Diễn đàn "Sản xuất thông minh và công nghiệp hỗ trợ" do Hội Tự động hóa Việt Nam tổ chức sáng ngày 6/8 tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC), Đông Anh, Hà Nội đã trở thành nơi kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và các tổ chức khoa học - công nghệ nhằm thúc đẩy hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đưa công nghệ vào thực tiễn sản xuất và nâng cao năng lực doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam.
Tham dự Diễn đàn có bà Nguyễn Thị Lâm Giang, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương); đại diện lãnh đạo Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương); TS. Đỗ Nguyên Hưng, Tổng Thư ký Hội Tự động hóa Việt Nam; ông Nguyễn Thành Duy, Quản lý Tư vấn Danh mục Giải pháp, Siemens Việt Nam; ông Bùi Trung Kiên, Trưởng nhóm Kinh doanh phụ trách lĩnh vực IoT và Smart Factory, Công ty ETEK; ông Đoàn Nam Thái, Giám đốc Công ty AVATECH; ông Phạm Quốc Trí, đại diện Công ty Cổ phần Airtech Thế Long. Diễn đàn còn có sự hiện diện của đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, đại diện các trường đại học, viện nghiên cứu, hiệp hội ngành nghề, doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp công nghệ.
 |
| Quanh cảnh diễn đàn. Ảnh: Bảo Hà |
Sản xuất thông minh - động lực nâng cao năng lực doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ
Trong nhiều năm qua, công nghiệp hỗ trợ được xác định là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, trước những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường toàn cầu về chất lượng, năng suất, phát thải carbon và khả năng truy xuất dữ liệu, các doanh nghiệp sản xuất không thể tiếp tục phát triển theo phương thức truyền thống mà buộc phải chuyển đổi sang mô hình sản xuất thông minh.
 |
| TS. Đỗ Nguyên Hưng - Tổng thư ký Hội Tự động hóa Việt Nam phát biểu khai mạc. Ảnh: Bảo Hà |
Phát biểu khai mạc, TS. Đỗ Nguyên Hưng, Tổng Thư ký Hội Tự động hóa Việt Nam cho biết, doanh nghiệp hiện phải đồng thời giải quyết nhiều bài toán: nâng cao năng suất, kiểm soát chất lượng, giảm chi phí, thích ứng với sản xuất đa chủng loại, tiết kiệm năng lượng, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu công nghiệp và chuyển đổi xanh không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu trực tiếp đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Theo TS. Đỗ Nguyên Hưng, những định hướng lớn từ Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 68-NQ/TW và Nghị quyết số 79-NQ/TW đã tạo nền tảng quan trọng để phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và công nghiệp hỗ trợ. Ba nghị quyết này tạo thành một chỉnh thể thống nhất: khoa học và công nghệ là nền tảng; kinh tế nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, kiến tạo; khu vực kinh tế tư nhân là lực lượng trực tiếp đổi mới sáng tạo và triển khai công nghệ vào sản xuất.
Để hiện thực hóa các chủ trương đó, Bộ Công Thương đã triển khai Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 theo Quyết định số 929/QĐ-TTg và Chương trình hỗ trợ thúc đẩy sản xuất thông minh và chuyển đổi số theo Quyết định số 2708/QĐ-BCT. Hai chương trình đều hướng tới mục tiêu nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, đổi mới công nghệ, xây dựng đội ngũ chuyên gia, phát triển nguồn nhân lực và giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Bà Nguyễn Thị Lâm Giang, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) khẳng định Bộ Công Thương xác định doanh nghiệp là trung tâm của quá trình chuyển đổi, còn Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua cơ chế, chính sách và xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ.
