Lập trình viên học lại nghề để vào nhà máy
Đầu tháng 10/2026, Tư Đồ, 34 tuổi, lập trình viên có 10 năm kinh nghiệm tại Thanh Đảo, nhận thông báo chấm dứt công việc. Trước đó, anh đã nhận thấy AI làm thay đổi đáng kể cách phát triển phần mềm.
Theo The Paper, Tư Đồ kể một dự án trước đây cần sáu người thực hiện trong ba tháng, nay có thể được một kỹ sư kết hợp với AI hoàn thành trong một tuần. Công việc của lập trình viên cũng chuyển dần từ trực tiếp viết mã sang kiểm tra, xác nhận những đề xuất do AI tạo ra.
Nhận thấy cơ hội việc làm cho kỹ sư IT dần thu hẹp nên từ đầu năm, Tư Đồ đã tìm hiểu lĩnh vực tự động hóa. Tháng 7, anh cùng đồng nghiệp đăng ký khóa đào tạo cuối tuần với học phí 9.400 Nhân dân tệ. Tư Đồ dự định sau khi mất việc, anh sẽ học toàn thời gian trong ba tháng để tìm cơ hội tại các khu công nghiệp.
Một trường hợp khác là Vương Ngọc Tường, 26 tuổi, tốt nghiệp chuyên ngành máy tính tại Thành Đô. Anh bắt đầu chuyển hướng từ năm 2024, sau khi nhận thấy khối lượng công việc trong ngành phần mềm tăng nhưng thu nhập không cải thiện. Sau thời gian học và thực tập tại nhà máy, Vương được tuyển vào một doanh nghiệp sản xuất xe năng lượng mới với mức lương 12.000 Nhân dân tệ mỗi tháng.
Tại Thái Châu, tỉnh Chiết Giang, một cơ sở đào tạo tự động hóa ghi nhận số trung tâm đào tạo tại địa phương tăng từ một lên bốn cơ sở trong hai năm. Học viên xuất thân từ ngành xây dựng chiếm khoảng 60-70%, còn lập trình viên chiếm khoảng 20%. Theo giáo viên tại đây, tỷ lệ học viên có nền tảng lập trình đang tăng.
PLC (Programmable Logic Controller) là bộ điều khiển logic khả trình, dùng để điều khiển máy móc và dây chuyền sản xuất. Kỹ sư PLC lập trình hoạt động của băng chuyền, động cơ, cánh tay robot và các thiết bị trong nhà máy. Công việc này phù hợp một phần với người từng làm phần mềm nhờ yêu cầu tư duy logic và lập trình, nhưng đòi hỏi họ bổ sung kiến thức về điện công nghiệp, cảm biến, thiết bị và nguyên lý điều khiển.
Nhu cầu nhân lực cũng phản ánh sự mở rộng của lĩnh vực này. Theo dữ liệu tuyển dụng của Zhaopin được truyền thông Trung Quốc dẫn lại, trong quý I/2025, nhu cầu tuyển kỹ sư cơ khí trong lĩnh vực tự động hóa công nghiệp tăng 40%, kỹ sư tự động hóa tăng 10% so với cùng kỳ.
Trong năm tháng đầu năm 2026, số vị trí tuyển dụng dành cho sinh viên mới tốt nghiệp trong ngành robot tăng 83,8% so với cùng kỳ, theo báo cáo của Zhaopin công bố tháng 6.
Dữ liệu tuyển dụng không đồng nghĩa toàn bộ vị trí mới đều dành cho người chuyển từ ngành IT sang. Tuy nhiên, những con số này cho thấy nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực gắn với tự động hóa, robot và sản xuất công nghệ cao đang mở rộng.
Sức hút của lĩnh vực này cũng thể hiện qua sự quan tâm của người học. Theo bảng tổng hợp 20 ngành học được ưa chuộng tại Trung Quốc năm 2026, ngành Kỹ thuật điện và Tự động hóa đứng đầu với 82.000 điểm; Thiết kế cơ khí và Tự động hóa xếp thứ hai với 70.000 điểm; ngành Tự động hóa đứng thứ ba với 62.000 điểm, ngang với Trí tuệ nhân tạo.
 |
Các ngành gắn với điện, cơ khí và điều khiển cùng xuất hiện ở nhóm đầu cho thấy sức hút của những lĩnh vực phục vụ sản xuất thông minh và công nghiệp công nghệ cao.
Theo báo cáo Tương lai việc làm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, hơn 90% doanh nghiệp tại Trung Quốc xem AI và robot là những công nghệ có khả năng tạo chuyển đổi lớn đối với hoạt động của tổ chức. Trong khi đó, 38% doanh nghiệp được khảo sát xác định thiếu hụt nhân lực trong ngành là một rào cản đối với quá trình chuyển đổi.
