Năng lực làm chủ công nghệ: mắt xích quyết định của chuyển đổi số tại TP.Hồ Chí Minh

TP. Hồ Chí Minh không thiếu công nghệ, mà thiếu người làm chủ công nghệ

Doanh nghiệp có thể đầu tư dây chuyền sản xuất hiện đại, đưa robot vào nhà máy hoặc triển khai các nền tảng quản trị số. Tuy nhiên, nếu thiếu đội ngũ đủ năng lực vận hành, khai thác và liên tục cải tiến công nghệ, hiệu quả của những khoản đầu tư đó sẽ khó đạt như kỳ vọng. Đây không chỉ là câu chuyện của từng doanh nghiệp mà đang dần trở thành bài toán phát triển của nhiều địa phương trong quá trình chuyển đổi số.

Các nội dung được trao đổi tại họp báo kinh tế - xã hội TP.Hồ Chí Minh là cơ sở để nhìn nhận những yêu cầu mới về nguồn nhân lực, đổi mới sáng tạo và năng lực làm chủ công nghệ trong tiến trình chuyển đổi số. Ảnh: Thanh Hòa

Nhìn vào các nội dung được trao đổi tại họp báo kinh tế - xã hội TP.Hồ Chí Minh cuối tháng 7, có thể thấy nhiều vấn đề tưởng như độc lập: từ thị trường lao động, chính sách thu hút chuyên gia đến phát triển hạ tầng và chuỗi cung ứng, thực chất đều hướng đến một mục tiêu chung: “xây dựng năng lực làm chủ công nghệ để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế trong giai đoạn mới.”

Điều này thể hiện khá rõ qua bức tranh thị trường lao động của thành phố. Theo Sở Nội vụ, trong 6 tháng đầu năm 2026, TP.Hồ Chí Minh đã giải quyết việc làm cho 123.077 lượt lao động, đạt 68,38% kế hoạch năm. Nhu cầu tuyển dụng tiếp tục tập trung ở các lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, cơ khí, điện - điện tử, logistics, thương mại và dịch vụ. Tuy nhiên, cùng với sự phục hồi của hoạt động sản xuất, nhiều doanh nghiệp lại gặp khó khăn trong việc tìm kiếm lao động có chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và khả năng đáp ứng yêu cầu của quá trình chuyển đổi số.

Điểm đáng chú ý không nằm ở số lượng việc làm được tạo ra, mà ở sự thay đổi trong yêu cầu tuyển dụng. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu cần bổ sung lao động để mở rộng quy mô sản xuất, thì nay họ cần lực lượng có khả năng làm việc trong môi trường số hóa, thích ứng với dây chuyền tự động, vận hành thiết bị hiện đại và tham gia vào quy trình sản xuất có mức độ tích hợp công nghệ ngày càng cao. Báo cáo của Sở Nội vụ cũng phản ánh yêu cầu ngày càng lớn về kỹ năng số, tác phong công nghiệp và khả năng thích ứng với chuyển đổi số của người lao động.

Đây được nhìn nhận là sự dịch chuyển mang tính tất yếu. Công nghệ có thể thay thế nhiều công việc lặp lại, nhưng không thể thay thế năng lực làm chủ hệ thống. Một dây chuyền tự động chỉ phát huy hiệu quả khi có đội ngũ kỹ sư, kỹ thuật viên và người vận hành đủ khả năng khai thác dữ liệu, tối ưu quy trình và xử lý những tình huống phát sinh trong sản xuất.

Đổi mới sáng tạo bắt đầu từ con người

Thị trường lao động phản ánh nhu cầu cấp thiết về lực lượng vận hành công nghệ, thì chính sách thu hút chuyên gia lại cho thấy TP.Hồ Chí Minh đang chuẩn bị nguồn lực ở tầng cao hơn: đội ngũ có khả năng nghiên cứu, làm chủ và lan tỏa tri thức công nghệ.