 |
| Bà Nguyễn Thị Lâm Giang - Cục trưởng Cục đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và khuyến công (Bộ Công Thương) trình bày tham luận. Ảnh: Bảo Hà |
Theo bà Lâm Giang, Chương trình thúc đẩy sản xuất thông minh sẽ được triển khai theo hai giai đoạn, trong đó đến năm 2030 tập trung xây dựng nền tảng sản xuất thông minh thông qua hoàn thiện thể chế, xây dựng bộ chỉ số, tiêu chuẩn, phát triển nguồn nhân lực, đào tạo chuyên gia và hình thành hệ sinh thái chuyển đổi số. Giai đoạn sau sẽ mở rộng quy mô ứng dụng trong toàn ngành Công Thương, giúp doanh nghiệp từng bước làm chủ công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Ông Nguyễn Thành Duy, Quản lý Tư vấn Danh mục Giải pháp Siemens Việt Nam, thông qua chuyên đề "Sản xuất thông minh và bền vững - Xu hướng công nghệ cho các ngành công nghiệp" nhấn mạnh chuyển đổi số đang đưa ngành sản xuất bước sang giai đoạn phát triển mới, nơi thế giới thực được kết nối chặt chẽ với thế giới số thông qua dữ liệu, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo. Siemens giới thiệu hệ sinh thái Digital Enterprise, nền tảng Siemens Xcelerator và định hướng Industrial Metaverse nhằm hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng nhà máy số, tối ưu toàn bộ vòng đời sản phẩm từ thiết kế, sản xuất đến vận hành.
 |
| Theo ông Nguyễn Thành Duy, dữ liệu là nền tảng cốt lõi của sản xuất thông minh. Khi các hệ thống thiết bị, dây chuyền và phần mềm quản trị được kết nối trên cùng một nền tảng số, doanh nghiệp có thể khai thác dữ liệu theo thời gian thực để tối ưu năng suất, nâng cao chất lượng, giảm tiêu hao năng lượng và hướng tới phát triển bền vững. Ảnh: Bảo Hà |
"Tự động hóa và AI trong sản xuất điện tử - Lợi ích kép: Năng suất và giảm phát thải" là khẳng định của ông Bùi Trung Kiên, Trưởng Phòng Kinh doanh phụ trách IoT và Smart Factory của ETEK. Theo ông, ngành điện tử đang chịu áp lực lớn về năng suất, chất lượng cũng như yêu cầu giảm phát thải carbon trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, việc tích hợp hệ thống MES, IoT, AI và tự động hóa không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn tối ưu sử dụng năng lượng, giảm tỷ lệ lỗi, giảm phế phẩm và nâng cao khả năng truy xuất dữ liệu.
 |
| Đại diện ETEK cũng giới thiệu mô hình nhà máy thông minh tích hợp các giải pháp tự động hóa, AI và quản trị dữ liệu. Ảnh: Bảo Hà |
Đề cập đến việc sử dụng năng lượng hiệu quả trong sản xuất điện tử nói riêng, các ngành công nghiệp khác nói chung, ông Phạm Quốc Trí, đại diện Công ty Cổ phần Airtech Thế Long cho rằng việc ứng dụng hệ thống khí nén thông minh và tự động hóa trong xây dựng nhà máy xanh là cần thiết.
 |
| Ông Phạm Quốc Trí, đại diện Công ty Cổ phần Airtech Thế Long trình bày tham luận. Ảnh: Bảo Hà |
Theo ông, khí nén là một trong những hệ thống tiêu thụ nhiều năng lượng trong các nhà máy công nghiệp nhưng cũng là lĩnh vực còn nhiều dư địa để tối ưu. Việc ứng dụng hệ thống điều khiển thông minh, giám sát dữ liệu theo thời gian thực và tự động hóa vận hành giúp doanh nghiệp giảm tiêu hao điện năng, nâng cao hiệu suất thiết bị, giảm phát thải và từng bước xây dựng mô hình nhà máy xanh, đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững.
