Thu hút, trọng dụng nhân tài: Đổi mới tư duy, lấy cống hiến làm thước đo

Ngày 16/10, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà đã truyền đạt những nội dung trọng tâm, cốt lõi của Kết luận số 105-KL/TW Hội nghị Trung ương 4 về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà

Khắc phục điểm nghẽn trong phát hiện và trọng dụng nhân tài

Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã từng bước hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách về phát hiện, thu hút và trọng dụng nhân tài. Một số quy định liên quan đến chuyên gia, nhà khoa học trẻ và người có tài năng trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế, văn hóa đã được ban hành. Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng cùng một số địa phương cũng chủ động áp dụng các chính sách thu hút, đãi ngộ theo hướng linh hoạt hơn.

Từ năm 2018 đến nay, khu vực công đã thu hút, tuyển dụng hơn 1.500 sinh viên xuất sắc và nhà khoa học trẻ. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp như Viettel, Vingroup, Petrovietnam, VNPT, FPT, Phenikaa đã xây dựng cơ chế thu hút người giỏi thông qua các nhiệm vụ công nghệ quy mô lớn.

Tuy nhiên, kết quả đạt được chưa tương xứng với yêu cầu phát triển. Nhận thức về nhân tài chưa thống nhất; phương thức quản lý còn nặng thủ tục hành chính; cơ chế, chính sách thiếu đồng bộ. Việc phát hiện, bồi dưỡng, bố trí và sử dụng người tài chưa thực sự gắn với năng lực, sở trường và mức độ đóng góp. Sự lưu chuyển nhân tài giữa khu vực công và tư, giữa trong nước và nước ngoài còn hạn chế.

Theo Chỉ số năng lực cạnh tranh nhân tài toàn cầu năm 2025, Việt Nam xếp thứ 76 trong số 135 nền kinh tế, đứng thứ 5 trong ASEAN. Kết quả này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải cải thiện môi trường phát triển, thu hút và giữ chân nhân tài, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

Theo Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, bên cạnh những khó khăn về nguồn lực, môi trường nghiên cứu và làm việc, nguyên nhân chủ quan vẫn là yếu tố chủ yếu. Một số cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu chưa nhận thức đầy đủ trách nhiệm trong công tác nhân tài; tư duy quản lý còn nặng tính hành chính, thiếu chủ động phát hiện người giỏi, mạnh dạn giao việc, trao quyền và tạo điều kiện để họ phát huy năng lực.

Trong khi đó, mục tiêu đến năm 2045 đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, có thu nhập cao đòi hỏi đội ngũ nhân tài đủ khả năng hoạch định chính sách, làm chủ công nghệ và tổ chức thực hiện các công trình, dự án lớn. Vì vậy, công tác nhân tài cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia, tập trung vào những lĩnh vực có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh và tự chủ chiến lược của đất nước.

Đặt mục tiêu cụ thể, đổi mới cơ chế quản trị nhân tài

Kết luận số 105-KL/TW xác lập năm quan điểm chỉ đạo, trong đó khẳng định nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt, có vai trò thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Việc thu hút, trọng dụng nhân tài phải có trọng tâm, trọng điểm, gắn với các nhiệm vụ chiến lược, chương trình và dự án quan trọng.

Điểm đổi mới đáng chú ý là chuyển từ quản lý nhân tài theo tổ chức, biên chế sang quản trị và phát triển nhân tài dựa trên năng lực thực chất. Việc đánh giá không chỉ căn cứ vào bằng cấp, vị trí công tác hay quy trình hành chính mà phải dựa trên nhiệm vụ được giao, chất lượng sản phẩm, kết quả thực hiện và giá trị đóng góp.

