AI chủ quyền: từ bảo vệ dữ liệu đến làm chủ hạ tầng số của doanh nghiệp

Đó cũng là chủ đề xuyên suốt Hội thảo "AI và Chủ quyền dữ liệu trong kỷ nguyên số" diễn ra vào ngày 22/7 tại TP. Hồ Chí Minh. Hội thảo do Hiệp hội Internet Việt Nam (VIA) – Văn phòng phía Nam và Công ty TNHH Một thành viên Phát triển Công viên Phần mềm Quang Trung (QTSC) phối hợp cùng Trung tâm hỗ trợ và Tư vấn chuyển đổi số TPHCM (DXCenter), Security Bootcamp tổ chức cùng nhiều doanh nghiệp công nghệ trong lĩnh vực AI, hạ tầng số và an ninh mạng.

Bà Phạm Thị Kim Phượng, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Phát triển Công viên Phần mềm Quang Trung (QTSC), phát biểu khai mạc Hội thảo "AI và Chủ quyền dữ liệu trong kỷ nguyên số". Ảnh: Nart Thái

AI chủ quyền - cuộc cạnh tranh không còn chỉ là mô hình AI

Từ hạ tầng AI đến an ninh mạng, các chuyên gia cho rằng chủ quyền dữ liệu sẽ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm tại hội thảo là tham luận của ông Nguyễn Văn Phương - Chuyên gia tư vấn Công ty Hewlett Packard Enterprise (HPE) Việt Nam, với chủ đề "AI chủ quyền: Xây dựng nền tảng hạ tầng số tin cậy cho AI".

Ông Nguyễn Văn Phương – Chuyên gia tư vấn Công ty Hewlett Packard Enterprise (HPE) Việt Nam, với chủ đề "AI chủ quyền: Xây dựng nền tảng hạ tầng số tin cậy cho AI". Ảnh: Nart Thái

Theo chuyên gia HPE, sự phát triển của AI đang bước sang giai đoạn mới khi lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở việc ai sở hữu mô hình AI lớn hơn, mà ở khả năng làm chủ dữ liệu, hạ tầng và toàn bộ quy trình vận hành AI. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các cơ quan nhà nước, tổ chức tài chính, y tế, quốc phòng và những doanh nghiệp sở hữu lượng dữ liệu lớn.

Dẫn số liệu nghiên cứu của McKinsey, ông Nguyễn Văn Phương cho biết khoảng 72% doanh nghiệp đã đưa Sovereign AI vào lộ trình phát triển, song phần lớn vẫn đang trong giai đoạn xây dựng chiến lược và chưa có kế hoạch triển khai cụ thể. Điều này cho thấy AI chủ quyền đang dần trở thành yêu cầu tất yếu đối với quá trình chuyển đổi số.

Theo HPE, một hệ thống AI chủ quyền phải được xây dựng trên ba trụ cột gồm bảo mật (Security), tuân thủ (Compliance) và kiểm soát (Control). Doanh nghiệp không chỉ cần bảo vệ dữ liệu trong suốt vòng đời của mô hình AI mà còn phải bảo đảm khả năng kiểm soát hạ tầng, đáp ứng các quy định pháp lý cũng như chủ động trong việc vận hành và khai thác AI.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, HPE giới thiệu mô hình Sovereign AI Factory - giải pháp tích hợp hạ tầng máy chủ, lưu trữ, mạng, nền tảng quản trị và công nghệ AI nhằm hỗ trợ doanh nghiệp triển khai AI trên hạ tầng riêng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng đám mây công cộng. Theo doanh nghiệp, đây là hướng tiếp cận giúp cân bằng giữa hiệu năng tính toán, bảo mật dữ liệu và yêu cầu tuân thủ trong bối cảnh AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi.

AI mở rộng cơ hội nhưng cũng gia tăng rủi ro an ninh mạng

Nếu HPE tập trung vào bài toán hạ tầng, thì tham luận của ông Nguyễn Thanh Lâm – Trưởng Trung tâm An ninh mạng QTSC lại đặt trọng tâm vào một vấn đề khác: AI đang mở ra một mặt trận mới về an ninh mạng.

