Từ đồ án AI đến bài toán nhà máy: Một thế hệ kỹ sư tự động hóa đang được hình thành

Đằng sau những mô hình sinh viên là một thay đổi lớn hơn: đào tạo kỹ thuật đang chuyển từ việc làm chủ từng công nghệ riêng lẻ sang năng lực tích hợp nhiều lớp công nghệ để giải quyết bài toán sản xuất thực tế.

AI không còn đứng bên ngoài hệ thống tự động hóa

Ngày 8/8, Viện Kỹ thuật của Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH) tổ chức HUTECH Techshow 2026: “Ngày hội triển lãm công nghệ và tuyển dụng khối ngành Kỹ thuật - Công nghệ”. Sự kiện giới thiệu hàng trăm sản phẩm, mô hình và đồ án của sinh viên, đồng thời tạo không gian kết nối giữa nhà trường, người học và doanh nghiệp.

PGS.TS. Nguyễn Thanh Phương - Phó Hiệu trưởng HUTECH, phát biểu tại lễ khai mạc HUTECH Techshow 2026.

Điểm đáng chú ý của Techshow 2026 không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm, mà ở cách sinh viên tiếp cận và giải quyết vấn đề. Tự động hóa, cơ điện tử, robot, trí tuệ nhân tạo, điện – điện tử… không còn được thể hiện như những lĩnh vực tách biệt, mà ngày càng xuất hiện trong những hệ thống có tính tích hợp cao hơn.

Theo PGS.TS. Nguyễn Hùng, qua các khu vực triển lãm có thể thấy sinh viên không dừng lại ở việc học kiến thức trong giáo trình, mà cố gắng biến kiến thức thành những sản phẩm, mô hình và giải pháp cụ thể. Nhiều ý tưởng xuất phát từ các vấn đề gần với sản xuất và đời sống, sau đó được tiếp cận bằng công nghệ, tự động hóa, AI, IoT và những giải pháp kỹ thuật mới.

PGS.TS. Nguyễn Hùng - Phó Viện trưởng Viện Kỹ thuật HUTECH, chia sẻ về những sản phẩm công nghệ và tinh thần sáng tạo của sinh viên tại HUTECH Techshow 2026.

Với tự động hóa, đây là sự chuyển dịch đáng chú ý. Trong một hệ thống truyền thống, cảm biến thu nhận tín hiệu, bộ điều khiển xử lý theo logic được lập trình và cơ cấu chấp hành thực hiện nhiệm vụ. Mô hình này hiệu quả với những quy trình có tính lặp lại cao và điều kiện vận hành tương đối ổn định.

Nhưng sản xuất thực tế luôn tồn tại biến thiên, vị trí sản phẩm có thể thay đổi, hình dạng và chất lượng không giống nhau hoàn toàn, môi trường làm việc có thể xuất hiện vật cản hoặc con người. Khi đó, hệ thống cần thêm khả năng nhận biết, phân tích và phản hồi dựa trên dữ liệu. Đó chính là lý do khiến AI bắt đầu tham gia sâu hơn vào hệ thống tự động hóa.

Từ cảm biến đến khả năng nhận biết

Một trong những mô hình đáng chú ý tại Techshow 2026 là hệ thống tay gắp tự hành, kết hợp robot với các công nghệ cảm biến và nhận diện để phục vụ vận chuyển, sắp xếp hàng hóa. Hệ thống sử dụng LiDAR hỗ trợ nhận biết không gian, tránh vật cản và xác định vị trí vật thể cần gắp

Điểm đáng nói không đơn thuần là robot được “gắn thêm AI”, mà nằm ở sự kết hợp giữa nhiều lớp công nghệ trong cùng một hệ thống.

Cảm biến cung cấp dữ liệu về môi trường; công nghệ nhận diện giúp xác định đối tượng; bộ điều khiển xử lý logic và điều phối hoạt động; robot thực hiện thao tác. AI không thay thế các thành phần điều khiển truyền thống, mà bổ sung khả năng nhận diện, phân loại và hỗ trợ ra quyết định từ những dữ liệu phức tạp hơn.

