Sửa đổi Luật Giáo dục đại học để tăng tự chủ, giảm thủ tục, thúc đẩy chuyển đổi số

Bộ trưởng Bộ GDĐT khẳng định, việc sửa đổi luật nhằm thể chế hóa nghị quyết của Đảng, Chính phủ; bảo đảm đồng bộ pháp luật; áp dụng mô hình quản trị tiên tiến; mở rộng quyền tự chủ gắn trách nhiệm; thúc đẩy chuyển đổi số; giảm mạnh thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho các cơ sở giáo dục đại học phát triển, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.

Sinh viên Trường Đại học Bách khoa (Đại học Đà Nẵng) trong buổi tập huấn "Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong học tập và phát triển kỹ năng". Ảnh: Thu Hà

Thúc đẩy một nền giáo dục số

Theo Bộ trưởng Bộ GDĐT, dự thảo Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) kế thừa và sắp xếp lại 12 điều (30%) giữ nguyên quy định ổn định; kế thừa, sửa đổi 22 điều (50%) về tự chủ gắn trách nhiệm giải trình, hội đồng trường, hiệu trưởng, tổ chức bộ máy, đào tạo, kiểm định chất lượng; bổ sung mới 11 điều (20%) về tự chủ học thuật, tài chính, nhân sự, giáo dục đại học số, ngưỡng đảm bảo chất lượng, chính sách đặc thù cho nhân tài, ứng dụng AI.

Dự thảo cũng bãi bỏ các quy định trùng lặp hoặc không còn phù hợp; cắt giảm mạnh thủ tục hành chính từ 9 xuống 3 thủ tục chính, gồm đăng ký chương trình; rút gọn thủ tục mở chương trình đào tạo tiến sĩ, sư phạm, sức khỏe, pháp luật; hợp nhất thủ tục thành lập trường và phân hiệu; bỏ 5 thủ tục liên quan liên kết đào tạo, mở ngành, chỉ tiêu tuyển sinh, bảo đảm chất lượng.

Bỏ tổ chức hội đồng trường trong cơ sở công lập

Phát biểu tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đánh giá, dự án Luật đã thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, phù hợp Hiến pháp, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ pháp luật và tương thích các điều ước quốc tế.

Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan soạn thảo bảo đảm thống nhất giữa phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và nội dung; rà soát, thể chế hóa các chủ trương mới, bảo đảm đồng bộ giữa ba dự án Luật về giáo dục; bổ sung, hoàn thiện đánh giá tác động và văn bản hướng dẫn thi hành.

Về nội dung lớn, Thường trực Ủy ban tán thành mở rộng đối tượng áp dụng, phân định rõ sứ mạng, mô hình cơ sở giáo dục đại học; đề nghị làm rõ phạm vi áp dụng đối với cơ sở khác có hoạt động giáo dục đại học; vị trí pháp lý của trường đại học thành viên trong đại học quốc gia, vùng.

Về tổ chức, quản trị, Ủy ban tán thành quy định tự chủ không phụ thuộc mức độ tự chủ tài chính; không tổ chức hội đồng trường trong cơ sở công lập, tăng cường vai trò lãnh đạo của tổ chức Đảng. Đa số đồng ý duy trì hội đồng trường ở cơ sở tư thục để phát huy tự chủ học thuật, song cần đánh giá tác động, bảo đảm bình đẳng giữa các loại hình, phân định rõ quan hệ giữa nhà đầu tư, hội đồng trường, ban giám hiệu.

Về hoạt động đào tạo, Thường trực Ủy ban đề nghị cân nhắc quy định về đăng ký hoạt động giáo dục đại học quy định tại Điều 19 dự thảo Luật và đề nghị thay đăng ký bằng cấp phép hoạt động nhằm tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước trong bảo đảm và kiểm soát chất lượng; có cơ chế để rút phép từng phần đối với hoạt động đào tạo nếu vi phạm. Để quản lý chặt chẽ chất lượng đào tạo đại học, Thường trực Ủy ban tán thành việc Bộ GDĐT quản lý việc cấp phép chương trình đào tạo đối với ngành sư phạm, y dược và luật.

Về tài chính, cần làm rõ tiêu chí ưu đãi, cơ chế kiểm soát lợi nhuận; quy định về tài sản hợp nhất không phân chia, cơ chế định giá, kiểm soát chuyển nhượng vốn góp.

Ngoài ra, cơ quan thẩm tra cũng kiến nghị hoàn thiện các quy định về chính sách phát triển, hoạt động khoa học công nghệ, nhân sự đồng cơ hữu, chuẩn chất lượng và cơ chế kiểm định độc lập.

Chuẩn hóa chất lượng đào tạo, chú trọng đào tạo vùng sâu, vùng xa

Phát biểu tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho rằng, tự chủ không chỉ là tài chính mà còn bao gồm quyền quyết định chương trình đào tạo, tuyển chọn giảng viên và phương thức quản lý. Theo ông, kể cả các cơ sở nhận phần lớn ngân sách từ Nhà nước vẫn cần được quyền quyết định nội dung đào tạo và nhân sự, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền để khai thác tối đa năng lực quản lý.

Liên quan đến vấn đề nhân lực, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Dân tộc Hoàng Duy Trinh lưu ý, tình trạng thiếu giáo viên vùng cao vẫn phổ biến. Ông đề nghị cần phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho địa phương để sớm bổ sung giáo viên tại các vùng sâu, vùng xa, đảm bảo không để học sinh thiếu người dạy.

Về chất lượng đào tạo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, cần siết chặt cơ chế kiểm định, đặc biệt với các ngành giáo dục, luật và y dược. Ông chỉ ra nhiều cơ sở chưa có đủ giảng viên, giáo trình hay cơ sở vật chất, dẫn đến chất lượng đào tạo khó đảm bảo. Ông đề xuất quy định chặt chẽ điều kiện mở ngành, yêu cầu giảng viên cơ hữu, giáo án và cơ sở vật chất đầy đủ; nếu kiểm định không đạt, cơ sở phải khắc phục hoặc rút giấy phép.

Đối với các trường ngoài công lập, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính Lê Quang Mạnh cảnh báo tình trạng chạy theo lợi nhuận, bỏ qua chất lượng giáo dục. Ông đề nghị giám định chương trình, cấp bằng và minh bạch thông tin để người học có cơ sở lựa chọn, bảo đảm sản phẩm đào tạo thực sự đạt chuẩn.

Ngoài ra, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đề xuất bổ sung cơ chế hỗ trợ đặc thù cho vùng sâu, vùng xa và ngành sư phạm, nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đại học, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn mới.