TP.Hồ Chí Minh hoàn thiện hệ sinh thái bán dẫn, tăng tốc kết nối chuỗi giá trị toàn cầu

Diễn đàn Hợp tác Việt Nam - Singapore về Công nghiệp bán dẫn năm 2026, diễn ra ngày 21/7 tại Công viên phần mềm Quang Trung (QTSC), là một trong những hoạt động nhằm hiện thực hóa mục tiêu đó. Diễn đàn quy tụ nhiều chuyên gia, doanh nghiệp và tổ chức của hai quốc gia để cùng trao đổi về định hướng phát triển hệ sinh thái bán dẫn trong giai đoạn mới.

TP.HCM định hình hệ sinh thái bán dẫn với tầm nhìn dài hạn

Ông Lý Minh Tuân, Trưởng phòng Kinh tế số - Xã hội số, Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM thông qua tham luận "Chiến lược phát triển ngành bán dẫn Việt Nam trong kỷ nguyên số - Chính sách thu hút đầu tư của TP.Hồ Chí Minh" đã mang đến bức tranh toàn diện về định hướng phát triển ngành bán dẫn của thành phố trong giai đoạn mới.Theo ông Lý Minh Tuân, sau khi mở rộng không gian phát triển, TP.Hồ Chí Minh đang hình thành một siêu đô thị đa trung tâm với diện tích hơn 6.700 km², quy mô dân số trên 14 triệu người và GRDP năm 2025 đạt khoảng 123 tỷ USD, tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước. Không gian phát triển mới không chỉ mở rộng dư địa thu hút đầu tư mà còn tạo điều kiện kết nối các khu công nghệ cao, khu công nghiệp, hệ thống logistics, cảng biển và mạng lưới các trường đại học, viện nghiên cứu thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thống nhất.

Ông Lý Minh Tuân, Trưởng phòng Kinh tế số - Xã hội số, Sở Khoa học và Công nghệ TP.Hồ Chí Minh trình bày tham luận. Ảnh: Nart Thái

Theo phân tích của ông, lợi thế cạnh tranh của TP.Hồ Chí Minh không chỉ nằm ở quy mô thị trường hay nguồn nhân lực, mà còn ở khả năng tập hợp đầy đủ các thành tố của một hệ sinh thái bán dẫn. Thành phố hiện là địa phương có số lượng doanh nghiệp bán dẫn lớn nhất cả nước với 54 dự án FDI, tổng vốn đăng ký hơn 5,1 tỷ USD, quy tụ nhiều tập đoàn quốc tế như Intel, Marvell, Renesas, Ampere, BESI... hoạt động trong các lĩnh vực thiết kế vi mạch, đóng gói, kiểm thử và sản xuất thiết bị.

Đáng chú ý, nhiều mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị cũng đang từng bước được bổ sung thông qua các dự án như nhà máy wafer của Ultrasil LLC, trung tâm thiết kế vi mạch của VNChip Technologies hay nhà máy đóng gói, kiểm định chip của CT Semiconductor. Những dự án này không chỉ góp phần hoàn thiện chuỗi cung ứng trong nước mà còn nâng cao khả năng tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất bán dẫn toàn cầu.

Song song với việc thu hút doanh nghiệp, TP.Hồ Chí Minh cũng đang triển khai hàng loạt cơ chế hỗ trợ theo Nghị quyết 98/2023/QH15, Nghị quyết 260/2025/QH15 và Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 nhằm khuyến khích đầu tư vào nghiên cứu phát triển (R&D), thiết kế vi mạch, vật liệu bán dẫn, sản xuất chip và đổi mới sáng tạo. Thành phố đồng thời đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 9.000 nhân lực trình độ đại học trở lên cho ngành bán dẫn đến năm 2030, cùng với việc nghiên cứu thành lập Quỹ Phát triển nguồn nhân lực thiết kế vi mạch nhằm hỗ trợ đào tạo và nghiên cứu chuyên sâu.

Đây được xem là những nền tảng quan trọng để TP.Hồ Chí Minh từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm bán dẫn của khu vực, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh trong cuộc đua thu hút các dự án công nghệ cao.

