Tự động hóa ngành in - bao bì: Không thể chỉ “mua máy” để đi vào nhà máy thông minh

Tại Diễn đàn “Tự động hóa trong ngành in ấn & bao bì” diễn ra sáng 18/9 trong khuôn khổ VietnamPrintPack 2026, câu chuyện tự động hóa được nhìn từ nhiều phía: chính sách, thị trường, thiết bị, dữ liệu và lộ trình xây dựng nhà máy thông minh.

Từ chính sách, thị trường đến bài toán nhà máy thông minh

Sáng 18/9, trong khuôn khổ VietnamPrintPack 2026 tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (SECC), Hội Tự động hóa Việt Nam tổ chức Diễn đàn “Tự động hóa trong ngành in ấn & bao bì - Kết nối công nghệ - Nâng tầm sản xuất”.

Diễn đàn có sự tham dự của ông Huỳnh Văn Tùng - Trưởng Đại diện Văn phòng Bộ Khoa học và Công nghệ tại miền Nam; bà Lê Thị Hồng Loan - Ủy viên Ban Thường vụ Hội Tự động hóa Việt Nam; bà Vũ Thị Huệ - Chánh Văn phòng Hội Tự động hóa Việt Nam; ông Nguyễn Ngọc Minh Thy - Phó Chủ tịch Hiệp hội Bao bì Việt Nam, Tổng Giám đốc Tổng công ty Liksin; cùng các diễn giả đến từ doanh nghiệp công nghệ như ông Kenneth Koe - Quản lý bán hàng tại Đông Nam Á - Hệ thống sản phẩm in phun Kodak (Singapore) Pte Ltd và ông Trần Anh Khoa - Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ TECHPRO iLEAP - TECHPRO CORP.

Cấu trúc diễn đàn cho thấy cách tiếp cận vấn đề của các diễn giả khá toàn diện: bắt đầu từ chính sách, đi qua xu hướng thị trường và luồng sản xuất, tiếp đến là khả năng khai thác thiết bị hiện hữu, rồi đặt câu hỏi về điểm bắt đầu của một nhà máy bao bì thông minh. Cuối chương trình là phiên tọa đàm xoay quanh vấn đề doanh nghiệp quan tâm nhất: đầu tư gì trước và làm thế nào để đầu tư tạo ra hiệu quả thực tế.

Chính sách phải đi cùng khả năng tạo ra kết quả

Mở đầu phần chuyên môn, ông Huỳnh Văn Tùng - Trưởng Đại diện Văn phòng Bộ Khoa học và Công nghệ tại miền Nam đã trình bày chủ đề “Cơ chế chính sách của Chính phủ hỗ trợ KH&CN nói chung và ngành in nói riêng trong kỷ nguyên số”.

Từ góc độ chính sách, vấn đề không chỉ là doanh nghiệp có cơ hội tiếp cận các chương trình hỗ trợ khoa học và công nghệ, mà quan trọng hơn là làm thế nào để công nghệ thực sự tạo ra năng suất, chất lượng và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Ngành in - bao bì được đặt trong mối quan hệ giữa công nghệ, quy trình, con người và quản trị chất lượng. Việc ứng dụng công nghệ cần được đánh giá thông qua chất lượng sản phẩm, năng suất và mức tiêu hao tài nguyên, thay vì chỉ nhìn vào giá trị của thiết bị đầu tư.

Một điểm đáng chú ý khác là yêu cầu chuẩn hóa dữ liệu trong quá trình chuyển đổi số. Từ đơn hàng, thiết kế, kế hoạch sản xuất đến chất lượng và giao hàng, dữ liệu cần được ghi nhận, kiểm tra và kết nối để doanh nghiệp có thể kiểm soát quá trình tốt hơn.

Với AI, cách tiếp cận cũng được đặt theo hướng thực tế hơn: doanh nghiệp có thể thử nghiệm các bài toán như kiểm tra lỗi bằng hình ảnh, hỗ trợ lập lịch sản xuất, nhưng trước đó phải xây dựng được nền tảng dữ liệu đủ tin cậy. Bên cạnh chuyển đổi công nghệ, phần trình bày cũng đề cập mối liên hệ giữa đổi mới công nghệ với kinh tế tuần hoàn, sử dụng vật liệu và năng lượng hiệu quả, giảm phế phẩm và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất. Lộ trình được đặt ra gồm đo hiện trạng, chọn nhóm sản phẩm thí điểm, cải tiến và thử nghiệm, sau đó đánh giá để nhân rộng; các kết quả cần được theo dõi bằng những chỉ số có thể kiểm chứng.