Khép lại chuỗi tham luận doanh nghiệp, TS. Đoàn Nam Thái, Giám đốc AVATECH, giới thiệu giải pháp "Hệ thống kiểm tra AI tự thích ứng cho sản xuất đa chủng loại (High Mix - Low Volume)". Đây là mô hình ứng dụng thị giác máy (Machine Vision) kết hợp trí tuệ nhân tạo để giải quyết bài toán kiểm tra chất lượng trong các dây chuyền có nhiều chủng loại sản phẩm nhưng sản lượng từng mã hàng không lớn.
 |
| Theo TS. Đoàn Nam Thái, khác với các hệ thống kiểm tra truyền thống phải lập trình riêng cho từng sản phẩm, hệ thống AI tự thích ứng có khả năng học và nhận diện nhiều chủng loại khác nhau, rút ngắn thời gian chuyển đổi sản xuất, nâng cao độ chính xác trong kiểm tra chất lượng và giảm phụ thuộc vào nhân lực. Giải pháp đặc biệt phù hợp với các doanh nghiệp điện tử, cơ khí chính xác và công nghiệp hỗ trợ đang sản xuất theo đơn hàng với yêu cầu linh hoạt cao. Ảnh: Bảo Hà |
Chuỗi tham luận đã mang đến bức tranh toàn diện, từ định hướng chính sách đến các giải pháp công nghệ cụ thể, cho thấy sản xuất thông minh không còn là khái niệm của tương lai mà đang từng bước được hiện thực hóa trong nhiều lĩnh vực sản xuất tại Việt Nam, tạo nền tảng để doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Liên kết Nhà nước - Doanh nghiệp - Nhà trường - Hiệp hội để hình thành hệ sinh thái sản xuất thông minh
Nếu phần tham luận tập trung vào chính sách và định hướng, thì phiên tọa đàm của diễn đàn lại đi sâu vào câu chuyện triển khai thực tế, với điểm nhấn là mô hình liên kết giữa các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
 |
| Các diễn giả tham gia tại phiên tọa đàm. Ảnh: Bảo Hà |
TS. Đỗ Nguyên Hưng cho rằng điều doanh nghiệp cần hiện nay không chỉ là công nghệ mà còn là cơ chế phối hợp để các giải pháp được triển khai thực chất. Ông mong muốn các diễn giả cùng chia sẻ vai trò của từng chủ thể trong việc thực hiện Chương trình sản xuất thông minh theo Quyết định số 2708/QĐ-BCT, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nhà trường đến hiệp hội và các tổ chức khoa học - công nghệ, nhằm hình thành hệ sinh thái gắn kết thay vì các hoạt động đơn lẻ.
Theo bà Nguyễn Thị Lâm Giang, mô hình "ba nhà" gồm Nhà nước - Doanh nghiệp - Nhà trường đã chứng minh hiệu quả trong nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ. Trong thời gian tới, hầu hết các nhiệm vụ khoa học và công nghệ của ngành Công Thương sẽ được triển khai theo mô hình này. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo chính sách và nguồn lực; doanh nghiệp là nơi tiếp nhận, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ; còn nhà trường, viện nghiên cứu thực hiện nghiên cứu, đào tạo nhân lực và chuyển giao tri thức. Bà cũng cho rằng mô hình hoàn toàn có thể mở rộng thành "bốn nhà", "năm nhà" khi có thêm sự tham gia của hiệp hội, tổ chức khoa học - công nghệ và các đối tác quốc tế nhằm tăng cường hiệu quả lan tỏa tri thức.
Chứng minh cho sự hiệu quả của việc hợp tác, ông Bùi Trung Kiên, Trưởng Phòng Kinh doanh IoT & Smart Factory (ETEK), chia sẻ doanh nghiệp đã chủ động phát triển mô hình "bốn nhà", bổ sung vai trò của hiệp hội vào chuỗi liên kết. Theo ông, ETEK đã đầu tư xây dựng mô hình iFACT - nhà máy thông minh thu nhỏ, tích hợp đầy đủ dây chuyền tự động hóa, hệ thống MES và quản trị dữ liệu để vừa phục vụ trình diễn công nghệ, vừa trở thành môi trường đào tạo thực hành cho sinh viên.
Điểm đáng chú ý là mô hình này không chỉ cung cấp thiết bị mà còn kết hợp chương trình đào tạo giữa doanh nghiệp với các trường đại học, giúp sinh viên được trải nghiệm ngay trên dây chuyền sản xuất tương tự nhà máy thực tế. Đồng thời, ETEK phối hợp với các chuyên gia của hiệp hội xây dựng các khóa học về Lean Manufacturing, quản trị sản xuất và chuyển đổi số. Tuy nhiên, ông cũng kiến nghị Nhà nước tiếp tục hoàn thiện cơ chế, đơn giản hóa thủ tục để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào các mô hình đổi mới sáng tạo.
