Tiêu chuẩn đánh giá ESG: Cơ hội tiếp cận nguồn vốn xanh cho doanh nghiệp

Đông đảo các doanh nghiệp tham gia Tập huấn “Hiểu và thực hành tiêu chuẩn đánh giá ESG - Cơ hội tiếp cận nguồn vốn xanh cho doanh nghiệp”. Ảnh: Đạm Lê Quang.

Ngày 30/5/2025, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) đã tổ chức buổi Tập huấn “Hiểu và thực hành tiêu chuẩn đánh giá ESG - Cơ hội tiếp cận nguồn vốn xanh cho doanh nghiệp”.

Phát biểu khai mạc, bà Hồ Thị Quyên - Phó Giám đốc ITPC nhấn mạnh: “Trong bối cảnh các chính sách thương mại và thuế đối ứng từ các thị trường lớn, đặc biệt là Hoa Kỳ, đang tác động mạnh mẽ đến xuất khẩu, đầu tư và sản xuất, các doanh nghiệp Việt Nam cần có chiến lược chuyển đổi mạnh mẽ để thích ứng. Một trong những hướng đi quan trọng là thực hiện chuyển đổi xanh, tích hợp các yếu tố ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) vào chiến lược phát triển”.

Một trong những lợi ích lớn nhất của ESG là khả năng thu hút vốn đầu tư. Theo “Báo cáo Quốc gia về Khí hậu và Phát triển - CCDR” của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) công bố năm 2023, các doanh nghiệp có chiến lược ESG bài bản có thể tăng khả năng thu hút vốn đầu tư cao hơn 20-25% so với các doanh nghiệp không triển khai ESG. Đồng thời, nghiên cứu của McKinsey & Company chỉ ra rằng, việc tích hợp ESG theo đúng quy trình có thể giúp doanh nghiệp nâng hiệu quả tài chính từ 10 đến 30%, giảm đáng kể các rủi ro vận hành, rủi ro pháp lý và nâng cao uy tín thương hiệu trên thị trường trong dài hạn.

Theo bà Nguyễn Thị Thúy - Chuyên gia đến từ Công ty TÜV Rheinland Việt Nam: “Các nhà mua hàng quốc tế hiện đang đặt ra những yêu cầu khắt khe về sự tuân thủ trong chuỗi cung ứng. Về môi trường: Doanh nghiệp phải chứng minh được hiệu quả sử dụng tài nguyên như năng lượng, nước và nguyên vật liệu thô. Đồng thời, giảm phát thải carbon và áp dụng nguồn cung ứng bền vững, với các tiêu chuẩn như Higg FEM, ISO 14064-1, GRS/RCS. Về xã hội: Đảm bảo quyền của người lao động, bao gồm lương thưởng công bằng, giờ làm hợp lý, điều kiện làm việc an toàn, được đánh giá thông qua các tiêu chuẩn BSCI, SLCP, SA8000 và WRAP. Về quản trị: Yêu cầu minh bạch trong chuỗi cung ứng, quản lý rủi ro hiệu quả, tuân thủ pháp lý và đạo đức. Các thương hiệu lớn như Nike, Adidas, Allbirds, Puma đã công bố cam kết giảm phát thải, sử dụng vật liệu tái tạo và minh bạch ESG”.

Bà Hồ Thị Quyên - Phó Giám đốc ITPC phát biểu tại Tập huấn “Hiểu và thực hành tiêu chuẩn đánh giá ESG - Cơ hội tiếp cận nguồn vốn xanh cho doanh nghiệp”. Ảnh: Đạm Lê Quang.

Ngành dệt may Việt Nam hiện đối mặt nhiều thách thức từ lạm phát toàn cầu, sức mua giảm, chỉ số PMI sản xuất dưới 50 điểm, cho thấy lượng đơn hàng còn thấp. Ngoài ra, áp lực chi phí đầu tư cho sản xuất bền vững và chuyển đổi xanh cũng rất lớn. “Doanh nghiệp cần tối ưu hóa quy trình sản xuất, nâng cao hiệu quả năng lượng, tự động hóa, chủ động chuyển đổi xanh linh hoạt, đa dạng hóa thị trường, phát triển sản phẩm kỹ thuật cao, đồng thời hợp tác với các tổ chức quốc tế, đẩy mạnh R&D để tiếp cận công nghệ mới và nguồn lực hỗ trợ”, bà Nguyễn Thị Thúy nhấn mạnh.

Ông Huỳnh Thanh Trung- Chuyên gia của Công ty Cổ phần Leanwares chia sẻ: “Liên minh Châu Âu (EU) là khu vực đi đầu với Chỉ thị về báo cáo bền vững doanh nghiệp (CSRD) yêu cầu các doanh nghiệp lớn và chuỗi cung ứng phải báo cáo ESG từ năm 2024. Ngoài ra, Quy định chống phá rừng của EU (EUDR), có hiệu lực từ cuối năm 2024, bắt buộc doanh nghiệp phải truy xuất nguồn gốc nông sản, cung cấp tọa độ GPS và chứng minh vùng trồng không gây mất rừng”.

Tại Hoa Kỳ, dù chưa có luật liên bang bắt buộc, các nhà bán lẻ hàng đầu như Walmart và Costco đều yêu cầu nhà cung ứng phải cam kết giảm phát thải khí nhà kính (bao gồm cả phạm vi 1, 2, 3) và có báo cáo xã hội minh bạch. Tương tự, các thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc cũng ngày càng siết chặt các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, nhãn sinh thái, nông nghiệp bền vững và chứng nhận theo các tiêu chuẩn quốc tế như GlobalG.A.P.