Như vậy, chính sách không đứng ngoài bài toán sản xuất mà đã trở thành một phần của quá trình doanh nghiệp lựa chọn công nghệ, thử nghiệm và chứng minh hiệu quả.

Thị trường thay đổi, cách tổ chức sản xuất cũng phải thay đổi

Với chủ đề “Báo cáo xu hướng nhu cầu và thị trường Việt Nam - Từ đơn hàng đến thành phẩm - Tự động hóa luồng sản xuất in” ông Nguyễn Ngọc Minh Thy - Phó Chủ tịch Hiệp hội Bao bì Việt Nam, Tổng Giám đốc Tổng công ty Liksin đã đưa câu chuyện trở lại với hoạt động sản xuất và nhu cầu thị trường. Phần trình bày tập trung vào một thay đổi quan trọng: khách hàng đang yêu cầu chất lượng cao hơn, thời gian giao hàng ngắn hơn, đơn hàng nhỏ hơn, mẫu mã đa dạng hơn và khả năng đáp ứng nhanh hơn.

Điều này khiến tự động hóa không thể chỉ được nhìn ở từng chiếc máy. Luồng sản xuất phải được xem như một chuỗi liên tục, từ tiếp nhận đơn hàng - lập kế hoạch - sản xuất - kiểm soát chất lượng - đóng gói - hoàn thiện sản phẩm.

Ông Nguyễn Ngọc Minh Thy - Phó Chủ tịch Hiệp hội Bao bì Việt Nam, Tổng Giám đốc Tổng công ty Liksin trình bày tại diễn đàn. Ảnh: BTC

Theo ông Minh Thy, lý do ngành in - bao bì buộc phải tự động hóa được đặt khá trực diện: “không phải đơn giản vì công nghệ mới xuất hiện, mà vì bài toán cạnh tranh đã thay đổi. Doanh nghiệp phải nhanh hơn về lead time và chuyển đổi đơn hàng; xử lý nhiều SKU hơn với các đơn hàng nhỏ hơn; duy trì chất lượng ổn định về màu sắc, chồng màu và lỗi sản phẩm; đồng thời kiểm soát tốt hơn hao phí, nhân lực, năng lượng và các yêu cầu về môi trường.”

Từ đó, ông đưa ra một cách tiếp cận đáng chú ý: “tự động hóa không phải hành trình thay thế con người bằng máy móc, mà là sử dụng công nghệ để con người tạo ra nhiều giá trị hơn.”

Để chuyển sang nhà máy kết nối và thông minh, doanh nghiệp cần từng bước xây dựng hạ tầng dữ liệu, hoàn thiện ERP, triển khai MES, thu thập dữ liệu theo thời gian thực từ các máy chính và mở rộng dần sang các công đoạn khác.

Đặc biệt, hiệu quả tự động hóa cần được lượng hóa. Các chỉ số được Liksin đặt ra gồm OEE, thời gian đổi đơn hàng, tỷ lệ hao hụt và phế phẩm, tỷ lệ lỗi, khiếu nại khách hàng, năng lượng trên đơn vị sản phẩm, lead time và năng suất lao động. Mỗi dự án cần có đường cơ sở, mục tiêu, người phụ trách, thời hạn, kết quả thực tế và tính toán ROI/payback. Đây là điểm chuyển quan trọng: tự động hóa được đưa từ câu chuyện công nghệ sang câu chuyện quản trị hiệu quả.

Không nhất thiết phải thay toàn bộ thiết bị

Từ bài toán luồng sản xuất, diễn đàn chuyển sang một câu hỏi thực tế hơn: doanh nghiệp đang có những thiết bị gì và có thể khai thác chúng đến đâu?

