Thành lập Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam, thúc đẩy “giải pháp kép” xanh hóa - số hóa

Từ “chuyển đổi số” đến công nghệ giảm phát thải sâu và kinh tế carbon

Phát biểu tại sự kiện, ông Đặng Huy Đông, nguyên Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Chủ tịch Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam cho rằng chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mang tính “tuân thủ”, mà đã trở thành một chiến lược cạnh tranh quốc gia khi thị trường toàn cầu dịch chuyển mạnh theo các tiêu chí ESG, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), thuế carbon và yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

Theo ông, Việt Nam đang đứng trước “cửa sổ cơ hội” mang tính lịch sử nhờ ba yếu tố: Cam kết chính trị mạnh mẽ với mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Lợi thế “nhảy cóc” về công nghệ do chưa bị ràng buộc sâu bởi hạ tầng cũ. Xu hướng các tập đoàn đa quốc gia, quỹ đầu tư, nhà nhập khẩu ưu tiên lựa chọn đối tác ở những quốc gia có chính sách xanh rõ ràng, minh bạch.

Từ góc độ công nghệ, lãnh đạo Hiệp hội nhận định chuyển đổi xanh không thể chỉ dừng ở chuyển đổi số. Để tiến tới mục tiêu Net Zero, Việt Nam cần thúc đẩy các công nghệ giảm phát thải sâu, cũng như công nghệ thu giữ và loại bỏ carbon. Ông Đặng Huy Đông lưu ý, nếu chỉ tập trung giảm phát thải mà thiếu các giải pháp thu giữ carbon quy mô lớn, mục tiêu Net Zero sẽ khó khả thi.

Đề cập tiềm năng hình thành một ngành kinh tế carbon mới, Chủ tịch VGA dẫn số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mỗi năm Việt Nam phát sinh khoảng 165 triệu tấn phụ phẩm nông nghiệp và 24 triệu tấn rác thải sinh hoạt. Nếu được xử lý bằng các công nghệ như khí hóa, nhiệt phân, sản xuất biochar gắn với thu giữ carbon, nguồn phụ phẩm này có thể tạo ra khoảng 60 triệu tấn tín chỉ carbon âm mỗi năm, với giá trị ước tính lên tới hàng tỷ USD.

“Chuyển đổi xanh vì vậy không chỉ là câu chuyện môi trường, mà còn mở ra một ngành kinh tế carbon mới, một lĩnh vực xuất khẩu mới và một động lực tăng trưởng mới cho Việt Nam”, ông nhấn mạnh.

Về vai trò của Hiệp hội, ông Đặng Huy Đông cho rằng chuyển đổi xanh chỉ có thể thành công khi hình thành được cộng đồng liên kết đủ lớn. VGA được định vị là nền tảng kết nối doanh nghiệp, địa phương và chuyên gia, đồng thời là đầu mối liên kết chính sách, công nghệ, thị trường, hướng tới trở thành đối tác chiến lược của Chính phủ và các tổ chức quốc tế trong các vấn đề liên quan ESG, Net Zero và thị trường carbon.

Chủ tịch Hiệp hội kêu gọi doanh nghiệp tham gia bằng dự án, dữ liệu và cam kết thực chất, đề nghị các địa phương coi Hiệp hội là đối tác đồng hành trong triển khai chính sách. Theo ông, câu hỏi không còn là có chuyển đổi xanh hay không, mà là chuyển đổi nhanh đến mức nào, bài bản ra sao và có cùng nhau đồng hành hay không?

Kỳ vọng từ Chính phủ và bộ máy tổ chức nhiệm kỳ I

Phát biểu tại sự kiện, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà đánh giá cao việc Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam được thành lập sớm và chủ động, thể hiện tinh thần cụ thể hóa các chủ trương lớn về phát triển nhanh và bền vững. Phó Thủ tướng nhận định tư duy về môi trường đã có sự chuyển dịch căn bản, từ chỗ bị xem là yếu tố “đi sau” kinh tế, nay trở thành một trụ cột không thể tách rời của mô hình tăng trưởng hiện đại.

Trong bối cảnh các hàng rào kỹ thuật và thuế carbon ngày càng phổ biến, Phó Thủ tướng cho rằng mỗi sản phẩm xuất khẩu đều gắn với “dấu vết carbon”. Nếu tiếp tục phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch, chi phí sẽ gia tăng và năng lực cạnh tranh suy giảm. Ngược lại, chuyển sang năng lượng xanh và công nghệ xanh sẽ mở ra không gian phát triển bền vững cho nền kinh tế.

Đánh giá vai trò của Hiệp hội trong giai đoạn tới, Phó Thủ tướng đề nghị VGA tập trung kết nối các chủ thể, phản biện chính sách, đề xuất giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, đồng thời huy động nguồn lực xã hội và đồng hành cùng Nhà nước, doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi.

Phó Thủ tướng cũng bày tỏ kỳ vọng Hiệp hội sẽ tiên phong thúc đẩy các dự án cụ thể trong những lĩnh vực Việt Nam có lợi thế như năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải, góp phần đưa kinh tế xanh trở thành động lực phát triển mới.

Về Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam

Theo nội dung được công bố tại Đại hội, Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam là tổ chức xã hội – nghề nghiệp của các công dân, tổ chức Việt Nam, hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, không vì lợi nhuận, nhằm tập hợp, đoàn kết hội viên thúc đẩy nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh thân thiện với môi trường; sử dụng hiệu quả tài nguyên; giảm phát thải và hướng tới phát triển bền vững.

Đại hội xác định một nội dung xuyên suốt là thúc đẩy “giải pháp kép” xanh hóa và số hóa. Theo đó, VGA sẽ tập trung kết nối, chia sẻ các giải pháp công nghệ số để tối ưu hóa quá trình chuyển đổi xanh trong sản xuất – kinh doanh; hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đại hội cũng nhấn mạnh vai trò của VGA trong việc góp phần thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam, đặc biệt cam kết tại COP26 về đưa phát thải ròng về “0” vào năm 2050. Thông qua thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải tại doanh nghiệp và cộng đồng, Hiệp hội đặt mục tiêu đồng hành cùng Nhà nước trong lộ trình chuyển đổi xanh; đồng thời hướng tới chuẩn bị năng lực, dữ liệu và các mô hình điển hình để chia sẻ kinh nghiệm tại các diễn đàn quốc tế, trong đó có Hội nghị COP30 sắp tới.

Về tổ chức nhân sự, tại Đại hội nhiệm kỳ I, Ban Chấp hành Hiệp hội gồm 36 thành viên đã được kiện toàn, trong đó Ban Thường vụ có 11 thành viên. Ông Đặng Huy Đông được bầu giữ chức Chủ tịch Hiệp hội; PGS.TS Mai Quang Vinh được bầu làm Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký, cùng 6 Phó Chủ tịch khác.

Đại hội cũng thảo luận, thống nhất phương hướng hoạt động nhiệm kỳ 2026–2030, tập trung vào xây dựng cơ chế phối hợp giữa hội viên, thúc đẩy hợp tác công – tư, mở rộng quan hệ quốc tế và nâng cao năng lực nghiên cứu, ứng dụng công nghệ xanh trong thực tiễn sản xuất, kinh doanh. Đồng thời thông qua Nghị quyết và Chương trình hành động nhiệm kỳ I, xác định các nhiệm vụ trọng tâm nhằm đưa Hiệp hội sớm đi vào hoạt động hiệu quả, đóng góp thiết thực cho mục tiêu chuyển đổi xanh và phát triển bền vững của Việt Nam.