Thông minh hóa hệ thống năng lượng: chìa khóa để TP.Hồ Chí Minh hướng đến mục tiêu Net Zero 2050

Tự động hóa, số hóa và lưới điện thông minh được xem là nền tảng để tích hợp hiệu quả năng lượng tái tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng đô thị phát triển bền vững.

Đó cũng là thông điệp xuyên suốt được các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp chia sẻ tại hội thảo "Chiến lược phát triển năng lượng tái tạo tại TP. Hồ Chí Minh nhằm đáp ứng mục tiêu Net Zero năm 2050", do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh phối hợp với Hội Tự động hóa TP. Hồ Chí Minh tổ chức ngày 28/7.

Từ phát triển nguồn điện đến xây dựng hệ sinh thái năng lượng thông minh

Theo các chuyên gia, quá trình chuyển dịch năng lượng hiện nay đang bước sang giai đoạn mới. Nếu trước đây trọng tâm là phát triển các nguồn điện tái tạo thì hiện nay thách thức lớn hơn nằm ở khả năng tích hợp, điều phối và khai thác hiệu quả các nguồn điện phân tán.

PGS.TS. Lê Hoài Quốc - Chủ tịch Hội Tự động hóa TP. Hồ Chí Minh, trình bày tham luận về chiến lược phát triển năng lượng tái tạo tại TP.Hồ Chí Minh hướng tới mục tiêu Net Zero 2050. Ảnh: Nart Thái

PGS.TS. Lê Hoài Quốc - Chủ tịch Hội Tự động hóa TP. Hồ Chí Minh cho rằng “quá trình chuyển đổi không thể chỉ dựa trên các dự án riêng lẻ mà cần một khung chiến lược tổng thể, kết nối giữa quy hoạch năng lượng, phát triển công nghiệp, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”. Trong đó, công nghệ đóng vai trò chất xúc tác giúp hình thành hệ sinh thái năng lượng xanh có khả năng thích ứng lâu dài với nhu cầu phát triển của đô thị.

Khung chiến lược này không chỉ hướng tới gia tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo mà còn đặt mục tiêu hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất thiết bị đến vận hành và quản lý thông minh, tạo nền tảng cho tăng trưởng xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố.

Ở góc độ quy hoạch phát triển vùng, PGS.TS. Nguyễn Thị Thanh Phượng - Viện trưởng Viện Công nghiệp Môi trường cho rằng “quá trình chuyển đổi năng lượng cần được đặt trong mối liên kết giữa TP. Hồ Chí Minh và các địa phương trong vùng Đông Nam Bộ”. Theo bà, mục tiêu Net Zero không thể đạt được nếu mỗi địa phương phát triển theo hướng riêng lẻ, mà cần có sự phối hợp trong quy hoạch hạ tầng năng lượng, phát triển nguồn điện tái tạo, hệ thống truyền tải và các trung tâm tiêu thụ năng lượng lớn.

PGS.TS. Nguyễn Thị Thanh Phượng - Viện trưởng Viện Công nghiệp Môi trường trình bày tham luận về định hướng liên kết vùng và phát triển năng lượng tái tạo nhằm hiện thực hóa mục tiêu Net Zero 2050. Ảnh: Nart Thái

Bà cũng nhấn mạnh, cùng với hoàn thiện cơ chế chính sách, việc thúc đẩy hợp tác giữa chính quyền, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu sẽ góp phần hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực năng lượng xanh, tạo động lực cho phát triển kinh tế bền vững của TP. Hồ Chí Minh và toàn vùng.

Lưới điện thông minh quyết định thành công của chuyển đổi năng lượng

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại hội thảo là khả năng tiếp nhận ngày càng lớn các nguồn điện tái tạo trong điều kiện phụ tải đô thị liên tục gia tăng.

KS. Phạm Chí Nghĩa - Phó Trưởng ban Kỹ thuật Tổng công ty Điện lực TP. Hồ Chí Minh (EVNHCMC) cho biết việc " tích hợp điện mặt trời mái nhà, hệ thống lưu trữ năng lượng và các nguồn điện phân tán đang tạo ra những yêu cầu hoàn toàn mới đối với công tác vận hành hệ thống điện. Khác với các nhà máy điện truyền thống, nguồn năng lượng tái tạo có tính biến động lớn theo điều kiện thời tiết, đòi hỏi hệ thống điều độ phải có khả năng dự báo và phản ứng nhanh theo thời gian thực".

Trong bối cảnh đó, lưới điện thông minh (Smart Grid) được xem là hạ tầng không thể thiếu để hiện thực hóa mục tiêu Net Zero. Các công nghệ như SCADA, hệ thống quản lý năng lượng (EMS), trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), phân tích dữ liệu lớn (Big Data) hay Digital Twin đang trở thành những công cụ quan trọng giúp ngành điện giám sát trạng thái vận hành, dự báo phụ tải, tối ưu phân phối điện năng và nâng cao độ tin cậy của toàn hệ thống.

Kỹ sư Phạm Chí Nghĩa - Phó Trưởng ban Kỹ thuật EVNHCMC, chia sẻ các giải pháp nâng cao khả năng vận hành lưới điện thông minh nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển dịch năng lượng và mục tiêu Net Zero 2050. Ảnh: Nart Thái

Bên cạnh đó, các giải pháp điều chỉnh phụ tải (Demand Response), hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) và quản lý nhu cầu sử dụng điện theo thời gian thực cũng được đánh giá là những mắt xích quan trọng để nâng cao khả năng hấp thụ năng lượng tái tạo, giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới và tối ưu hiệu quả vận hành.

Tự động hóa mở đường cho mục tiêu Net Zero

Nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực bán dẫn, điện tử, trung tâm dữ liệu và công nghệ cao hiện ưu tiên lựa chọn các địa phương có khả năng cung cấp nguồn điện sạch, ổn định và minh bạch về phát thải carbon. Điều đó đồng nghĩa, hạ tầng năng lượng xanh đang dần trở thành một yếu tố cạnh tranh của nền kinh tế, bên cạnh hạ tầng giao thông hay logistics truyền thống.

Đối với TP. Hồ Chí Minh, phát triển năng lượng tái tạo vì vậy không chỉ phục vụ mục tiêu môi trường mà còn góp phần nâng cao sức hấp dẫn đầu tư, thúc đẩy phát triển các ngành công nghệ cao và hỗ trợ quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng kinh tế xanh.

Các ý kiến tại hội thảo đều thống nhất rằng hành trình hướng tới Net Zero sẽ không thể thành công nếu thiếu nền tảng khoa học công nghệ và tự động hóa.

Từ hệ thống cảm biến giám sát, nền tảng điều khiển thông minh, trí tuệ nhân tạo trong dự báo phụ tải, đến các giải pháp quản trị năng lượng số hóa, mọi thành phần của hệ thống điện trong tương lai đều cần được kết nối và vận hành đồng bộ trên nền dữ liệu thời gian thực. Đây cũng là điều kiện để tối ưu hóa khai thác các nguồn năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải carbon.

Xây dựng một hệ thống năng lượng thông minh tại TP. Hồ Chí Minh không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là bước chuyển quan trọng trong chiến lược phát triển đô thị hiện đại. Khi công nghệ tự động hóa trở thành “bộ não” của hạ tầng năng lượng, quá trình chuyển đổi xanh sẽ không chỉ dừng ở mục tiêu giảm phát thải, mà còn tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố trong giai đoạn phát triển tiếp theo.