NHỮNG MINH TRIẾT ĐỊNH HÌNH THỜI ĐẠI SỐ:

Kỳ 3: Internet và quyền lực dữ liệu

Góc nhìn
30/04/2026 04:07
Trong lịch sử văn minh, quyền lực từng thuộc về đất đai, rồi chuyển sang máy móc, và nay lặng lẽ hội tụ trong những dòng dữ liệu vô hình. Internet không chỉ là hạ tầng kết nối, mà đã trở thành một “không gian quyền lực” nơi mọi hành vi, cảm xúc và lựa chọn của con người đều được ghi nhận, phân tích và dự đoán. Ở đó, dữ liệu không còn là sản phẩm phụ của đời sống số, mà trở thành tài nguyên cốt lõi định hình kinh tế, chính trị và cả căn tính cá nhân. Những minh triết của thời đại vì thế không chỉ nói về công nghệ, mà soi chiếu cách quyền lực vận hành trong thế giới số.
aa

Kỳ 1: Khi công nghệ viết lại lịch sử

Kỳ 2: Trí tuệ nhân tạo và vận mệnh nhân loại

Nếu trí tuệ nhân tạo là “điện năng mới”, thì Internet chính là hệ thần kinh bao trùm toàn bộ cơ thể văn minh số. Từ những ngày sơ khai của mạng ARPANET đến kỷ nguyên mạng xã hội và điện toán đám mây, nhân loại đã vô tình kiến tạo một cấu trúc chưa từng có, một không gian nơi thông tin không chỉ lưu chuyển, mà tích tụ thành quyền lực.

Quyền lực ấy không phô trương như các đế chế cổ điển. Nó ẩn mình trong thuật toán, trong dòng code, trong những quyết định tưởng như trung lập của hệ thống. Và chính tại giao điểm giữa Internet và dữ liệu, những minh triết sau đây mở ra một hành trình nhận thức mới.

Kỳ 3: Internet và quyền lực dữ liệu
Clive Humby, nhà toán học và kiến trúc sư của các hệ thống phân tích dữ liệu hiện đại, người đặt nền móng cho tư duy kinh tế dữ liệu

Có một thời, dữ liệu bị xem như “phụ phẩm” của hoạt động kinh tế. Nhưng rồi một nhận định đã làm thay đổi cách nhìn của cả thế giới, đến từ Clive Humby, nhà toán học và kiến trúc sư của các hệ thống phân tích dữ liệu hiện đại, người đặt nền móng cho tư duy kinh tế dữ liệu: “Data is the new oil.” - Dữ liệu là dầu mỏ mới. Phát ngôn này ra đời trong bối cảnh đầu thế kỷ XXI, khi các doanh nghiệp bắt đầu nhận ra giá trị của dữ liệu khách hàng. Nhưng nếu dầu mỏ là tài nguyên hữu hạn, thì dữ liệu lại mang một bản chất khác, nó càng được khai thác, càng sinh sôi.

Ở tầng sâu triết học, so sánh này không chỉ nói về giá trị kinh tế, mà còn về cấu trúc quyền lực. Dầu mỏ tạo ra các đế chế công nghiệp; dữ liệu đang tạo ra các đế chế số. Nhưng khác với dầu mỏ, thứ nằm dưới lòng đất, dữ liệu lại nằm ngay trong chính hành vi của con người. Mỗi cú nhấp chuột, mỗi lần tìm kiếm, mỗi tương tác nhỏ bé đều trở thành “mỏ tài nguyên” cho những hệ thống vô hình.

Bài học cho xã hội số không nằm ở việc khai thác dữ liệu, mà ở việc hiểu rằng, khi con người trở thành nguồn phát sinh dữ liệu, thì chính họ cũng trở thành đối tượng bị khai thác. Quyền lực dữ liệu vì thế không chỉ là vấn đề kinh tế, mà là vấn đề nhân tính.

Từ góc nhìn rộng hơn, Viktor Mayer-Schönberger - giáo sư Đại học Oxford, một trong những học giả tiên phong về dữ liệu lớn - đã đưa ra một nhận định mang tính bước ngoặt: “Big data is about predictions.” - Dữ liệu lớn là về khả năng dự đoán.

Trong lịch sử, tri thức giúp con người hiểu quá khứ và hiện tại. Nhưng với dữ liệu lớn, trọng tâm đã dịch chuyển sang tương lai. Các hệ thống không chỉ ghi nhận những gì đã xảy ra, mà dự đoán những gì sẽ xảy ra, từ hành vi tiêu dùng đến xu hướng chính trị.

