Trước tác động của dịch Covid-19, trẻ em đã và đang trải qua một mùa hè đặc biệt: không du lịch, không vui chơi ngoài trời, không gặp gỡ bạn bè,… mà chỉ có thể ở trong nhà. Khi ở nhà nhiều và thiếu sự tương tác trực tiếp, trẻ em có xu hướng sử dụng internet nhiều hơn so với thời gian trong năm học.
Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, trẻ em cũng dễ gặp phải những rủi ro, nguy hiểm khó nhận biết để tự phòng tránh bởi chưa có cái nhìn cũng như kiến thức đầy đủ về internet.
Do đó, nhằm chia sẻ cho cha mẹ – người chăm sóc trẻ các kiến thức và cách thức bảo vệ, hỗ trợ trẻ em tương tác sáng tạo lành mạnh trên không gian mạng, ngày 6/6/2021, tại Hà Nội, dưới sự hỗ trợ của Tổ chức Cứu trợ Trẻ em quốc tế (Save the Children), Cục Trẻ em – Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD) và Mạng lưới Quản trị Quyền Trẻ em (CRG) đã tổ chức toạ đàm trực tuyến “SNET – Online chuẩn, Mùa hè vui”. Đây là sự kiện nằm trong khuôn khổ Tháng Hành động Vì trẻ em năm 2021 với chủ đề “Chung tay bảo đảm thực hiện quyền trẻ em – Bảo vệ trẻ trong thiên tai, dịch bệnh”.
Chia sẻ tại tọa đàm, bà Nguyễn Thị Nga – Phó Cục trưởng Cục Trẻ em, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội cho biết: Riêng tháng 5, Cục trẻ em đã nhận tới 40 cuộc gọi liên quan tới vấn đề xâm hại trẻ em trên môi trường mạng, đồng thời cũng đã có hơn 30 cuộc gọi để phản ánh về những kênh, các clip có nội dung không phù hợp với trẻ em trên mạng.
Nói về vấn đề nhiều nội dung độc hại đang tràn lan trên internet hiện nay, ông Hoàng Minh Tiến – Phó Cục trưởng Cục An toàn thông tin, Bộ Thông tin và Truyền thông cho biết: “Chúng tôi ước tính đến 99% các nội dung đều được kiểm duyệt trước khi đưa lên các kênh mạng. Tuy nhiên, việc kiểm duyệt nội dung còn là sự phối hợp giữa nền tảng và các cơ quan chức năng”.
Anh Lê Xuân Đức – Facebook Bố con Sâu chia sẻ câu chuyện về một trải nghiệm của bé Sâu khi xem chương trình không phù hợp khiến con sợ hãi, sau đó bố con đã cùng nói chuyện để con giải toả nỗi sợ và phân biệt các chương trình nên xem và không nên xem.
Tín hiệu tích cực từ sự vào cuộc của cơ quan quản lý nhà nước
Ngày 01/6/2021, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 830/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng giai đoạn 2021 – 2025 nêu rõ mục tiêu: bảo vệ thông tin bí mật đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ em khi trẻ em tiếp cận thông tin; tham gia các hoạt động trên môi trường mạng và ngăn chặn, xử lý các hành vi lợi dụng môi trường mạng thực hiện các hành vi bị nghiêm cấm đối với trẻ em dưới mọi hình thức theo quy định của pháp luật. Đồng thời, trang bị kiến thức, kỹ năng số cho trẻ em theo từng độ tuổi để biết tự bảo vệ mình và biết cách tương tác an toàn trên môi trường mạng.
Theo đó, bà Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng MSD, Chuyên gia Giáo dục kĩ năng số cho biết: “Để chương trình quốc gia có thể thành công, vai trò của trẻ em và gia đình là rất lớn. Trước hết, phụ huynh cần biết tôn trọng quyền sử dụng internet của trẻ thay vì việc chỉ trông chờ các cơ quan quản lý nhà nước “thanh lọc” môi trường mạng, trẻ em và gia đình có thể chủ động trong việc học hỏi và xây dựng các kiến thức, kỹ năng, tạo sức đề kháng cho bản thân trước các thông tin xấu độc, chương trình không phù hợp, sai lệch hay các lừa đảo trên mạng. Ngoài ra, gia đình có thể sử dụng quyền lực mềm của mình để báo cáo các kênh, chương trình không phù hợp để đào thải các chương trình này, không có cầu ắt sẽ giảm cung”.
“Ngoài ra, chúng ta cũng có trách nhiệm nâng cao nhận thức và đạo đức cho người sử dụng và trẻ em trên môi trường mạng. Người sản xuất nội dung phải chú ý nội dung phải phù hợp với tâm sinh lý của trẻ, phù hợp thuần phong mỹ tục của Việt Nam. Điều trên hết tôi cũng nhấn mạnh, đó là vai trò của gia đình làm lá chắn cho trẻ”, ông Hoàng Minh Tiến nhấn mạnh.