Một đồ án khác là hệ thống đóng gói tự động của nhóm sinh viên Nguyễn Công Anh, Hoàng Hồng Anh và Lê Tiến Đạt. Mô hình sử dụng công nghệ xử lý hình ảnh và AI để phát hiện sản phẩm có lỗi, chẳng hạn hộp đóng nắp chưa khít, sau đó đưa sản phẩm lỗi sang khu vực xử lý riêng.

Sinh viên HUTECH trình diễn mô hình dây chuyền đóng gói tự động, tích hợp các giải pháp điều khiển và cơ cấu chấp hành mô phỏng quy trình sản xuất.

Ở mô hình này, AI được đặt vào một công đoạn cụ thể của quy trình tự động hóa, thay vì hoạt động như một công nghệ độc lập. Camera thu nhận hình ảnh, hệ thống phân tích đặc điểm sản phẩm, kết quả nhận diện được chuyển thành tín hiệu để cơ cấu phân loại thực hiện thao tác.

AI vì thế bắt đầu tham gia vào vòng phản hồi của hệ thống, giúp dây chuyền có thêm khả năng xử lý những trường hợp mà logic cố định khó bao quát.

Tuy nhiên, từ một mô hình thử nghiệm đến một hệ thống kiểm tra chất lượng trong nhà máy vẫn là khoảng cách lớn. Một giải pháp công nghiệp không chỉ cần “nhận diện được”, mà còn phải đáp ứng yêu cầu về độ chính xác, tốc độ xử lý, độ ổn định và khả năng thích ứng với điều kiện vận hành thực tế.

Khi đồ án bắt đầu từ một bài toán kỹ thuật

Sinh viên Trần Thanh Duy - Khóa K22 ngành Kỹ thuật Điều khiển và Tự động hóa đạt giải Đồ án tốt nghiệp ấn tượng 2026 chia sẻ về rằng "việc lựa chọn đề tài “Nghiên cứu và phát triển thuật toán điều khiển cho UAV Quadrotor trong môi trường trong nhà” bắt nguồn từ việc quan tâm đến điều khiển tự động, robot và UAV. Nhưng khi bắt tay thực hiện lại phải giải quyết một bài toán phức tạp: UAV hoạt động trong nhà không thể sử dụng GPS nhưng vẫn phải định vị chính xác, bám quỹ đạo và bảo đảm khả năng phối hợp khi triển khai nhiều thiết bị"

Sinh viên Trần Thanh Duy giới thiệu mô hình UAV Quadrotor và kết quả nghiên cứu thuật toán điều khiển trong môi trường trong nhà tại HUTECH Techshow 2026

Quá trình thực hiện cũng phát sinh nhiều vấn đề kỹ thuật. Nhóm phải xử lý nhiễu trong định vị bằng camera, tinh chỉnh các bộ điều khiển, đối mặt với độ trễ mạng và những thay đổi bất định của UAV trong quá trình bay. Có thời điểm kết quả chưa đạt yêu cầu, nhóm phải thử nghiệm, điều chỉnh và thực hiện lại nhiều lần.

Sau quá trình đó, nhóm xây dựng được hệ thống định vị UAV trong nhà bằng thị giác máy tính, phát triển thuật toán giúp UAV bám quỹ đạo đặt trước và triển khai mô hình điều khiển đội hình nhiều UAV trên thiết bị thực tế. Đề tài được đánh giá cao và đạt giải Đồ án tốt nghiệp xuất sắc nhất ngành.

Trần Thanh Duy chia sẻ rằng “Đối với em, giá trị của đồ án không chỉ nằm ở giải thưởng, mà ở quá trình tự nghiên cứu, thử nghiệm và giải quyết những vấn đề thực tế. Chính quá trình đó giúp em củng cố được những kiến thức chuyên môn, tích lũy kinh nghiệm và tự tin hơn khi tiếp cận những vấn đề mới.”

