22 năm cho một diễn đàn học thuật mang tên MCA

Mong mỏi về một diễn đàn khoa học chuyên sâu chuyên ngành

Tòa soạn Tạp chí Tự động hóa Ngày nay (TĐHNN) được Hội Khoa học Công nghệ tự động Việt Nam (sau này đổi tên là Hội Tự động hóa Việt Nam) ký quyết định thành lập ngày 15/03/2001 và tiến hành xuất bản tạp chí chính thức vào tháng 4 năm 2001. Mặc dù với một tạp chí tự chủ tài chính hoàn toàn, thời gian đầu còn phải dựa vào nguồn lực tài chính của Hội thậm chí còn nhờ vào sự đóng góp của cá nhân lãnh đạo tạp chí. Khó khăn luôn thường trực, nhưng tại Hội thảo khoa học 3 trường đại học kỹ thuật phía Bắc đào tạo ngành Tự động hoá, diễn ra trong hai ngày 27- 28/3/2004 tại Đồ Sơn Hải Phòng, khi được các nhà khoa học đề cập đến việc đang thiếu vắng một diễn đàn khoa học chuyên sâu dành cho khoa học điều khiển và tự động hoá tại Việt Nam, nơi mà các nhà khoa học có thể công bố các kết quả NCKH của mình, Ban Biên tập tạp chí đã khởi động luôn việc xuất bản Chuyên san Kỹ thuật Đo lường, Điều khiển và Tự động hóa.

Thứ tự: Quyển chuyên san cuối cùng giai đoạn 2004-2007; quyển xuất bản trở lại vào năm 2013 và quyển đầu tiên chuyển hoàn toàn bằng tiếng Anh.

GS.TSKH. Nguyễn Phùng Quang (trường ĐH Bách khoa Hà Nội) là người tâm huyết chắp bút cho Đề án xuất bản chuyên san. Tổng biên tập tạp chí ngày đó là ông Trịnh Đình Đề cũng đã khẩn trương ký quyết định thành lập Hội đồng biên tập để tổ chức nội dung cho chuyên san, mà đứng đầu là GS.TSKH. Nguyễn Phùng Quang - người chịu trách nhiệm chính tổ chức nội dung. Trung tâm Nghiên cứu triển khai Công nghệ cao của trường Đại học Bách khoa Hà Nội, đứng đầu là PGS.TS. Bùi Quốc Khánh đã hỗ trợ một phần tài chính. Thế rồi, tháng 12/2004, quyển chuyên san đầu tiên được ra mắt độc giả và các nhà khoa học. Ban Biên tập lên kế hoạch xuất bản 6 số để chứng minh năng lực với cơ quan quản lý nhà nước về báo chí, kỳ vọng có thể xin giấy phép tách thành ấn phẩm khoa học riêng để đạt được các mục tiêu cao hơn. Tuy nhiên, như GS.TSKH. Nguyễn Phùng Quang từng chia sẻ, việc xin cấp phép đã gặp nhiều rào cản, nỗ lực của Ban Biên tập tạp chí đã không thành công.

Quyển chuyên san xuất bản tháng 6/2007 đánh dấu khép lại chặng đường đầu tiên của chuyên san. Vì không tiến hành tổ chức nội dung thành quyển chuyên san như ban đầu nên Ban Biên tập tạp chí đã mở Chuyên mục Nghiên cứu trao đổi ngay trên Tạp chí TĐHNN phát hành hàng tháng để đăng các bài học thuật. Chất lượng bài báo vẫn được kiểm soát nghiêm ngặt bằng các phiếu đánh giá phản biện thủ công. Cố PGS.TSKH. Phạm Thượng Cát là người nhiều năm liền tham gia tổ chức bài cho chuyên mục. Nhiều nhà khoa học đã từng đóng góp bài báo cho 6 kỳ chuyên san ban đầu, các thành viên Hội đồng biên tập Tạp chí TĐHNN, đặc biệt là GS.TSKH. Nguyễn Phùng Quang vẫn luôn trăn trở, băn khoăn, tiếc nuối vì một kế hoạch lớn chưa thực hiện được. Mặc dù, từ năm 2011, Hội Tự động hóa Việt Nam đã khởi xướng tổ chức Hội nghị khoa học Đo lường, Điều khiển và Tự động hóa, định hướng 2 năm một lần. Nhưng nhu cầu có một diễn đàn học thuật cho các nhà khoa học chuyên ngành không thể chờ đến 2 năm mới được công bố, mới được giao lưu học thuật và quyền lợi học thuật của các nhà khoa học không được đảm bảo (không được tính điểm khoa học) khi chỉ đăng trong một chuyên mục của tạp chí phổ biến kiến thức, mang tính công nghiệp nhiều hơn.

