AI trong kỷ nguyên số: Sức mạnh, luật chơi và trí tuệ dẫn đường

Phát triển AI “vừa nhanh, vừa an toàn, vừa nhân văn”

Ngày 29/8, tại Hà Nội đã diễn ra Diễn đàn “AI trong kỷ nguyên số” do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức. Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh: diễn đàn không chỉ là nơi bàn về khoa học công nghệ, mà còn mở ra cuộc thảo luận sâu rộng về tương lai phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số, trong đó AI là tâm điểm.

Theo Bộ trưởng, đặc trưng lớn nhất của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư chính là sự dịch chuyển cán cân quyền lực. Nếu trước đây, công nghệ số hầu như do các “ông lớn” công nghệ toàn cầu nắm giữ, thì nay, sự phát triển của các ứng dụng dựa trên dữ liệu đã tạo nên một nguồn sức mạnh mới. Đó là những quốc gia và doanh nghiệp không sở hữu công nghệ lõi, nhưng có dữ liệu cùng khả năng phát triển ứng dụng chuyên sâu để giải quyết các bài toán mang tính bản địa. Bộ trưởng gọi họ là “những gã khổng lồ bé nhỏ”.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định, trong thời kỳ chuyển đổi số, công nghệ có tính toàn cầu, nhưng dữ liệu lại gắn chặt với địa phương. Chính các ứng dụng chuyên ngành không chỉ giúp giải quyết vấn đề của từng quốc gia, mà còn góp phần thúc đẩy sự hoàn thiện và phát triển của công nghệ toàn cầu.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng phát biểu khai mạc. Ảnh: Bích Ngọc

Bộ trưởng cho rằng, bên cạnh hạ tầng AI toàn cầu cũng cần có những hạ tầng AI quốc gia; bên cạnh các nền tảng (platform) toàn cầu cũng phải có những nền tảng quốc gia. “Sự kết hợp này sẽ giúp thế giới phát triển bền vững hơn, và đây chính là cơ hội của những quốc gia đang phát triển như Việt Nam”, ông nhấn mạnh.

Ông nhìn nhận, AI đang vượt ra khỏi phạm vi của một công nghệ ứng dụng thông thường để dần trở thành một loại hạ tầng quốc gia, “giống như điện, viễn thông hay Internet”. Quốc gia nào làm chủ được AI sẽ nắm lợi thế vượt trội trong nhiều lĩnh vực then chốt như sản xuất, kinh doanh, giáo dục, y tế, quản trị, cũng như quốc phòng và an ninh.

Theo Bộ trưởng, lợi thế lớn nhất của các doanh nghiệp Việt Nam nằm ở dữ liệu, ở những bài toán bản địa, và quan trọng hơn cả là ở trí tuệ người Việt. Ông cho rằng “sự linh hoạt và khả năng thích ứng của văn hóa Việt Nam chính là những yếu tố cần nhất và quan trọng nhất trong thời đại mà công nghệ đang tạo ra những thay đổi nhanh chóng, mang tính đột phá”. Với quy mô 100 triệu dân, lực lượng trẻ, năng động và am hiểu công nghệ, Việt Nam có điều kiện để không chỉ là người sử dụng mà còn có thể trở thành người tạo ra sản phẩm AI cho chính mình và cho thế giới. Bộ trưởng đồng thời nhấn mạnh cần phát triển AI “vừa nhanh, vừa an toàn, vừa nhân văn”.

Ông khẳng định, đã đến lúc phải chính thức xác định con đường phát triển AI của Việt Nam. Nếu chỉ dùng một chữ để nói về con đường này, đó sẽ là chữ “và”: Toàn cầu và địa phương, hợp tác và tự chủ, big tech và startup, công nghệ và ứng dụng, sử dụng và làm chủ, kích thích sáng tạo và có kiểm soát, hạ tầng toàn cầu và hạ tầng quốc gia, dữ liệu mở và dữ liệu bảo vệ, ứng dụng nền tảng đa năng và ứng dụng chuyên sâu, công nghệ mở và công nghệ đóng. Đó là sự kết hợp giữa hội nhập để học hỏi và đóng góp, đồng thời tự chủ để làm chủ và bảo vệ lợi ích quốc gia.

AI là tâm điểm cạnh tranh chiến lược

Trình bày đề dẫn tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long cũng dùng một từ duy nhất, đó là "nhanh" - để mô tả về sự phát triển AI thời gian qua. Ông dẫn chứng, Internet mất 7 năm để đạt 100 triệu người dùng, nhưng ChatGPT chỉ cần hai tháng.