Ở góc nhìn khu vực, ông Ang Wee Seng - Giám đốc điều hành Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Singapore (SSIA), cho rằng AI đang trở thành động lực tăng trưởng quan trọng nhất của ngành bán dẫn trong thập niên tới. Nhu cầu đối với các dòng chip hiệu năng cao, bộ nhớ và các giải pháp điện toán tiên tiến đang tăng nhanh, kéo theo quy mô thị trường bán dẫn toàn cầu được dự báo đạt khoảng 1.510 tỷ USD vào năm 2026.

Theo ông, sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng không chỉ đặt ra yêu cầu về năng lực sản xuất mà còn đòi hỏi các quốc gia phải đầu tư đồng bộ vào hạ tầng, nguồn nhân lực, đổi mới sáng tạo và khả năng hợp tác quốc tế. Đây cũng là cơ hội để ASEAN trở thành điểm đến hấp dẫn của các dòng vốn đầu tư công nghệ cao nếu biết tận dụng lợi thế liên kết khu vực.

Ông Bùi Trung Hiếu - Chuyên gia Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tại TP.Hồ Chí Minh (C4IR HCMC) trình bày tham luận. Ảnh: Nart Thái

Vậy làm thế nào để Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu? Theo ông Bùi Trung Hiếu - Chuyên gia Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tại TP.Hồ Chí Minh (C4IR HCMC), bài học từ Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc, Malaysia hay Trung Quốc cho thấy không có một mô hình phát triển duy nhất, nhưng các quốc gia thành công đều lựa chọn đúng điểm khởi đầu dựa trên lợi thế của mình thay vì đầu tư dàn trải. Việt Nam hiện có nhiều điều kiện thuận lợi như vị trí địa chiến lược trong chuỗi cung ứng, lực lượng kỹ sư trẻ, sự hiện diện của các doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực đóng gói - kiểm thử và môi trường đầu tư ngày càng được cải thiện. Tuy nhiên, những khoảng trống về doanh nghiệp đầu tàu, năng lực thiết kế, công nghiệp vật liệu, hạ tầng kỹ thuật và chuỗi cung ứng phụ trợ vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện.

Ông Bùi Trung Hiếu cho rằng việc đầu tư nhà máy chế tạo wafer (fab) chỉ có ý nghĩa khi thị trường đủ lớn để bảo đảm sản lượng ổn định. Nếu không có khách hàng và hệ sinh thái hỗ trợ, chi phí đầu tư rất lớn của các dự án fab có thể trở thành gánh nặng thay vì động lực phát triển. Thông điệp xuyên suốt tmà ông Hiếu đưa ra là "thị trường đi trước, năng lực theo sau", trong đó nhu cầu thực tế của doanh nghiệp phải là yếu tố dẫn dắt các quyết định đầu tư cũng như "Việt Nam không cần chạy theo cuộc đua đắt nhất. Việt Nam cần chọn đúng nấc thang để đi lên nhanh nhất".

Hoàn thiện chuỗi cung ứng từ nền tảng vật liệu đến sản xuất

Nếu các tham luận trước tập trung vào chính sách, xu hướng và chiến lược phát triển, thì phần trình bày của ông Jorge Villalobos - Cố vấn cấp cao của Công ty CP Giải pháp Bán dẫn Ultrasill lại đi sâu vào một mắt xích cốt lõi của ngành bán dẫn: wafer silicon - nền tảng để sản xuất chip.

Theo ông Jorge Villalobos, sự phát triển mạnh mẽ của AI, điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu, ô tô thông minh và các thiết bị kết nối đang kéo nhu cầu bán dẫn toàn cầu tăng trưởng ở mức cao trong nhiều năm tới. Điều này đồng nghĩa với việc nhu cầu wafer - vật liệu đầu vào của ngành sản xuất chip - cũng sẽ tiếp tục gia tăng, tạo áp lực lớn lên chuỗi cung ứng thế giới.

Ông cho rằng trong nhiều năm qua, Việt Nam đã tạo dựng được vị thế ở các công đoạn lắp ráp, đóng gói và kiểm thử (OSAT). Tuy nhiên, để gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng, cần từng bước mở rộng sang những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao hơn, trong đó có sản xuất wafer, vật liệu bán dẫn và các công đoạn hỗ trợ cho chế tạo chip.