Ông Kenneth Koe - Quản lý bán hàng tại Đông Nam Á, Hệ thống sản phẩm in phun Kodak (Singapore) Pte Ltd trình bày rất thuyết phục với chủ đề “Phát triển cơ hội kinh doanh mới bằng tự động hóa, số hóa các năng lực thiết bị hiện có”.

Cách đặt vấn đề này đặc biệt phù hợp với những doanh nghiệp không thể cùng lúc thay mới toàn bộ dây chuyền. Thay vì coi thiết bị hiện hữu là một giới hạn, doanh nghiệp có thể tìm cách số hóa, kết nối và khai thác tốt hơn năng lực của chúng. Theo ông “tự động hóa ở đây được nhìn như một phương thức mở rộng năng lực sản xuất và tạo thêm cơ hội kinh doanh, thay vì chỉ là bài toán thay thế máy móc.”

Ông Kenneth Koe - Quản lý bán hàng tại Đông Nam Á, Hệ thống sản phẩm in phun Kodak (Singapore) Pte Ltd. Ảnh: BTC

Điều này cũng mở ra một hướng tiếp cận ít rủi ro hơn: bắt đầu từ những gì doanh nghiệp đang có, xác định khoảng trống dữ liệu và khả năng kết nối, sau đó mới xác định phần công nghệ cần bổ sung. Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp in - bao bì đang đứng trước bài toán chi phí đầu tư, cách tiếp cận này có ý nghĩa thực tế. Không phải mọi nhà máy đều cần một cuộc “đại tu” công nghệ để bắt đầu chuyển đổi.

Nhà máy thông minh bắt đầu từ đâu?

Ngoài chính sách, thị trường và khả năng khai thác thiết bị, ở góc độ thực tế, ông Trần Anh Khoa - Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ TECHPRO iLEAP - TECHPRO CORP đưa câu chuyện về một câu hỏi cụ thể hơn: một doanh nghiệp muốn xây dựng nhà máy bao bì thông minh thì nên bắt đầu từ đâu?

Với chủ đề “Nhà máy bao bì thông minh: Tự động hóa bắt đầu từ đâu?”, ông Trần Anh Khoa không bắt đầu bằng việc giới thiệu một công nghệ hay thiết bị cụ thể, mà từ một vấn đề căn bản của quản trị sản xuất: doanh nghiệp có thực sự nhìn thấy những gì đang diễn ra trong nhà máy hay chưa?

Theo cách tiếp cận được trình bày, hành trình tự động hóa có thể bắt đầu từ năm bước: tự động hóa máy - thu thập dữ liệu - quản lý bằng dữ liệu - ra quyết định - tự động hóa hành động. Khi máy móc được kết nối và dữ liệu được ghi nhận liên tục, doanh nghiệp mới có thể chuyển từ việc “biết máy đang chạy hay dừng” sang hiểu được hiệu suất và nguyên nhân của những tổn thất trong sản xuất.

Ông Trần Anh Khoa - Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ TECHPRO iLEAP – TECHPRO CORP. Ảnh: BTC

Một ví dụ được đưa ra là Ebara, nơi dữ liệu được sử dụng để theo dõi trạng thái của từng thiết bị: máy đang sản xuất, dừng, chờ, sửa chữa hay đo kiểm. Việc lưu lại lịch sử vận hành theo máy và theo thời gian giúp doanh nghiệp không còn phụ thuộc hoàn toàn vào ghi chép thủ công, đồng thời có thể xác định những khoảng thời gian thiết bị không tạo ra sản lượng và tìm nguyên nhân gây mất thời gian. Từ việc “nhìn thấy” trạng thái máy, bài toán được nâng lên một bước là hiểu hiệu suất. Với trường hợp Crystal, dữ liệu không chỉ được dùng để biết máy đang hoạt động hay dừng mà còn được theo dõi thông qua Oee, khả dụng, hiệu suất, chất lượng, thời gian làm việc, sản lượng và sản phẩm lỗi. Nói cách khác, câu hỏi quản trị không còn dừng ở “máy có chạy không?”, mà chuyển thành “máy đang tạo ra hiệu quả đến đâu?”.

