Quy hoạch điện VIII điều chỉnh có đi ngược quan điểm ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo?

Bộ Công Thương ngày 30/8/2021 đã có công văn số 321/BCT gửi các Bộ, ngành và đơn vị liên quan để lấy ý kiến về Báo cáo giải trình và Dự thảo Tờ trình Đề án Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn tới năm 2045 (Quy hoạch điện VIII).

• Thủ tướng chỉ đạo rà soát kỹ nội dung của Quy hoạch điện VIII
• Quy hoạch Điện VIII được thông qua, ưu tiên cao cho phát triển năng lượng tái tạo

Dự thảo Tờ trình Đề án Quy hoạch điện VIII lần này được thực hiện sau khi có Thông báo số 91/TB-VPCP ngày 3/5/2021 của Văn phòng Chính Phủ truyền đạt ý kiến kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Văn Thành tại cuộc họp về Quy hoạch điện VIII. Theo đó, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương rà soát lại các nội dung đã được các bên liên quan góp ý, nhất là việc cơ cấu các nguồn điện, phân bổ nguồn điện giữa các vùng miền trước khi trình chính thức phê duyệt.

Dự thảo Tờ trình mới của Bộ Công Thương (ngày 30/8/2021) lấy ý kiến hoàn thiện Quy hoạch điện VIII tiếp tục khẳng định quan điểm ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo (NLTT) nhưng theo Liên minh Năng lượng bền vững Việt Nam (VSEA), bản thảo lần này thể hiện “những bước lùi” khi tăng thêm khoảng 3.000MW điện than và giảm khoảng 8.000 MW điện tái tạo vào năm 2030. Trong khi lộ trình “điện cạnh tranh” chưa rõ ràng, bố trí nguồn lực thực hiện Quy hoạch, đặc biệt là nguồn vốn đầu tư chưa thuyết phục.

VSEA cũng cho rằng Dự thảo có phần đi ngược lại quan điểm xuyên suốt được xác định trong Nghị quyết 55/NQ-TW ngày 11/02/2020 của Bộ Chính trị về Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045: “Nhanh chóng xây dựng thị trường năng lượng đồng bộ, cạnh tranh, minh bạch, đa dạng hoá hình thức sở hữu và phương thức kinh doanh; áp dụng giá thị trường đối với mọi loại hình năng lượng. Khuyến khích và tạo mọi điều kiện thuận lợi để các thành phần kinh tế, đặc biệt là kinh tế tư nhân tham gia phát triển năng lượng; kiên quyết loại bỏ mọi biểu hiện bao cấp, độc quyền, cạnh tranh không bình đẳng, thiếu minh bạch trong ngành năng lượng”.

“Việc tập trung các nguồn điện truyền thống cho lưới điện hiện tại chỉ nhằm đảm bảo tính ổn định của hệ thống điện mà làm mất đi cơ hội bắt nhịp và hòa nhập, tạo xung lực cho nền kinh tế năng lượng tiên tiến và phát triển xanh của quốc gia”. Trích kiến nghị của VSEA gửi Bộ Công Thương ngày 13/9/2021.

VSEA cho rằng Dự thảo Quy hoạch điện VIII chưa nhìn nhận đúng mức về vai trò của nguồn năng lượng tái tạo. Cụ thể, trong 10 năm chính của Quy hoạch điện VIII (2021-2030), công suất năng lượng tái tạo được phát triển chủ yếu là phần kế thừa của công suất đã phê duyệt bổ sung vào Quy hoạch điện VII điều chỉnh, gần như không phê duyệt thêm mới trong 10 năm tới. Cụ thể như sau:

Theo VSEA, vì thế Đề án quy hoạch điện VIII chưa đưa ra các giải pháp hiệu quả để khai thác nguồn năng lượng có chi phí nhiên liệu không đồng này. Thay vì cắt giảm mạnh nguồn điện sạch từ NLTT, tăng nguồn điện than nguy cơ gây ô nhiễm với nhiều hệ lụy, VSEA khuyến nghị cần ưu tiên chính sách để tạo ra hệ sinh thái cho phát triển NLTT bền vững, với chi phí giá thành ngày càng cạnh tranh. Nhất là khuyến khích khu vực tư nhân đầu tư khai thác nguồn điện từ NLTT.

Đồng thời với đó, VSEA cũng kiến nghị những dự án điện than có tính khả thi thấp, các địa phương không ủng hộ và khó tiếp cận tài chính (tương đương khoảng 16.400 MW) cần được xem xét lại cẩn trọng và tìm các phương án thay thế như triển khai điện mặt trời nổi kết hợp với các nhà máy thủy điện hiện có, đẩy mạnh khai thác tiềm năng điện gió, điện mặt trời phân tán, phát triển mô hình kết hợp “lợi ích kép – dual use” điện mặt trời, điện gió với nông nghiệp, thủy sản kết hợp thực hiện các chương trình sản xuất sạch hơn, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả các nguồn năng lượng.

Tiếp tục thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo nhất là các giải pháp phân tán thì có thể góp phần tạo ra nhiều việc làm ở các địa phương và hạn chế vấn đề di dân khi cần phục hồi kinh tế sau đại dịch Covid-19; việc kìm hãm sự phát triển của năng lượng tái tạo trong thời gian tới là giải pháp dễ thực hiện cho nhà vận hành hệ thống điện nhưng chưa phải là giải pháp tối ưu nhất bởi lẽ với công nghệ hiện đại, điên mặt trời và điện gió ở Việt Nam đều có thể cạnh tranh với điện than vào năm 2021 và 2025.

Cuối cùng, việc xử lý môi trường sau dự án là không đáng ngại vì các nhà khoa học đã tính toán hầu hết các nguyên vật liệu của tấm “pin” quang học hiện nay có thể tái chế mà không gây ô nhiễm như acqui hay pin thông thường vì hàm lượng chì quá lớn, chỉ cần Nhà nước có chính sách cơ chế phù hợp liên quan tới thu nhận và xử lý rác thải từ tấm pin mặt trời ngay từ bây giờ.

Đây là những lý do VSEA kiến nghị Bộ Công Thương xem xét nhìn nhận đúng tiềm năng, lợi thế, vai trò của nguồn điện từ NLTT.

Trà Giang

Bản dự thảo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và lấy ý kiến các bên liên quan được Bộ Công Thương đưa ra ngày 30/8/2021. Sau khi lấy ý kiến, Bộ Công Thương sẽ trình Chính phủ xem xét trong tháng 9.

Bộ Công Thương khẳng định về cơ bản các thông số đầu vào phục vụ dự báo nhu cầu phụ tải không thay đổi, do đó kết quả dự báo nhu cầu phụ tải vẫn giữ nguyên so với Tờ trình số 1682/TTr-BCT (ngày 26/3/2021) về việc phê duyệt Đề án Quy hoạch điện VIII.