Kỳ 3: Internet và quyền lực dữ liệu
Viktor Mayer-Schönberger - giáo sư Đại học Oxford

Điều này tạo ra một sự chuyển dịch tinh vi của quyền lực, từ “biết” sang “định hướng”. Khi một hệ thống có thể dự đoán hành vi, nó cũng có khả năng tác động để hành vi ấy diễn ra theo hướng mong muốn. Và ranh giới giữa dự đoán và thao túng trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Bài học ở đây mang tính cảnh tỉnh, trong một thế giới nơi mọi thứ đều có thể được dự đoán, tự do không còn chỉ là quyền lựa chọn, mà còn là khả năng thoát khỏi những mô hình dự đoán ấy.

Nhưng dữ liệu không tự vận hành; nó cần một không gian để tồn tại. Tim Berners-Lee - người phát minh World Wide Web, người đã trao cho nhân loại một “cửa ngõ” vào không gian số từng nhấn mạnh: “The web is more a social creation than a technical one.” - Web là một sáng tạo xã hội hơn là một sáng tạo kỹ thuật. Phát ngôn này đưa chúng ta trở lại cội nguồn của Internet, nó không phải là một cỗ máy lạnh lùng, mà là một cấu trúc phản chiếu xã hội loài người. Dữ liệu vì thế không trung tính; nó mang theo thiên kiến, giá trị và cả những bất toàn của con người.

Kỳ 3: Internet và quyền lực dữ liệu
Tim Berners-Lee - người phát minh ra World Wide Web

Khi Internet trở thành không gian sống thứ hai, dữ liệu không chỉ ghi lại hành vi, mà còn định hình nhận thức. Những gì ta thấy, ta đọc, ta tin…, tất cả đều đi qua những “bộ lọc” vô hình của thuật toán.

Bài học cho thời đại dữ liệu là một lời nhắc giản dị mà sâu sắc, nếu Internet là tấm gương của xã hội, thì việc làm trong sạch không gian số cũng chính là làm trong sạch đời sống tinh thần của con người.

Trong khi đó, Eric Schmidt, cựu CEO của Google, người từng đứng ở trung tâm của cuộc cách mạng dữ liệu, đã đưa ra một nhận định khiến nhiều người phải suy ngẫm: “We know where you are. We know where you’ve been. We can more or less know what you’re thinking about.” - Chúng tôi biết bạn ở đâu, bạn đã ở đâu, và phần nào biết bạn đang nghĩ gì.

Kỳ 3: Internet và quyền lực dữ liệu
Eric Schmidt - cựu CEO của Google

Đây không chỉ là một tuyên bố về năng lực công nghệ, mà là một bức chân dung trần trụi của quyền lực dữ liệu. Khi dữ liệu đủ lớn và thuật toán đủ tinh vi, đời sống cá nhân gần như không còn “vùng tối”. Ở tầng sâu hơn, phát ngôn này đặt ra một câu hỏi mang tính hiện sinh, liệu con người có thể giữ được bản sắc riêng khi mọi hành vi đều bị quan sát và phân tích? Hay chúng ta đang dần trở thành những “thực thể minh bạch” trong một hệ thống toàn tri?

Bài học cho xã hội số không nằm ở việc từ chối công nghệ, mà ở việc tái định nghĩa quyền riêng tư như một giá trị cốt lõi của nhân phẩm.

Cuối cùng, Shoshana Zuboff - giáo sư Harvard, tác giả của khái niệm “chủ nghĩa tư bản giám sát” - đã khái quát toàn bộ hiện tượng này bằng một nhận định đầy ám ảnh: “Surveillance capitalism claims human experience as free raw material.” - Chủ nghĩa tư bản giám sát xem trải nghiệm con người là nguyên liệu thô miễn phí.

Kỳ 3: Internet và quyền lực dữ liệu
Shoshana Zuboff - Giáo sư tại Harvard.

Đây không còn là câu chuyện của công nghệ, mà là một mô hình kinh tế mới, nơi trải nghiệm sống của con người bị chuyển hóa thành dữ liệu, rồi thành lợi nhuận. Trong mô hình ấy, Internet không chỉ là hạ tầng, mà là một “cỗ máy trích xuất” - nơi mọi khoảnh khắc đời sống đều có thể được số hóa, phân tích và thương mại hóa.