Các chuyên gia nhận định AI giúp tăng khả năng phát hiện tấn công, tự động hóa quá trình giám sát và rút ngắn thời gian ứng phó sự cố. Tuy nhiên, chính AI cũng có thể bị lợi dụng để tạo ra các cuộc tấn công tinh vi hơn, từ giả mạo nội dung, khai thác lỗ hổng mô hình đến đánh cắp dữ liệu huấn luyện.

Trong bối cảnh đó, khái niệm chủ quyền dữ liệu không chỉ dừng ở việc lưu trữ dữ liệu trong nước mà còn bao gồm khả năng bảo vệ toàn bộ chuỗi giá trị AI, từ dữ liệu đầu vào, mô hình, hạ tầng tính toán đến quá trình vận hành. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng kiến trúc an ninh mạng nhiều lớp, kết hợp giữa công nghệ bảo mật truyền thống với các giải pháp giám sát dành riêng cho hệ thống AI.

Ông Nguyễn Thanh Lâm – Trưởng Trung tâm An ninh mạng QTSC đặt trọng tâm vào vấn đề: AI đang mở ra một mặt trận mới về an ninh mạng. Ảnh: Nart Thái

Theo các chuyên gia, nếu không giải quyết đồng thời bài toán an ninh mạng và chủ quyền dữ liệu, doanh nghiệp sẽ khó khai thác hiệu quả AI trong các lĩnh vực có yêu cầu cao về bảo mật như tài chính, y tế hay dịch vụ công.

Tự chủ công nghệ - chìa khóa của nền kinh tế số

Bên cạnh hai tham luận trọng tâm, hội thảo còn mang đến nhiều góc nhìn bổ sung về hành trình xây dựng AI tự chủ tại Việt Nam.

Đại diện Công ty Data Protectify chia sẻ về vai trò của AI Governance, nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế quản trị AI, đánh giá rủi ro và bảo đảm tuân thủ các quy định liên quan đến dữ liệu cá nhân cũng như đạo đức AI.

Trong khi đó, ông Phạm Tuấn Anh – Giám đốc Trung tâm Giải pháp AI, Tập đoàn Công nghệ TMA giới thiệu xu hướng Local AI, cho phép doanh nghiệp triển khai các mô hình AI ngay trên hạ tầng nội bộ nhằm tăng cường bảo mật dữ liệu, giảm độ trễ và tối ưu khả năng tích hợp với các hệ thống hiện có.

Những tham luận này cho thấy AI chủ quyền không phải là một giải pháp đơn lẻ mà là sự kết hợp giữa hạ tầng số, quản trị dữ liệu, an ninh mạng và năng lực vận hành AI, hướng tới xây dựng một hệ sinh thái công nghệ an toàn và bền vững.

Các diễn giả thảo luận về xu hướng AI chủ quyền và những yêu cầu đặt ra đối với quản trị dữ liệu, hạ tầng số và an ninh mạng trong doanh nghiệp. Ảnh: Nart Thái

Có thể thấy, khi AI ngày càng trở thành hạ tầng của nền kinh tế số, chủ quyền dữ liệu sẽ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia và doanh nghiệp. Việc đầu tư vào hạ tầng tính toán, xây dựng cơ chế quản trị AI, bảo vệ dữ liệu và phát triển nguồn nhân lực sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ ứng dụng AI hiệu quả hơn mà còn chủ động trước các yêu cầu ngày càng khắt khe về an toàn thông tin và tuân thủ pháp lý.

Thông qua các tham luận tại hội thảo, các chuyên gia thống nhất rằng phát triển AI bền vững không chỉ là bài toán về công nghệ, mà còn là quá trình xây dựng năng lực tự chủ đối với dữ liệu và hạ tầng số. Đây cũng là nền tảng để Việt Nam từng bước hình thành hệ sinh thái AI có tính cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập trong giai đoạn mới.