Ngành nông nghiệp, môi trường chủ động vươn tầm chiến lược vì một nền kinh tế số

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà phát biểu chỉ đạo tại Đại hội. Nguồn ảnh: Bộ NNMT

Đó là một trong những phát biểu chỉ đạo của Phó Thủ tướng tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Bộ Nông nghiệp và Môi trường lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, hôm 14/8. Trong đó, ông nhấn mạnh, “Sự hợp nhất Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn với Bộ Tài nguyên và Môi trường khẳng định tầm tư duy có tính chiến lược, một bước hoàn thiện trong quản lý bộ, ngành, tạo không gian và cơ hội phát triển hoàn chỉnh hơn. Tư duy quản lý này sẽ đảm bảo cho vị thế và sức mạnh của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Ngay tại thời điểm này, vị thế của nông nghiệp và môi trường đã khác”.

Chủ động vươn tầm chiến lược

Ông chỉ ra, lĩnh vực nông nghiệp có sự tăng trưởng rõ rệt, đã chuyển từ vai trò “trụ đỡ” sang đóng góp quan trọng cho nền kinh tế. Mục tiêu kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt gần 70 tỷ USD vào cuối năm 2025 là một con số đầy tham vọng và ý nghĩa. Con số 70 tỷ đô la trên tổng kim ngạch hơn 400 tỷ đô la là một con số rất lớn, và nông nghiệp đã trở thành một ngành kinh tế hết sức quan trọng.

Ngành nông nghiệp còn có ý nghĩa chính trị, xã hội rất lớn, khi khoảng 60% dân số Việt Nam sống ở khu vực nông thôn. Việc 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới là minh chứng cho nỗ lực xây dựng nông thôn hiện đại, nông dân thông minh và nông nghiệp phát triển theo hướng kinh tế, công nghiệp hóa, dịch vụ hóa, thương mại hóa, đồng thời chuyển đổi sang nông nghiệp xanh hơn, thân thiện môi trường hơn, giảm phát thải carbon.

“Tăng trưởng 1% của nông nghiệp có ý nghĩa vô cùng lớn đối với 60% người dân ở nông thôn”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Đặc biệt, trong thặng dư xuất khẩu 100 tỷ USD của cả nước, nông nghiệp đóng vai trò rất lớn. Sản phẩm nông nghiệp Việt Nam tự hào có mặt trên 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, khẳng định vị thế quan trọng trên bản đồ thương mại quốc tế.

Đối với lĩnh vực tài nguyên thiên nhiên và môi trường, Phó Thủ tướng đánh giá cao sự chuyển đổi từ bị động, ứng phó sang chủ động. “Đây là lần đầu tiên chúng ta có một cơ quan quản lý môi trường đúng nghĩa, bao gồm các hệ sinh thái tự nhiên. Chúng ta đã chuyển từ bị động, ứng phó sang chủ động”, ông nhận định.

Theo Phó Thủ tướng, Việt Nam đã thể hiện tinh thần chủ động, có trách nhiệm trong các cam kết quốc tế, điển hình là việc tham gia Tuyên bố chính trị thiết lập quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) cùng các nước G7. Điều này cho thấy sự ghi nhận và đánh giá cao của thế giới đối với nỗ lực của Việt Nam trong ứng phó biến đổi khí hậu.

Các bộ luật quan trọng như Luật Bảo vệ môi trường 2020, Luật Đất đai, cùng các luật liên quan đến phát triển kinh tế nông nghiệp với nhiều tư duy đổi mới, đã tạo nền tảng pháp lý vững chắc.

Việt Nam đã xây dựng quản lý một cách bài bản từ chiến lược biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, tăng trưởng xanh đến các quy hoạch quản lý tài nguyên. Với 11 khu dự trữ sinh quyển thế giới, 3 khu di sản thiên nhiên thế giới, 12 vườn di sản ASEAN và mục tiêu tham vọng đưa 6% diện tích biển vào bảo tồn, Việt Nam đang khẳng định vai trò tiên phong trong bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học.