Bình luận về vấn đề này, anh Lê Xuân Đức chia sẻ: “Là một phụ huynh và cũng là người sáng tạo nội dung, tôi thấy mình và những người sáng tạo nội dung cần có trách nhiệm trong việc trau dồi kiến thức, hoặc tìm kiếm sự giúp đỡ của các chuyên gia xây dựng các chương trình có tính giáo dục, thẩm mỹ tích cực, hướng thiện cho thế hệ trẻ, con em mình được thụ hưởng”.
Từng bước giải quyết bài toán cho trẻ
Là chuyên gia giáo dục, bà Nguyễn Phương Linh đưa ra giải pháp, lời khuyên hữu ích cho các gia đình có con nhỏ: “Nếu ta muốn loại bỏ những chương trình không phù hợp, thay vì ồ ạt chỉ trích, sẽ dẫn đến việc các phần mềm AI – trí tuệ nhân tạo của các nền tảng nhầm là chúng ta quan tâm chủ đề này và sẽ hiện thị nhiều hơn, thì chúng ta nên nói nhiều đến những thứ tốt đẹp, tích cực trên môi trường mạng, giúp nội dung này được ưa chuộng – đó là cách “thanh lọc” tự nhiên của người dùng”.
Thêm vào đó, phụ huynh không nên ngay lập tức nóng giận, phản ứng thái quá, mắng mỏ trẻ hoặc tịch thu thiết bị công nghệ, điều cần thiết là bình tĩnh nói chuyện, hỏi con xem lý do con xem các chương trình không phù hợp, vào nhóm chat kín, cũng như cảm xúc của con khi thực hiện điều này,… Phụ huynh hãy cùng con phân tích và hướng dẫn để tự con đưa ra các giải pháp phù hợp, chính con là người giải quyết vấn đề mới có tác dụng lâu dài. Đương nhiên, nếu vấn đề đã nghiêm trọng cần các cơ quan chức năng vào cuộc thì phải báo ngay với các cơ quan chức năng.
Anh Lê Xuân Đức cũng không ngần ngại chia sẻ về cách giải quyết của bản thân: Cá nhân tôi không cấm con xem Internet, xem Youtube, tuy nhiên sẽ đồng hành cùng con bằng cách cho con xem trong 01 khoảng thời gian nhất định và cân nhắc về những kênh con sẽ được xem. Ngoài ra, bố mẹ nên trò chuyện với con về Internet nhiều hơn, chỉ cho con biết những rủi ro con có thể sẽ gặp phải trên mạng Internet, con nên làm gì khi rơi vào tình huống đó, để nếu không may con gặp phải thì sẽ không bị lúng túng, hoang mang.
Đồng tình với phương pháp của anh Lê Xuân Đức, bà Nguyễn Phương Linh chia sẻ: “Việc đồng hành với trẻ là vô cùng quan trọng và không thể hời hợt, mỗi độ tuổi, bố mẹ cần tìm hiểu cách đồng hành với con. Cấm đoán không bao giờ là giải pháp để bảo vệ con vì trẻ em sinh ra trong thời đại công nghệ số. Cấm đoán thường có tác dụng ngược khiến trẻ có thể tò mò mà lén lút, tự tìm hiểu càng dễ gặp rủi ro, và nếu gặp rủi ro lại không dám nói với bố mẹ vì sợ bị mắng, mắc lỗi. Do đó, điều tiên quyết là cha mẹ nên tôn trọng con, cùng con tìm hiểu các lợi ích và rủi ro trên môi trường mạng, cùng con phân tích lợi hại, cách xử lý tình huống để tăng tư duy phản biện của con”.
Ngoài ra, các diễn giả cũng chia sẻ rất nhiều các công cụ và phương pháp cha mẹ có thể cùng đồng hành với con trong kỳ nghỉ hè hữu ích như: nói chuyện hỏi han con hàng ngày, cho con thực hiện thử thách tự sử dụng công nghệ tìm hiểu lợi ích và rủi ro trên môi trường mạng, đặt ra các tình huống chơi trò sắm vai hoặc xử lý tình huống có thể gặp phải trên môi trường mạng,…
Bên cạnh đó, các diễn giả đều cho rằng, cả trẻ em và gia đình cần học hỏi các kiến thức và kỹ năng số thiết yếu. Những quy định về hành vi, chuẩn mực trong cuộc sống thật cũng nên được áp dụng cho môi trường ảo để các em có thể trở thành những công dân số chuẩn, có trách nhiệm.
Cẩm Đào