Tại họp báo, ông Võ Hưng Sơn - Phó Trưởng Phòng Quản lý khoa học (Sở Khoa học và Công nghệ TP.Hồ Chí Minh) cho biết thành phố đang triển khai các cơ chế thu hút chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt và kiến trúc sư trưởng nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp đang đầu tư vào AI, bán dẫn, robot và sản xuất thông minh, ý nghĩa của chính sách này không chỉ dừng ở việc bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao cho khu vực công. Quan trọng hơn, đó là bước chuẩn bị để hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nơi các chuyên gia, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp cùng tham gia giải quyết những bài toán công nghệ của sản xuất.

Thực tế cho thấy, doanh nghiệp hiện không thiếu cơ hội tiếp cận các giải pháp công nghệ tiên tiến. Robot công nghiệp, nền tảng quản trị sản xuất, AI hay Internet vạn vật công nghiệp (IIoT) đều đã được thương mại hóa rộng rãi. Việc thu hút nhân tài vì thế không chỉ là chính sách phát triển nguồn nhân lực, mà còn là giải pháp nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp và của cả hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao mà TP.Hồ Chí Minh đang hướng tới.

Ông Võ Hưng Sơn - Phó Trưởng Phòng Quản lý khoa học (Sở Khoa học và Công nghệ TP.Hồ Chí Minh) trao đổi về các định hướng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của thành phố. Ảnh: Thanh Hòa

Hạ tầng và chuỗi cung ứng - mắt xích để công nghệ tạo ra giá trị

Theo thông tin từ Sở Công Thương, thành phố đang triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo đảm nguồn cung hàng hóa, theo dõi sát diễn biến thị trường, chuẩn bị nguồn hàng phục vụ nhu cầu tiêu dùng những tháng cuối năm và thúc đẩy các chương trình kích cầu.

Dưới góc nhìn của ngành công nghiệp, để chuỗi cung ứng vận hành hiệu quả trong bối cảnh thị trường biến động, doanh nghiệp ngày càng phải dựa vào các hệ thống quản trị số, phân tích dữ liệu, dự báo nhu cầu và tối ưu logistics.

Tương tự, việc thành phố tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng giao thông không chỉ góp phần cải thiện khả năng lưu thông hàng hóa mà còn tạo điều kiện để các khu công nghiệp, trung tâm logistics và doanh nghiệp sản xuất nâng cao hiệu quả vận hành. Khi thời gian vận chuyển được rút ngắn, chi phí logistics được tối ưu và khả năng kết nối liên vùng được cải thiện, doanh nghiệp sẽ có thêm điều kiện để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế.

Năng lực làm chủ công nghệ sẽ quyết định năng lực cạnh tranh

Nhìn tổng thể, những nội dung được trao đổi tại họp báo kinh tế - xã hội lần này không chỉ phản ánh các nhiệm vụ điều hành thường kỳ mà cụ thể là thành phố đang chuyển trọng tâm từ đầu tư công nghệ sang xây dựng các điều kiện để công nghệ phát huy hiệu quả.

Trong nhiều năm, chuyển đổi số thường được nhắc đến qua số lượng nền tảng số, thiết bị hay phần mềm được triển khai. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển đang cho thấy công nghệ chỉ là một phần của bài toán. Điều quyết định hiệu quả của tự động hóa không nằm ở việc doanh nghiệp sở hữu bao nhiêu thiết bị hiện đại, mà ở khả năng làm chủ công nghệ thông qua nguồn nhân lực, đội ngũ chuyên gia, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và hạ tầng kết nối.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp trong lĩnh vực cơ khí, điện - điện tử, robot và sản xuất thông minh, đây có lẽ mới là thông điệp đáng chú ý nhất từ những thông tin được công bố tại họp báo lần này. Khi các yếu tố nền tảng được chuẩn bị đồng bộ, quá trình chuyển đổi số sẽ không chỉ dừng ở việc ứng dụng công nghệ, mà có thể tạo ra những thay đổi thực chất về năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của nền công nghiệp thành phố.