Luận giải đến tận cùng, phát ngôn này gợi mở một nghịch lý, càng sống nhiều trong thế giới số, con người càng dễ bị “vật hóa” thành dữ liệu. Và khi trải nghiệm bị biến thành nguyên liệu, ý nghĩa của trải nghiệm cũng có nguy cơ bị bào mòn.

Bài học lớn nhất cho thời đại dữ liệu có lẽ nằm ở đây, nếu không thiết lập những giới hạn đạo đức và pháp lý, quyền lực dữ liệu sẽ không chỉ định hình xã hội mà còn tái định nghĩa chính con người.

Internet không chỉ kết nối thế giới, mà đang tái cấu trúc quyền lực của thế giới. Dữ liệu không chỉ phản ánh đời sống, mà đang trở thành chất liệu để viết lại đời sống. Trong hành trình ấy, câu hỏi không còn là “công nghệ sẽ đi đến đâu”, mà là “con người sẽ đứng ở đâu trong trật tự mới này”. Bởi lẽ, quyền lực dữ liệu, suy cho cùng, không nằm trong máy móc, mà nằm trong cách con người lựa chọn trao quyền cho máy móc.

Internet không có hình dạng, dữ liệu không có trọng lượng. Nhưng chính hai thứ vô hình ấy lại đang tạo ra một dạng quyền lực mới, lặng lẽ, bền bỉ và khó nhận diện.

Không có một “đế chế” nào đứng sau toàn bộ hệ thống. Nhưng quyền lực vẫn hiện diện, trong thuật toán, trong cấu trúc nền tảng và trong chính hành vi của mỗi cá nhân.

Có lẽ, điều đáng suy ngẫm nhất không phải là Internet đã thay đổi thế giới như thế nào, mà là nó đang thay đổi cách con người hiểu về chính mình.

Khi mọi hành vi đều có thể được ghi lại, mọi lựa chọn đều có thể được dự đoán, thì câu hỏi lớn của thời đại không còn là “ta biết gì”, mà là ai đang biết ta và biết trước ta đến đâu.

Trong khoảng lặng giữa dữ liệu và ý thức, quyền lực của kỷ nguyên số dần lộ diện, không ồn ào, nhưng đủ sâu để định hình lại vận mệnh của xã hội.

Đón xem kỳ 4: Minh triết của những nhà sáng lập công nghệ

Tudonghoangaynay.vn
tan-hoang-minh
Tin bài khác
Hoàn thiện pháp luật, đáp ứng yêu cầu điều tra hình sự trong tình hình mới

Hoàn thiện pháp luật, đáp ứng yêu cầu điều tra hình sự trong tình hình mới

Cùng với sự phát triển của xã hội, phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm ngày càng đa dạng, phức tạp, đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác điều tra hình sự. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc hoàn thiện các quy định pháp luật về tổ chức và hoạt động của cơ quan điều tra trở thành yêu cầu cấp thiết. Dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những vướng mắc từ thực tiễn, tạo cơ sở pháp lý đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.
Phú Thọ: Tăng cường hợp tác với doanh nghiệp Rumani trong ba lĩnh vực trọng tâm

Phú Thọ: Tăng cường hợp tác với doanh nghiệp Rumani trong ba lĩnh vực trọng tâm

Phú Thọ mong muốn thúc đẩy hợp tác với doanh nghiệp Rumani trong các lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo; năng lượng tái tạo, hạ tầng xanh và thương mại, logistics, đồng thời mở rộng cơ hội xuất khẩu hàng hóa sang thị trường châu Âu.
Thị trường chứng khoán ngày 20/11:  VN-Index giảm phiên thứ 4 liên tiếp, mất hơn 46 điểm trong tuần

Thị trường chứng khoán ngày 20/11: VN-Index giảm phiên thứ 4 liên tiếp, mất hơn 46 điểm trong tuần

Thị trường chứng khoán tiếp tục diễn biến tiêu cực khi VN-Index giảm phiên thứ tư liên tiếp, đóng cửa sát 1.689 điểm. Tính chung cả tuần, chỉ số mất hơn 46 điểm, trong khi áp lực bán vẫn lan rộng và khối ngoại nối dài chuỗi bán ròng.
Ứng dụng AI trong doanh nghiệp nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, hiệu quả đầu tư và cơ hội hợp tác