Dẫn một khảo sát, ông cho biết, 75% doanh nghiệp, tức cứ bốn doanh nghiệp thì ba đã ứng dụng AI. Trong hai năm qua, chi phí sử dụng AI đã giảm 99%. Đó là lý do AI phổ cập nhanh, nhanh hơn bất kỳ công nghệ nào khác, và "khi càng phổ cập thì lại càng rẻ", ông nói.

Theo Thứ trưởng, AI đang trở thành tâm điểm chiến lược của các quốc gia bởi nó có thể làm thay đổi vị thế một đất nước nếu làm chủ và dẫn dắt được công nghệ này. Vì là tâm điểm, AI tạo ra ba cuộc đua lớn: hạ tầng tính toán, thể chế và dữ liệu.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long cho rằng AI phát triển rất nhanh trong thời gian qua. Ảnh: Bích Ngọc

Hạ tầng tính toán là nền tảng cho mọi đổi mới sáng tạo và gắn chặt với chủ quyền số. Nếu phát triển AI dựa trên hạ tầng nước ngoài, quốc gia sẽ luôn bị động. Thể chế, nếu quá chặt chẽ sẽ bóp nghẹt đổi mới sáng tạo, còn thả lỏng hoàn toàn sẽ dẫn tới rủi ro xã hội. Dữ liệu, được ví là "nhiên liệu" của AI, gắn liền với chủ quyền quốc gia và nếu không làm chủ, một quốc gia có thể bị lệ thuộc vào bên ngoài.

"Nếu như hạ tầng tính toán là cơ bắp, thể chế là luật chơi, dữ liệu là nguyên liệu thì nhân tài là bộ não của AI", Thứ trưởng Long nhận định, đồng thời cho biết các quốc gia cũng đang cạnh tranh về vấn đề này bởi nhân tài AI khá khan hiếm.

Với Việt Nam, Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định mục tiêu đến năm 2030 thuộc nhóm ba quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển AI. Chính phủ cũng đã ban hành một danh mục, trong đó xem AI là một trong 11 nhóm công nghệ chiến lược với bốn sản phẩm ưu tiên là mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, trợ lý ảo, AI chuyên ngành và AI phân tích. Để hiện thực hóa, theo Thứ trưởng Phạm Đức Long, chiến lược AI của Việt Nam xác định Nhà nước sẽ xây dựng hạ tầng tính toán hiệu năng cao và hạ tầng dữ liệu tập trung; phổ cập AI toàn dân và toàn diện; phát triển nguồn nhân lực AI; đồng thời thúc đẩy nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

5 bước để doanh nghiệp Việt chuyển đổi thành công với AI

Từ góc nhìn thực tiễn, ông Lê Hồng Việt - Tổng giám đốc FPT Smart Cloud cho rằng AI đang định hình lại cuộc đua số giữa các doanh nghiệp. Dẫn số liệu của IDC, ông cho biết chi tiêu cho phần mềm AI toàn cầu dự kiến sẽ đạt 297 tỷ USD vào năm 2027, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm khoảng 14%.

Toàn cảnh diễn đàn. Ảnh: Bích Ngọc

Một số lĩnh vực như ngân hàng, viễn thông hay sản xuất phần mềm đã đi rất xa trong việc ứng dụng AI. Tuy vậy, hiện chỉ có 12% doanh nghiệp đạt mức trưởng thành cao và thành công rõ rệt. Các công ty ứng dụng AI xuất sắc ghi nhận lợi nhuận trên vốn đầu tư (ROI) trung bình gấp 3,7 lần, thậm chí có thể tăng tới 10 lần.

Sự phát triển của công nghệ AI, đặc biệt là các nhân sự AI (AI Agent), đang mở ra tiềm năng to lớn cho nhiều hoạt động: từ chăm sóc khách hàng, marketing, dịch vụ tư vấn đến quản trị vận hành. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể tạo bước nhảy vọt về năng suất, tiết kiệm chi phí và thay đổi căn bản cách tiếp cận khách hàng. Ông Việt cũng lưu ý, AI sẽ ảnh hưởng mạnh đến thị trường lao động, với khoảng 60% công việc hiện nay chịu tác động. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động đào tạo kỹ năng mới cho người lao động để thích ứng, và xu hướng này sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới.

Để doanh nghiệp tiến tới chuyển đổi với AI, ông đề xuất một lộ trình gồm 5 giai đoạn: bắt đầu từ nâng cao nhận thức về AI; đánh giá mức độ sẵn sàng; xác định tầm nhìn gắn với mục tiêu kinh doanh; lựa chọn các dự án AI phù hợp; và cuối cùng là mở rộng triển khai ở quy mô toàn diện.