi cục Trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường (Sở Nông nghiệp & Môi trường TP. Hồ Chí Minh) cho biết.

“Các doanh nghiệp phải xác định đúng nghĩa vụ môi trường ngay từ bước chuẩn bị đầu tư theo quy định tại Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục hành chính, căn cứ vào quy mô xả thải và tính chất hoạt động thực tế thay vì tên gọi dự án. Khi đổi mới công nghệ hoặc mở rộng sản xuất, doanh nghiệp phải đánh giá toàn diện cả mức tiêu hao trên đơn vị sản phẩm lẫn tổng lượng phát thải phát sinh, đồng thời chấp hành nghiêm thủ tục cấp phép nếu có sự gia tăng tác động xấu đến môi trường. Đối với việc phát triển năng lượng tái tạo hay tái chế chất thải, quy trình thực hiện phải gắn liền với quản lý toàn bộ vòng đời thiết bị, bảo đảm an toàn kỹ thuật và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất”, ông Nguyễn Thế Tùng Lâm cho biết thêm.

Việc xác nhận dự án thuộc danh mục phân loại xanh theo Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ông Nguyễn Thế Tùng Lâm làm rõ điều kiện bắt buộc: Dự án phải có hồ sơ môi trường hợp lệ và đáp ứng đầy đủ tiêu chí chuyên ngành quy định tại Phụ lục I. Doanh nghiệp có thể chủ động đề nghị cơ quan có thẩm quyền xác nhận đồng thời trong quá trình thẩm định hồ sơ môi trường hoặc lựa chọn thông qua tổ chức xác nhận độc lập có đủ năng lực pháp lý. Văn bản xác nhận này là căn cứ quan trọng để thụ hưởng các chính sách ưu đãi về tín dụng xanh và trái phiếu xanh.

Bà Nguyễn Thị Hương - Quản lý Đối tác Cấp cao và Phát triển kinh doanh, Công ty ABeam Consulting (Vietnam) phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Đạm Lê Quang.

Trong bối cảnh ngành Cơ khí - Điện đang đứng trước yêu cầu cấp thiết về tối ưu hóa hiệu quả vận hành để hướng tới mục tiêu tăng trưởng bền vững, bà Nguyễn Thị Hương - Quản lý Đối tác Cấp cao và Phát triển kinh doanh, Công ty ABeam Consulting (Vietnam) nhận định: “Hành trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp tất yếu phải được khởi nguồn từ nền tảng chuyển đổi số. Thực tế hiện nay cho thấy các doanh nghiệp sản xuất đang phải đối mặt với áp lực kép từ sự gia tăng chi phí năng lượng, nguyên vật liệu, tỷ lệ phế phẩm và thời gian ngừng máy làm ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sinh lời, song hành cùng những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế về truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm môi trường. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn tại nhiều đơn vị là hệ thống quy trình giữa mua hàng, sản xuất, quản lý tồn kho và tài chính còn thiếu tính liên kết đồng bộ, khả năng theo dõi định mức tiêu hao điện, nước gắn với sản lượng thực tế còn hạn chế, cũng như việc phụ thuộc vào phương thức tổng hợp dữ liệu thủ công đang gây ra nhiều khó khăn cho công tác báo cáo và hoạch định chiến lược của ban lãnh đạo”.

Bà Nguyễn Thị Hương cũng cho rằng, chuyển đổi xanh trong thực tiễn sản xuất công nghiệp cần được hiện thực hóa đồng bộ trên bốn trụ cột cốt lõi, bao gồm việc sử dụng tài nguyên hiệu quả nhằm giảm thiểu phế liệu và thời gian ngừng máy, xây dựng chuỗi cung ứng có trách nhiệm với dữ liệu nhà cung cấp minh bạch, thiết lập hệ thống đo lường chính xác các chỉ số phát thải khí nhà kính (CO₂) cùng tỷ lệ tái chế bằng dữ liệu nguồn đáng tin cậy, từ đó duy trì cơ chế cải tiến liên tục dựa trên việc phân tích nguyên nhân gốc rễ. Để giải quyết bài toán này, việc ứng dụng hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (như nền tảng đám mây SAP Cloud ERP) đóng vai trò trung tâm giúp chuẩn hóa quy trình và kết nối trực tiếp dữ liệu từ nhà máy, thiết bị và đồng hồ đo năng lượng với các phân hệ quản trị tài chính, mua hàng và kiểm soát chất lượng. Khi dữ liệu vận hành tại xưởng sản xuất được tích hợp chặt chẽ với hệ thống quản trị, doanh nghiệp không chỉ nắm bắt tức thời hiệu suất sử dụng tài nguyên mà còn có đủ cơ sở dữ liệu chuẩn xác để ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào công tác bảo trì dự đoán, phát hiện sớm các điểm bất thường, dự báo nhu cầu thị trường và tối ưu hóa toàn diện kế hoạch sản xuất.