Theo phân tích của ông Jorge Villalobos, việc phát triển năng lực sản xuất wafer không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn góp phần đa dạng hóa nguồn cung toàn cầu trong bối cảnh nhiều tập đoàn đang tìm kiếm những địa điểm đầu tư mới ngoài các trung tâm sản xuất truyền thống.

Đại diện Ultrasil cũng chia sẻ định hướng hợp tác lâu dài với Việt Nam thông qua việc phát triển các giải pháp wafer silicon, wafer SOI và các công nghệ tái chế wafer nhằm hướng tới chuỗi sản xuất hiệu quả và bền vững hơn. Đây được xem là một trong những bước đi góp phần bổ sung mắt xích còn thiếu trong hệ sinh thái bán dẫn mà TP.Hồ Chí Minh đang định hướng xây dựng.

Nguồn nhân lực - yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh dài hạn

Song hành với hạ tầng và chuỗi cung ứng, vấn đề phát triển nguồn nhân lực cũng được xem là một trong những ưu tiên hàng đầu của ngành bán dẫn Việt Nam.

Ông Trần Vân Nam - Phó Chủ tịch Liên minh Phát triển Nguồn lực Công nghiệp Bán dẫn Việt Nam (SEVINA), Giám đốc FPT Polytechnic TP.Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng khoảng cách giữa nhu cầu của doanh nghiệp và năng lực của nguồn nhân lực vẫn là một trong những thách thức lớn đối với quá trình phát triển ngành bán dẫn.

Ông Trần Vân Nam - Phó Chủ tịch Liên minh Phát triển Nguồn lực Công nghiệp Bán dẫn Việt Nam (SEVINA), Giám đốc FPT Polytechnic TP.Hồ Chí Minh. Ảnh: Nart Thái

Theo ông, đào tạo nhân lực cho ngành bán dẫn không chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức chuyên môn mà cần gắn với yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, giúp người học có khả năng tham gia trực tiếp vào các công đoạn thiết kế, kiểm thử, đóng gói và sản xuất ngay sau khi tốt nghiệp.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, SEVINA và FPT Polytechnic đang thúc đẩy mô hình hợp tác giữa nhà trường, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế, hướng tới xây dựng chương trình đào tạo theo chuẩn công nghiệp, tăng cường thực hành, phát triển phòng thí nghiệm và mở rộng các chương trình hợp tác với doanh nghiệp Singapore cũng như các đối tác trong khu vực.

Các đại biểu cũng cho rằng, trong bối cảnh nhiều quốc gia cùng cạnh tranh thu hút đầu tư bán dẫn, chất lượng nguồn nhân lực sẽ ngày càng trở thành yếu tố tạo khác biệt. Việc hình thành đội ngũ kỹ sư có khả năng làm việc trong môi trường quốc tế, làm chủ quy trình thiết kế và sản xuất sẽ góp phần nâng cao sức hấp dẫn của Việt Nam đối với các dự án công nghệ cao.

Từ đối thoại chính sách đến những cam kết hợp tác cụ thể

Một trong những điểm nhấn của diễn đàn là lễ ký kết hai biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) giữa Công viên Phần mềm Quang Trung (QTSC) và Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Singapore (SSIA), cùng thỏa thuận hợp tác giữa SSIA với Liên minh Phát triển Nguồn lực Công nghiệp Bán dẫn Việt Nam (SEVINA) và FPT Polytechnic.

Các thỏa thuận hướng đến tăng cường kết nối doanh nghiệp, thúc đẩy chuyển giao tri thức, phát triển nguồn nhân lực, chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hệ sinh thái bán dẫn và mở rộng cơ hội hợp tác đầu tư giữa Việt Nam và Singapore. Đây được xem là bước chuyển từ trao đổi chính sách sang triển khai các chương trình hợp tác thực chất, tạo nền tảng để các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo cùng tham gia phát triển ngành bán dẫn theo hướng đồng bộ và bền vững.

Lễ ký kết hợp tác (MOU) giữa Công viên Phần mềm Quang Trung (QTSC) và Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Singapore (SSIA). Ảnh: Nart Thái

Với định hướng phát triển rõ ràng của TP.Hồ Chí Minh cùng sự đồng hành của các hiệp hội, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo, ngành bán dẫn Việt Nam đang có thêm những điều kiện quan trọng để chuyển từ giai đoạn tham gia sang từng bước làm chủ những mắt xích có giá trị gia tăng cao hơn.