Điều này cho thấy các nhà máy không chỉ cần người viết phần mềm mà còn cần nhân lực có khả năng kết nối công nghệ số với máy móc, dây chuyền và quy trình sản xuất thực tế.
Những áp lực mới khi chuyển dịch từ văn phòng sang nhà máy
Trong thời đại công nghệ hiện nay, vẫn có những lo ngại tự động hóa sẽ khiến con người mất việc, câu chuyện của Tư Đồ và Vương Ngọc Tường cho thấy một chiều hướng khác: máy móc và AI càng phát triển, nhà máy càng cần nhân lực có trình độ kỹ thuật để lập trình, tích hợp và vận hành hệ thống. Tuy nhiên, sự dịch chuyển này cũng đặt ra áp lực mới với lao động văn phòng, buộc họ phải học lại kỹ năng và thích nghi với môi trường sản xuất nếu muốn tìm cơ hội trong lĩnh vực tự động hóa.
Rời văn phòng để vào nhà máy không đồng nghĩa người lao động sẽ có công việc dễ dàng hoặc ổn định hơn. Theo Huxiu, các kỹ sư tự động hóa thường phải đi công tác để lắp đặt, chạy thử và hiệu chỉnh dây chuyền tại nhà máy của khách hàng. Một số người phải trực liên tục, xử lý sự cố cả ban đêm và ngày nghỉ; thời gian đi công tác có trường hợp lên tới khoảng 300 ngày mỗi năm.
 |
| Sức ép từ AI khiến nhiều lập trình viên tại Trung Quốc có xu hướng rời văn phòng, học tự động hóa để tìm cơ hội ở các phân xưởng sản xuất. Ảnh minh họa do AI tạo |
Môi trường làm việc cũng khác biệt so với văn phòng. Kỹ sư phải trực tiếp đứng tại dây chuyền, tiếp xúc với tiếng ồn, dầu mỡ và thiết bị công nghiệp. Khi máy móc gặp sự cố, họ phải nhanh chóng tìm nguyên nhân để tránh ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình sản xuất.
Một số người chuyển nghề có thể đạt thu nhập trên 10.000 nhân dân tệ mỗi tháng khi có kinh nghiệm, nhưng phải đánh đổi bằng thời gian cá nhân và lịch làm việc khó dự đoán. Đây là những yếu tố khiến không phải lập trình viên nào cũng phù hợp với môi trường nhà máy.
Tự động hóa cũng không nằm ngoài tác động của AI. Công nghệ này ngày càng có khả năng hỗ trợ viết mã, phân tích dữ liệu, thiết kế hệ thống và tối ưu quy trình. Những công việc có tính lặp lại, dễ chuẩn hóa trong lập trình và giám sát thiết bị có thể chịu sức ép trước tiên.
Dù vậy, kỹ sư tự động hóa không chỉ làm việc với phần mềm. Họ còn phải hiểu hệ thống điện, cảm biến, động cơ, trực tiếp đấu nối, chạy thử, hiệu chỉnh và xử lý sự cố trên dây chuyền. Với robot công nghiệp, việc đưa thiết bị vào vận hành đòi hỏi sự phối hợp giữa phần mềm, cơ khí và môi trường sản xuất thực tế. Đây là những khâu AI có thể hỗ trợ nhưng chưa dễ thay thế hoàn toàn con người.
Những câu chuyện tại Trung Quốc cho thấy chuyển nghề từ IT sang tự động hóa không đơn thuần là phản ứng trước nguy cơ AI thay thế lập trình viên. Đó còn là lựa chọn trước sự thay đổi cơ cấu tuyển dụng, khi ngành sản xuất công nghệ cao cần thêm nhân lực kết hợp được phần mềm, điện, cơ khí và điều khiển.
Tuy nhiên, tự động hóa không phải điểm đến an toàn tuyệt đối. Lợi thế của người lao động trong giai đoạn mới không chỉ nằm ở khả năng viết mã hay vận hành máy móc, mà còn ở năng lực hiểu công nghệ, xử lý vấn đề thực tế và liên tục thích ứng với những thay đổi của sản xuất.
Tài liệu kham thảo:
https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_34306786?utm
https://www.huxiu.com/article/4889547.html?utm
https://www.nbs.cn/news/7/202605/t20260505_783587.html?utm
https://www.ecns.cn/m/news/society/2025-05-14/detail-ihernfey9435754.shtml?utm
https://finance.sina.com.cn/roll/2026-06-16/doc-inicqxfq6224297.shtml?utm