Doanh nghiệp cần gì ở kỹ sư trẻ?

Tại Techshow 2026, doanh nghiệp không chỉ đến để xem sản phẩm mà còn trực tiếp gặp gỡ, trao đổi và tuyển dụng sinh viên. Ở góc độ doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực điện tử, vi mạch bán dẫn, FPGA, hệ thống nhúng, AI, IoT và tự động hóa, ông Nguyễn Vũ – CEO Vietnam Electronics Group (VEG) cho rằng "thị trường đang mở ra nhiều cơ hội cho nguồn nhân lực kỹ thuật trẻ. Tuy nhiên, yêu cầu của doanh nghiệp ngày càng vượt ra ngoài một tấm bằng tốt nghiệp."

Ông Nguyễn Vũ nhận định: “Doanh nghiệp không chỉ tìm kiếm một tấm bằng tốt nghiệp mà quan tâm nhiều hơn đến năng lực thực tế, tư duy giải quyết vấn đề và khả năng thích nghi với công nghệ mới. Một đồ án, hệ thống nhúng, IoT, AI hay sản phẩm tự mình xây dựng sẽ giúp sinh viên học được rất nhiều từ quá trình thử nghiệm, sai, sửa và hoàn thiện.”

Ông Nguyễn Vũ - CEO Vietnam Electronics Group (VEG) chia sẻ tại HUTECH Techshow 2026, nơi doanh nghiệp trực tiếp tìm kiếm và đánh giá nguồn nhân lực kỹ thuật trẻ.

Từ thực tế tuyển dụng, doanh nghiệp khuyến khích sinh viên xây dựng nền tảng chuyên môn vững, chủ động làm dự án và tiếp cận môi trường thực tế càng sớm càng tốt. Thực tập, workshop, cuộc thi công nghệ, dự án nghiên cứu hay các hoạt động hợp tác doanh nghiệp không chỉ giúp sinh viên hiểu thị trường đang cần gì, mà còn tạo ra những minh chứng cụ thể về năng lực khi ứng tuyển.

Điều này cũng làm rõ hơn vai trò của những sân chơi như Techshow. Theo PGS.TS. Nguyễn Hùng, sự kiện tạo ra khoảng cách rất ngắn giữa giảng đường - sản phẩm - doanh nghiệp - thực tiễn. Sinh viên có cơ hội chứng minh năng lực, trong khi doanh nghiệp có thể trực tiếp quan sát tư duy, kỹ năng và khả năng sáng tạo của nguồn nhân lực tương lai.

Hiện tại, AI đang không chỉ thay đổi những gì sinh viên làm ra, mà còn thay đổi cách một kỹ sư tự động hóa được chuẩn bị cho thị trường lao động.

Trong nhà máy thông minh, kỹ sư không chỉ cần hiểu PLC, cảm biến, truyền động hay robot, mà cần có khả năng nhìn toàn bộ hệ thống, từ dữ liệu và thuật toán đến phần cứng điều khiển, cơ cấu chấp hành và yêu cầu vận hành. Giá trị của kỹ sư vì thế không nằm ở việc biết thêm bao nhiêu công cụ, mà ở khả năng xác định đúng bài toán, lựa chọn đúng công nghệ và tích hợp chúng thành một giải pháp có thể vận hành.

Những mô hình tại Techshow 2026 có thể chưa phải là sản phẩm công nghiệp hoàn chỉnh. Nhưng quá trình ý tưởng - thử nghiệm - phản biện - cải tiến đang giúp sinh viên hình thành tư duy gần hơn với thực tế sản xuất. Và từ những đồ án hôm nay, một thế hệ kỹ sư tự động hóa đang được chuẩn bị để bước vào môi trường sản xuất, nơi máy móc không chỉ thực hiện thao tác theo kịch bản mà ngày càng có khả năng “nhìn”, “nhận biết” và phản hồi dựa trên dữ liệu.