Ứng dụng AI trong doanh nghiệp nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, hiệu quả đầu tư và cơ hội hợp tác

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định vai trò trung tâm của người dân và doanh nghiệp trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cùng với đó, Nghị quyết số 68-NQ/TW nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và tăng cường liên kết doanh nghiệp. Tinh thần xuyên suốt này cũng định hướng cho công tác xúc tiến đầu tư là gắn thu hút nguồn lực với nâng cao khả năng tiếp nhận công nghệ, năng lực triển khai và hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp.
VUSTA tìm giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn, phát huy sức mạnh liên kết các Hội ngành toàn quốc

VUSTA tìm giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn, phát huy sức mạnh liên kết các Hội ngành toàn quốc

Sáng 20/11, Liên hiệp hội Việt Nam tổ chức Hội thảo “Giải pháp tăng cường hoạt động phối hợp giữa các Hội ngành toàn quốc và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam” nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp và phát huy tiềm năng đội ngũ trí thức khoa học, công nghệ.
Tử vi vòng quay công nghệ ngày 21/11/2026: Tuổi Thìn đón tài lộc, tuổi Tý cần đề phòng áp lực

Tử vi vòng quay công nghệ ngày 21/11/2026: Tuổi Thìn đón tài lộc, tuổi Tý cần đề phòng áp lực

Tử vi 12 con giáp ngày 21/11/2026 hé lộ những chuyển biến đáng chú ý trên phương diện công việc, tài chính và tình cảm. Trong khi một số con giáp có cơ hội khẳng định năng lực, đón nhận tin vui về tiền bạc thì những tuổi khác cần thận trọng hơn trong lời nói và cách đưa ra quyết định. Cùng khám phá vận trình của 12 con giáp trong ngày thứ Bảy này!
HHT mở rộng đào tạo công nghệ cao, đón đầu nhu cầu nhân lực tương lai

HHT mở rộng đào tạo công nghệ cao, đón đầu nhu cầu nhân lực tương lai

Việc đưa vào hoạt động Trung tâm STEM AI ROBOT đánh dấu bước tiến mới của Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội trong đổi mới đào tạo, tăng cường thực hành và phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số.
Giữ lửa đam mê, gieo mầm khoa học như Nhà giáo trẻ Nguyễn Thị Vân Anh

Giữ lửa đam mê, gieo mầm khoa học như Nhà giáo trẻ Nguyễn Thị Vân Anh

Từ những câu hỏi về chuyển động của máy móc khi còn nhỏ đến các nghiên cứu chuyên sâu về điều khiển và robot, TS. Nguyễn Thị Vân Anh, giảng viên Khoa Tự động hóa, Trường Điện - Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội, đã từng bước xác định con đường khoa học mình muốn theo đuổi.
[E-Magazine] Trí tuệ nhân tạo soạn bài trong vài phút, vì sao người thầy vẫn bận rộn?

[E-Magazine] Trí tuệ nhân tạo soạn bài trong vài phút, vì sao người thầy vẫn bận rộn?

Chỉ một câu lệnh, trí tuệ nhân tạo (AI) có thể phác thảo giáo án, tạo câu hỏi kiểm tra và thiết kế học liệu trong thời gian ngắn. Nhưng sau sự tiện lợi ấy, giáo viên vẫn phải đọc, kiểm chứng, sửa chữa, chấm điểm và thấu hiểu từng học sinh. Những nghiên cứu mới đang chỉ ra một thực tế là công nghệ rút ngắn thời gian của từng việc, song chưa chắc làm nhẹ đi gánh nặng nghề nghiệp.
Nhận định phiên giao dịch ngày 20/11: Ưu tiên quản trị rủi ro, hạ tỷ trọng ở các nhịp hồi kỹ thuật

Nhận định phiên giao dịch ngày 20/11: Ưu tiên quản trị rủi ro, hạ tỷ trọng ở các nhịp hồi kỹ thuật

VN-Index tiếp tục giảm trong phiên 19/11 và đóng cửa dưới mốc 1.700 điểm. Các chỉ báo kỹ thuật cho thấy động lực tăng và dòng tiền đều suy yếu, khiến rủi ro điều chỉnh vẫn hiện hữu. Nhà đầu tư được khuyến nghị ưu tiên quản trị rủi ro, hạn chế sử dụng đòn bẩy và cân nhắc hạ tỷ trọng cổ phiếu khi thị trường xuất hiện các nhịp hồi kỹ thuật.
master