Khởi động lại chuyên san sau 7 năm gián đoạn

Mục tiêu theo đuổi tạp chí khoa học uy tín chưa bao giờ tắt. Năm 2013, với sự hỗ trợ tích cực của GS.TSKH. Nguyễn Xuân Quỳnh, tòa soạn khởi động lại việc xuất bản chuyên san, với một Hội đồng biên tập mới. GS.TSKH. Nguyễn Phùng Quang lại bắt đầu cần mẫn, dành nhiều công sức cho chuyên san, từ tổ chức nội dung, nhắc lịch phản biện… đến tự tay chế bản các quyển trước khi chuyển nhà in.

Các ủy viên Hội đồng biên tập Chuyên san Đo lường, Điều khiển và Tự động hóa họp bình chọn bài báo xuất sắc đăng trong Chuyên san năm 2017

12 năm xuất bản chuyên san, Giáo sư Nguyễn Phùng Quang đã gắn bó 7 năm liên tiếp trong vai trò Trưởng ban, cho đến khi được PGS.TS. Trần Trọng Minh (trường ĐH Bách khoa Hà Nội) nhận trách nhiệm tiếp tục gánh vác vào năm 2020. Cho đến nay với lịch sử 22 năm, qua 3 lần đổi tên gọi: Chuyên san Kỹ thuật Điều khiển Tự động hóa; Chuyên san Điều khiển và Tự động hóa; Chuyên san Đo lường, Điều khiển và Tự động hóa, chuyên san đã có bước tiến vượt bậc khi được tách khỏi Kỳ Tự động hóa Ngày nay, trở thành Kỳ Tạp chí Đo lường, Điều khiển và Tự động hóa, có chỉ số ISSN riêng, được gắn DOI. Tạp chí MCA từ lúc được Hội đồng Giáo sư nhà nước công nhận điểm lần đầu tiên là vào năm 2014, với mức cao nhất là 0.75 ở Hội đồng Liên ngành Điện - Điện tử và Tự động hóa. Cũng có lúc thăng trầm, nhưng rồi đến năm 2024, 2025, Kỳ Tạp chí đã được Hội đồng Giáo sư nhà nước công nhận ở mức 1.0 điểm.

Cho đến nay, MCA đã có 3 Hội đồng Giáo sư ngành công nhận điểm công trình. Ngoài việc được Hội đồng Giáo sư nhà nước công nhận điểm ở các hội đồng ngành, từ năm 2019, Kỳ MCA đã được Quỹ phát triển KH và CN Quốc gia (Nafosted) đưa vào danh mục Tạp chí khoa học uy tín công bố công trình nghiên cứu. Đây là kết quả sự nỗ lực của các nhà khoa học trong việc tổ chức nội dung chuyên môn chất lượng, tuân thủ các quy định về hình thức thể hiện, quy trình biên tập tạp chí khoa học theo chuẩn quốc tế đã được thực hiện ngay khi khởi động lại vào năm 2013, và hoàn thiện dần.

Bên cạnh đó là sự đồng hành của Hội Tự động hóa Việt Nam, nỗ lực của Ban Biên tập tạp chí trong việc đồng hành, triển khai các bước cần thiết để biến ước mơ thành hiện thực. Không chỉ vậy, từ năm 2026, MCA đã xuất bản hoàn toàn bằng tiếng Anh và đổi tên gọi chính bằng tiếng Anh là Journal of Measurement, Controland Automation. Đây đều là những bước đi cần thiết đã được Hội đồng biên tập Tạp chí MCA và Tòa soạn tạp chí hoạch định để dần tiến tới hội nhập quốc tế. Điều quan trọng hơn, đến nay, MCA là ấn phẩm khoa học có chỗ đứng trong cộng đồng khoa học chuyên ngành và trong cộng đồng các tạp chí khoa học uy tín tại Việt Nam.

25 năm Tạp chí TĐHNN, trong đó, MCA đã có lịch sử đến 22 năm đủ để chúng ta thấy được sự cần thiết của ấn phẩm khoa học này trong xã hội, nhưng cũng để nhấn mạnh rằng cách đây 22 năm và cho đến nay, nhiều nhà khoa học trong lĩnh vực Đo lường, Điều khiển và Tự động hóa gắn bó với Tòa soạn Tạp chí TĐHNN, gắn bó với Hội Tự động hóa Việt Nam đã “một lòng” với MCA, với sự phát triển của chuyên ngành này tại Việt Nam. MCA từng bước đi lên, ngoài sự dẫn dắt, chủ trì của các nhà khoa học đầu ngành đầy tâm huyết, tinh thần trách nhiệm cao qua các thời kỳ như Giáo sư Nguyễn Phùng Quang, Giáo sư Nguyễn Xuân Quỳnh, PGS.TS. Trần Trọng Minh, Giáo sư Nguyễn Doãn Phước thì nay còn có nhiều nhà khoa học trẻ có năng lực chuyên môn cao, năng động, hiểu biết về xây dựng tạp chí khoa học đã tham gia vào Hội đồng biên tập. Đây là gốc rễ bền vững cho sự phát triển của MCA trong thời gian tới.

Đào Quý Thịnh