Đại diện Siemens Việt Nam, ông Nguyễn Thành Duy cho rằng dữ liệu sẽ là tài nguyên quan trọng nhất của doanh nghiệp trong kỷ nguyên sản xuất thông minh. Theo ông, chuyển đổi số không bắt đầu từ AI mà bắt đầu từ việc chuẩn hóa dữ liệu, đánh giá mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp và xây dựng lộ trình phù hợp. Siemens hiện đang đồng hành với nhiều doanh nghiệp trong việc số hóa dữ liệu, kết nối các "ốc đảo dữ liệu" giữa các phòng ban, từ đó tạo nền tảng để triển khai các ứng dụng AI, Digital Twin và quản trị thông minh.
Ông cũng nhấn mạnh doanh nghiệp Việt Nam đang thiếu đội ngũ nhân sự có khả năng kết nối giữa công nghệ thông tin (IT) và công nghệ vận hành (OT). Đây sẽ là nhân tố quan trọng quyết định thành công của quá trình chuyển đổi số trong thời gian tới. Thông qua nền tảng Siemens Xcelerator, Siemens mong muốn mở ra không gian để các doanh nghiệp Việt Nam đưa các giải pháp công nghệ của mình lên thị trường toàn cầu.
Từ góc nhìn doanh nghiệp công nghệ trong nước, TS. Đoàn Nam Thái, Giám đốc AVATECH, đề xuất mở rộng mô hình hợp tác lên "năm nhà", trong đó có thêm các tập đoàn công nghệ lớn cùng tham gia với trường đại học và doanh nghiệp để xây dựng phòng thí nghiệm, cung cấp bộ kit đào tạo và chuẩn hóa chương trình học. Theo ông, nếu kết hợp được thiết bị của các hãng công nghệ hàng đầu với hệ thống chứng chỉ quốc tế, sinh viên sẽ được tiếp cận công nghệ tiên tiến ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.
Hội Tự động hóa Việt Nam - cầu nối xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Khép lại phiên tọa đàm, TS. Đỗ Nguyên Hưng nhận định những trao đổi tại diễn đàn đã cho thấy nhiều cơ hội hợp tác cụ thể giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, trường đại học, hiệp hội và các tổ chức khoa học - công nghệ. Theo ông, nếu tính theo toàn bộ chuỗi giá trị từ nghiên cứu, đào tạo, sản xuất, hợp chuẩn đến thương mại hóa thì các chủ thể đều đã có những thế mạnh riêng, vấn đề còn lại là kết nối để phát huy hiệu quả.
Ông khẳng định Hội Tự động hóa Việt Nam sẽ tiếp tục đóng vai trò cầu nối trong hệ sinh thái này thông qua việc tập hợp nhu cầu của doanh nghiệp, kết nối chuyên gia, phối hợp triển khai các chương trình đánh giá doanh nghiệp, đào tạo nguồn nhân lực, chuyển giao công nghệ và nhân rộng các mô hình sản xuất thông minh.
"Vai trò của Hội là giúp các bên nhanh chóng tìm thấy nhau, kết nối đúng nhu cầu, đúng năng lực để cùng triển khai các chương trình một cách hiệu quả và thực chất", TS. Đỗ Nguyên Hưng nhấn mạnh.
Có thể thấy, Diễn đàn "Sản xuất thông minh và công nghiệp hỗ trợ" không chỉ dừng lại ở việc chia sẻ chính sách hay giới thiệu công nghệ, mà đã mở ra một diễn đàn đối thoại giữa các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Những ý kiến được đưa ra cho thấy sản xuất thông minh chỉ có thể phát triển bền vững khi có sự đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp, nhà trường, hiệp hội và các tập đoàn công nghệ.
Đây cũng chính là nền tảng để hình thành hệ sinh thái sản xuất thông minh của Việt Nam, góp phần nâng cao năng lực doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và từng bước đưa doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Duyên Nguyễn - Ngọc Anh