Nhằm giúp các doanh nghiệp sản xuất trong nước tối ưu hóa thời gian và nguồn lực khi tiếp cận công nghệ mới, đại diện ABeam Consulting Việt Nam gợi mở hướng triển khai thông qua các mô hình chuyển đổi số được đóng gói sẵn theo tiêu chuẩn quốc tế (điển hình như phương pháp SAP GROW FAST) trên nền tảng điện toán đám mây. Việc áp dụng phương thức chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế giúp doanh nghiệp rút ngắn đáng kể thời gian đưa hệ thống vào vận hành thực tế đối với các quy trình nghiệp vụ cốt lõi về tài chính và chuỗi cung ứng xuống chỉ còn khoảng 12 tuần. Đáng chú ý, để quá trình chuyển đổi số thực sự khả thi và giảm thiểu rủi ro pháp lý tại thị trường nội địa, các chuyên gia lưu ý hệ thống quản trị cần được tích hợp đồng bộ với các tiêu chuẩn bản địa hóa, đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) theo Thông tư 200, đáp ứng chuẩn xác các biểu mẫu báo cáo thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân phục vụ công tác quản lý của Bộ Tài chính và cơ quan thuế, đồng thời kết nối thông suốt với hệ thống hóa đơn điện tử theo Nghị định 123 và Nghị định 70.

Để quá trình chuyển đổi mang lại hiệu quả thực chất và tránh đầu tư dàn trải, bà Nguyễn Thị Hương khuyến nghị: “Các doanh nghiệp sản xuất ngành Cơ khí - Điện áp dụng lộ trình triển khai bài bản gồm năm giai đoạn, bắt đầu từ việc rà soát đánh giá hiện trạng hệ thống, lựa chọn các hạng mục ưu tiên có giá trị cao như giảm phế liệu hoặc minh bạch hóa dữ liệu năng lượng, tiến tới chuẩn hóa nền tảng dữ liệu và phân công trách nhiệm, tích hợp bảng điều khiển đo lường trực quan tại nhà máy, và cuối cùng là nhân rộng mô hình thành công ra toàn bộ dây chuyền cùng mạng lưới nhà cung cấp.

Xa hơn nữa, nhằm hướng tới mục tiêu trung hòa carbon (Carbon Neutrality), doanh nghiệp được khuyến nghị áp dụng chu trình quản lý chuyển đổi xanh (GX Management Cycle) khép kín kết hợp cùng công nghệ điện toán đám mây để tính toán, thẩm định toàn diện lượng phát thải khí nhà kính đầu vào và đầu ra trên toàn tổ chức. Sự kết hợp đồng bộ sáu yếu tố cấu thành quản trị xanh từ hoạch định chiến lược, tối ưu hóa vận hành thiết bị, chuyển dịch chiến lược thu mua năng lượng tái tạo, kiểm soát phát thải chuỗi cung ứng (Scope 3) cho đến chuẩn hóa quy trình báo cáo theo các khung tiêu chuẩn quốc tế như TCFD, CDP và SBT sẽ là cơ sở vững chắc giúp doanh nghiệp Cơ khí - Điện Việt Nam nâng cao năng lực nội tại và hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Hỗ trợ lãi suất khoản vay đến 200 tỷ đồng để nâng cấp sản xuất cho doanh nghiệp

Nhằm tháo gỡ bài toán nguồn vốn cho cộng đồng doanh nghiệp trong tiến trình hiện đại hóa sản xuất và phát triển bền vững, tại Hội thảo, ông Nguyễn Quang Thanh - Phó Tổng Giám đốc Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TP. Hồ Chí Minh (HFIC) đã thông tin chi tiết về chính sách hỗ trợ lãi suất đầy thiết thực theo Nghị quyết số 09/2023/NQ-HĐND và Nghị quyết số 523/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

Điểm nhấn nổi bật của chính sách là việc ngân sách Thành phố hỗ trợ lãi suất đối với mức vốn vay tối đa lên đến 200 tỷ đồng cho mỗi dự án (không bao gồm thuế giá trị gia tăng được khấu trừ), trong đó hỗ trợ tối đa 85% phần vốn đầu tư công nghệ, thiết bị và 70% phần vốn đầu tư xây dựng công trình trong thời gian tối đa 7 năm kể từ lần giải ngân đầu tiên. Mức lãi suất được tính hỗ trợ căn cứ theo thực tế nhưng tối đa bằng lãi suất huy động tiền gửi Việt Nam đồng kỳ hạn 12 tháng bình quân của 4 ngân hàng thương mại trên địa bàn Thành phố công bố hàng tháng cộng với phí quản lý 2%/năm. Qua tính toán minh họa thực tiễn cho một dự án đầu tư dây chuyền gia công cơ khí CNC và robot hàn có giá trị thiết bị 60 tỷ đồng (tương ứng mức vốn vay 51 tỷ đồng tại HFIC), tổng kinh phí ngân sách Thành phố hỗ trợ doanh nghiệp trong suốt kỳ hạn 7 năm có thể đạt khoảng 14,3 tỷ đồng, tương đương gần 24% tổng giá trị đầu tư thiết bị ban đầu.

Ông Nguyễn Quang Thanh - Phó Tổng Giám đốc Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TP. Hồ Chí Minh (HFIC) phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Đạm Lê Quang.