Việc triển khai ESG mang lại giá trị thiết thực, với 88% nghiên cứu học thuật trên thế giới khẳng định thực hành tốt ESG giúp cải thiện hiệu quả hoạt động. Doanh nghiệp có thể giảm chi phí vận hành, tiếp cận nguồn tài chính xanh, nâng cao uy tín thương hiệu và thu hút nhân tài.

Để hiện thực hóa những lợi ích này, ông Huỳnh Thanh Trung đề xuất một lộ trình triển khai ESG bài bản gồm các bước chính. Đầu tiên, doanh nghiệp cần khảo sát và đánh giá thực trạng ESG hiện hữu của công ty, từ đó phân tích các rủi ro và cơ hội. Bước tiếp theo có vai trò trọng yếu là kiểm kê khí nhà kính (GHG) trên cả 3 phạm vi (trực tiếp, gián tiếp và trong chuỗi giá trị) theo quy định tại Nghị định 06/2022/NĐ-CP của Chính phủ và các tiêu chuẩn quốc tế.

Sau khi lập báo cáo thực hành dựa trên kết quả kiểm kê và đánh giá, doanh nghiệp sẽ xây dựng các sáng kiến ESG toàn diện, từ thay đổi công nghệ, cải tiến kỹ thuật đến điều chỉnh chính sách quản lý. Quá trình triển khai và giám sát các sáng kiến này cần được thực hiện một cách nhất quán. Cuối cùng, doanh nghiệp tiến hành lập báo cáo phát triển bền vững theo các tiêu chuẩn quốc tế như GRI (Sáng kiến Báo cáo Toàn cầu) để đảm bảo tính minh bạch và được công nhận trên toàn cầu.

Việc chủ động chuyển đổi sang các sản phẩm xanh thông qua kiểm kê và giảm phát thải khí nhà kính sẽ giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, chủ động trong đàm phán giá và giảm thiểu các rủi ro về thuế carbon. Ngược lại, những sản phẩm không tuân thủ sẽ đối mặt với nguy cơ bị đánh thuế cao và thu hẹp thị trường. Thực hành ESG chính là con đường để doanh nghiệp Việt Nam phát triển bền vững và khẳng định năng lực cạnh tranh trên trường quốc tế.

Tại buổi tập huấn, bà Trương Bội Ân - Chuyên gia từ Công ty Crif D&B Việt Nam đã phân tích chi tiết về các công cụ và tiêu chuẩn đánh giá tại châu Âu mà doanh nghiệp cần nắm vững để đáp ứng yêu cầu mới của thị trường, điển hình là Chỉ thị về báo cáo bền vững doanh nghiệp (CSRD). CSRD yêu cầu các công ty phải báo cáo thông tin về tác động của công ty lên các vấn đề bền vững và ngược lại, mức độ các vấn đề bền vững ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh. Báo cáo này phải bao gồm mô tả chi tiết về mô hình kinh doanh, chiến lược, khả năng đối phó rủi ro, các mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính có thời hạn, cũng như các chính sách và quy trình thẩm định liên quan đến toàn bộ chuỗi giá trị. Lộ trình áp dụng của CSRD được thực hiện theo từng giai đoạn, bắt đầu từ năm tài chính 2024 cho các báo cáo phát hành năm 2025, tiếp tục mở rộng phạm vi ra các doanh nghiệp niêm yết lớn, vừa và nhỏ, và cả các công ty ngoài Châu Âu có hoạt động kinh doanh đáng kể tại EU trong những năm tiếp theo.

Song song đó, Chỉ thị thẩm định tính bền vững của doanh nghiệp (CSDDD) nâng cao yêu cầu từ báo cáo sang hành động. Chỉ thị này buộc các công ty phải thực hiện thẩm định để xác định, ngăn ngừa, giảm thiểu và khắc phục các tác động tiêu cực về nhân quyền và môi trường trong hoạt động của chính công ty và chuỗi giá trị của các công ty này.

Để đáp ứng các yêu cầu này, doanh nghiệp cần dựa trên một khung tiêu chuẩn được quốc tế công nhận. Sáng kiến Báo cáo Toàn cầu (GRI) được xem là thông lệ quốc tế tốt nhất để đánh giá và báo cáo các tiêu chí ESG. Tiêu chuẩn GRI cung cấp một cấu trúc rõ ràng, yêu cầu doanh nghiệp công bố các phương pháp, chính sách, mục tiêu và hành động cụ thể trên cả ba phương diện. Thứ nhất là môi trường bao gồm các yếu tố: Giảm thiểu và thích ứng với biến đổi khí hậu, ô nhiễm, quản lý nước, đa dạng sinh học và kinh tế tuần hoàn. Thứ hai là xã hội bao gồm các yếu tố: các vấn đề liên quan đến người lao động, nhà cung cấp, cộng đồng chịu ảnh hưởng và người tiêu dùng, lương thưởng, sức khỏe, an toàn, sự đa dạng và công bằng. Thứ ba là quản trị bao gồm các yếu tố: Mô hình kinh doanh, cơ cấu quản trị, thẩm định tính bền vững, quy tắc ứng xử chống tham nhũng và các hoạt động vận động hành lang.

Thông qua buổi Tập huấn, ITPC kỳ vọng các doanh nghiệp Việt Nam sẽ nâng cao hiểu biết và năng lực thực hành ESG, từ đó xây dựng chiến lược phát triển bền vững, tiếp cận hiệu quả nguồn vốn xanh và tăng cường năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.