Một cấp độ khác được minh họa qua Thaco Industries. Từ mô hình sản xuất còn phụ thuộc vào ghi chép thủ công, thu thập dữ liệu bằng giấy và các bảng Excel rời rạc, doanh nghiệp từng bước chuyển sang thu thập dữ liệu trực tiếp từ quá trình sản xuất, số hóa kiểm soát chất lượng, ứng dụng Scada và theo dõi Oee. Theo số liệu được trình bày tại diễn đàn, tỷ lệ tự động hóa tăng từ 25% lên 82%, trong khi sản lượng tăng từ 6.000 tấn/năm năm 2018 lên 9.000 tấn năm 2020 và 12.000 tấn năm 2022.

Ba trường hợp trên thực chất đại diện cho ba cấp độ của cùng một quá trình:Ebara giúp doanh nghiệp nhìn thấy trạng thái thiết bị; Crystal giúp hiểu hiệu suất và tổn thất; còn Thaco Industries cho thấy cách dữ liệu từ thiết bị có thể được kết nối với quản lý sản xuất ở cấp nhà máy.

Từ đó, ông Trần Anh Khoa đặt nhà máy thông minh trong một lộ trình gồm “nhìn thấy - hiểu - kết nối - hành động”. Điểm đến không phải là một nhà máy có thật nhiều công nghệ, mà là một hệ thống giúp doanh nghiệp biết vấn đề nằm ở đâu, đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu và đo được hiệu quả sau mỗi bước đầu tư.

Từ bốn góc nhìn đến một câu hỏi chung

Sau bốn nội dung chính, phiên tọa đàm “Tự động hóa ngành in - Đầu tư gì trước, hợp tác thế nào để tạo hiệu quả?” đưa các vấn đề trên về cùng một bàn thảo luận.

Các diễn giả tập trung vào những câu hỏi mà doanh nghiệp thường gặp khi bắt đầu chuyển đổi: nên đầu tư vào đâu trước để có hiệu quả trong 12 - 24 tháng; cần chuẩn bị dữ liệu, quy trình, nhân lực và nguồn lực như thế nào; đồng thời cơ quan quản lý, hiệp hội, doanh nghiệp sản xuất và doanh nghiệp công nghệ cần phối hợp ra sao để giải pháp đi vào thực tế.

Nhìn từ toàn bộ diễn đàn, vấn đề lớn nhất của ngành in - bao bì có lẽ không nằm ở việc thiếu công nghệ. Các giải pháp tự động hóa, AI, Machine Vision, MES, ERP hay hệ thống thu thập dữ liệu ngày càng đa dạng. Thách thức nằm ở việc doanh nghiệp lựa chọn đúng điểm bắt đầu, chuẩn hóa quy trình, tạo dữ liệu đủ tin cậy và kết nối các hệ thống hiện có.

Các diễn giả trao đổi tại phiên tọa đàm “Tự động hóa trong ngành in ấn - bao bì”, diễn ra ngày 18/9 trong khuôn khổ VietnamPrintPack 2026 tại SECC, TP.Hồ Chí Minh. Ảnh: BTC

Một dây chuyền hiện đại nhưng dữ liệu bị chia cắt vẫn khó trở thành một nhà máy thông minh. Ngược lại, một doanh nghiệp bắt đầu từ một máy, một công đoạn, một KPI cụ thể rồi đo lường và mở rộng có thể từng bước hình thành nền tảng chuyển đổi. Đó cũng là tinh thần xuyên suốt các nội dung được chia sẻ tại diễn đàn: công nghệ không nhất thiết phải đi trước bài toán. Khi yêu cầu của thị trường đồng thời tăng về tốc độ, chất lượng, SKU, giá thành và tính bền vững, cách vận hành cũ ngày càng bộc lộ giới hạn. Nhưng câu trả lời không nhất thiết là đầu tư lớn ngay từ đầu.

Một nhà máy thông minh có thể bắt đầu từ việc biết chính xác máy đang hoạt động thế nào; tiếp đến hiểu hiệu suất, kết nối dữ liệu, xác định điểm nghẽn, thử nghiệm một giải pháp và đo kết quả. Bởi cuối cùng, đích đến của tự động hóa không phải là có thêm bao nhiêu máy móc hay phần mềm, mà là tạo ra một hệ thống sản xuất nhanh hơn, ổn định hơn, ít lãng phí hơn và có khả năng ra quyết định tốt hơn.