Đáng chú ý, đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Cơ khí tự động hóa và Điện tử - Công nghệ thông tin thuộc nhóm bốn ngành công nghiệp trọng yếu và công nghiệp hỗ trợ, Thành phố áp dụng mức hỗ trợ lên tới 100% lãi suất vay vốn cho cả các dự án đầu tư mới, cải tạo mở rộng nhà xưởng lẫn mua sắm trang thiết bị hiện đại. Danh mục sản phẩm được hưởng mức hỗ trợ tối đa 100% lãi suất bao phủ rộng khắp các lĩnh vực cốt lõi như linh kiện phụ tùng ô tô, robot và cobot công nghiệp, khuôn mẫu kỹ thuật cao, thiết bị đóng ngắt điện, cáp điện từ 15 kV trở lên, máy biến thế, động cơ thế hệ mới tiết kiệm năng lượng, cho đến các sản phẩm vi mạch, chip bán dẫn, cảm biến, phần mềm điều khiển sản xuất đồng bộ và các giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) hay công nghệ in 3D. Bên cạnh đó, nhằm đón đầu các xu hướng công nghệ tương lai, dự thảo mở rộng danh mục hỗ trợ đang được nghiên cứu bổ sung thêm nhiều nhóm sản phẩm chiến lược như linh kiện phục vụ đường sắt đô thị và đường sắt quốc gia, pin Lithium hiệu năng cao, tấm quang điện hiệu suất cao, pin nhiên liệu, linh kiện hàng không vũ trụ, vật liệu bán dẫn và các thiết bị y sinh tiên tiến.

Chia sẻ về định hướng cấu trúc dự án để tiếp cận hiệu quả nguồn vốn ưu đãi cho mục tiêu chuyển đổi xanh, ông Nguyễn Quang Thanh cho biết các doanh nghiệp ngành Cơ khí - Điện có thể lồng ghép các hạng mục xanh hóa vào năm nhóm dự án trọng tâm để hưởng mức hỗ trợ từ 50% đến 100% lãi suất. Cụ thể, doanh nghiệp sẽ được hỗ trợ 100% lãi suất khi đầu tư đổi mới dây chuyền máy móc tiết kiệm năng lượng và nguyên vật liệu, sản xuất cụm linh kiện cho thiết bị điện năng lượng tái tạo hoặc hạ tầng hòa lưới nhà máy điện rác, xây dựng hệ thống xử lý nước thải, khí thải đạt chuẩn và sản xuất vật liệu tái chế, polymer phân hủy sinh học, cũng như triển khai các dự án chuyển đổi số quản trị sản xuất bằng dữ liệu. Ngoài ra, các dự án phát triển nhà xưởng cao tầng phục vụ ngành công nghiệp hỗ trợ hoặc đầu tư phương tiện vận tải xanh sử dụng điện, khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG, CNG, LPG) cũng nằm trong diện được ưu tiên tiếp cận nguồn vốn này.

Toàn cảnh Hội thảo: “Xu thế chuyển đổi xanh cho ngành cơ khí - điện”. Ảnh: Đạm Lê Quang.

Đại diện HFIC đồng thời lưu ý rằng do hạng mục hệ thống điện mặt trời trong Nghị quyết số 09/2023/NQ-HĐND hiện chỉ quy định áp dụng cho trụ sở cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập, các doanh nghiệp nên chủ động thiết kế những hạng mục chuyển đổi xanh gắn liền trực tiếp với dự án sản xuất thuộc Phụ lục 1 và Phụ lục 2 của Nghị quyết để đảm bảo tính hợp lệ.

Để quá trình tiếp cận chính sách diễn ra thuận lợi và đúng quy định pháp luật, đại diện HFIC nhấn mạnh các chủ đầu tư phải là pháp nhân có 100% vốn trong nước (bao gồm doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức kinh tế, đơn vị sự nghiệp công lập) và phải duy trì điều kiện cơ cấu vốn này trong suốt thời gian nhận hỗ trợ, đồng thời dự án chưa được hưởng hỗ trợ lãi suất từ các chính sách ngân sách khác. Quy trình xét duyệt được thực hiện minh bạch qua bảy bước, khởi đầu từ việc trao đổi sơ bộ sàng lọc dự án cùng HFIC, lập hồ sơ vay vốn, thẩm định hiệu quả tài chính, đăng ký hỗ trợ lãi suất để Tổ công tác liên ngành kiểm tra thực tế, trước khi trình Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh ban hành quyết định phê duyệt chính thức và tiến hành giải ngân. Một nguyên tắc tiên quyết được ông Nguyễn Quang Thanh đặc biệt lưu ý nhằm giúp doanh nghiệp không bị mất quyền hưởng ưu đãi là chủ đầu tư tuyệt đối không được ký kết hợp đồng với nhà thầu hay nhà cung cấp đối với các hạng mục xây lắp, thiết bị, công nghệ đề xuất hỗ trợ trước thời điểm dự án được UBND Thành phố Hồ Chí Minh phê duyệt, đồng thời cần tuân thủ nghiêm ngặt kỷ luật trả nợ gốc và lãi đúng hạn theo cam kết tín dụng.