Ngành nông nghiệp công nghệ cao đã phát huy vai trò chiến lược của ngành kinh tế trọng điểm trong nhiều năm qua. Ảnh minh họa: Internet

Thúc đẩy phát triển kinh tế số bền vững

Bên cạnh những thành tựu, Phó Thủ tướng cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều tồn tại, hạn chế, yếu kém mà báo cáo chính trị đã đề cập. Ông muốn làm rõ hơn một số vấn đề để định hướng cho giai đoạn sắp tới.

Về tư duy thể chế, Phó Thủ tướng đặt vấn đề làm sao để phát huy được tư duy chiến lược của sự hợp nhất, để nông nghiệp, nông dân và nông thôn thực sự có sự chuyển mình, để Bộ Nông nghiệp và Môi trường đi trước, tiên phong, dẫn dắt các lĩnh vực kinh tế khác theo hướng kinh tế nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp xanh, nông nghiệp carbon thấp. Ông nhấn mạnh rằng, khi kinh tế - xã hội - môi trường được xác định là ba trụ cột của phát triển bền vững, vị thế của ngành đã khác.

Phó Thủ tướng đề nghị cần tiếp tục xem xét lại việc sắp xếp hai bộ có mối quan hệ hữu cơ, không phải là sắp xếp cơ học mà phải thiết kế lại một cách khoa học, kể cả về cơ cấu tổ chức bộ máy, từ đó thay đổi tư duy về quản lý, điều hành, chiến lược, hướng tới các bộ luật về kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh.

Về khoa học công nghệ và chuyển đổi số, Phó Thủ tướng chỉ rõ hai trách nhiệm quan trọng. Cụ thể, ngành phải thực sự chuyển đổi số trong quản lý nội bộ, xây dựng dữ liệu lớn, ứng dụng công nghệ để quản trị hiện đại, giúp nông nghiệp thông minh. Tiếp đó, ngành phải giúp xã hội, doanh nghiệp và Chính phủ phát triển kinh tế số, chính phủ số thông qua việc cung cấp các sản phẩm như bản đồ, dữ liệu vệ tinh, viễn thám.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đặt câu hỏi về hiệu quả ứng dụng của lực lượng cán bộ khoa học công nghệ tương đối lớn của ngành, với 11.000 người và 180 phòng thí nghiệm, trong việc tạo ra các phát minh sáng chế phục vụ nông nghiệp thông minh, carbon thấp.

Đối với công tác hội nhập và hợp tác quốc tế, Phó Thủ tướng khẳng định tầm quan trọng của việc tận dụng hợp tác, hội nhập để học hỏi kinh nghiệm từ các nước đi trước, đặc biệt là về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, cơ chế vận hành thị trường carbon. Điều này giúp Việt Nam chủ động hơn trong các vấn đề như “thẻ vàng” EC của châu Âu, chuyển từ đối phó sang phát triển bền vững nguồn lợi thủy sản.

Về nguồn nhân lực và tổ chức bộ máy, Phó Thủ tướng đề nghị cần xem xét, sắp xếp lại các tổ chức để đảm bảo tính gắn bó hữu cơ, khoa học, tập hợp được lực lượng các nhà khoa học, các trường đại học để đặt ra những nhiệm vụ mới. Đồng thời, cần có một đề án để đánh giá nhu cầu nhân lực cho các ngành nghề, lĩnh vực mới, và tập trung đào tạo cán bộ đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Cần có một “cuộc cách mạng về nguồn nhân lực” để đảm bảo ngành có đội ngũ cán bộ đủ tầm vóc quốc tế trong tương lai.

“Ngành Nông nghiệp và Môi trường phải luôn tiên phong để tạo ra các thước đo về giá trị của sự phát triển cân bằng và bền vững”, ông nhấn mạnh.