Về mục tiêu, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu hoàn thiện đồng bộ thể chế, cơ chế, chính sách về nhân tài; thu hút, trọng dụng khoảng 1.000 nhân tài quốc gia trong cả khu vực công và tư, gắn với nhiệm vụ, sản phẩm và kết quả cụ thể. Đồng thời, Việt Nam hướng tới vận hành đồng bộ hạ tầng số quốc gia về nhân tài, hình thành hệ sinh thái mở, liên thông, hội nhập quốc tế và thuộc nhóm 3 nước đứng đầu ASEAN về Chỉ số năng lực cạnh tranh nhân tài toàn cầu.

Đến năm 2045, mục tiêu đặt ra là chủ động bảo đảm nguồn lực nhân tài, đưa Việt Nam vào nhóm 20 quốc gia dẫn đầu về Chỉ số năng lực cạnh tranh nhân tài toàn cầu.

Để đạt các mục tiêu này, Kết luận đề ra sáu nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm. Trước hết là tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, thống nhất nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị; xác định rõ trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, tổ chức và người đứng đầu trong phát hiện, tiến cử, lựa chọn, sử dụng và tạo điều kiện phát triển nhân tài. Doanh nghiệp được xác định là một chủ thể quan trọng trong quá trình này.

Cùng với đó, cần hoàn thiện thể chế, chính sách và tập trung nguồn lực cho các ngành, lĩnh vực mũi nhọn; xây dựng khung tiêu chí quốc gia về nhân tài, rà soát những quy định còn là rào cản đối với việc tuyển chọn và sử dụng người tài. Chính sách về tiền lương, thuế, nhà ở, xuất nhập cảnh và an sinh xã hội dành cho nhân tài cùng thân nhân cần đủ sức hấp dẫn, tạo điều kiện để họ yên tâm làm việc, cống hiến lâu dài.

Một định hướng đáng chú ý khác là bố trí ngân sách nhà nước cho công tác nhân tài khoảng 0,1% GDP hằng năm trong tổng nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việc phân bổ nguồn lực cần chuyển từ kiểm soát chi tiết quy trình sang đặt hàng, khoán chi, tài trợ theo sản phẩm và kết quả; đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa, huy động sự tham gia của doanh nghiệp và các nguồn lực xã hội.

Cơ sở dữ liệu quốc gia, hệ thống chỉ số và Cổng thông tin quốc gia về nhân tài cũng được định hướng xây dựng nhằm hỗ trợ phát hiện, kết nối, theo dõi và quản trị nguồn lực này một cách đồng bộ, hiệu quả.

Ảnh minh họa

Xây dựng hệ sinh thái mở, gắn trao quyền với trách nhiệm

Cùng với đổi mới cơ chế và phân bổ nguồn lực, Kết luận số 105-KL/TW đặt ra yêu cầu mở rộng nguồn phát hiện, tiến cử và lựa chọn nhân tài, không giới hạn trong khu vực công hay tư, trong nước hay nước ngoài. Đối với khu vực công, việc thu hút nhân tài không tính vào chỉ tiêu biên chế, qua đó tạo thêm dư địa để các cơ quan chủ động tìm kiếm người có năng lực phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ.

Nguyên tắc trọng dụng là đúng người, đúng việc, đúng sở trường; giao nhiệm vụ tương xứng với năng lực, trao thẩm quyền thực chất và bảo đảm nguồn lực cần thiết. Đi cùng với quyền hạn là yêu cầu về đạo đức, liêm chính, trách nhiệm giải trình và tinh thần cống hiến. Việc đánh giá phải căn cứ vào chất lượng sản phẩm, giá trị tạo ra, mức độ hoàn thành nhiệm vụ và hiệu quả đóng góp; đồng thời chấm dứt giao nhiệm vụ khi người được lựa chọn không đáp ứng yêu cầu.

Về lâu dài, Việt Nam cần chủ động tạo nguồn nhân tài theo từng ngành, lĩnh vực; phát hiện sớm, tuyển chọn, đào tạo tài năng trẻ và hỗ trợ họ phát triển bền vững. Các trường đại học, viện nghiên cứu cần được trao quyền tự chủ cao hơn, gắn với trách nhiệm giải trình, chất lượng sản phẩm và liêm chính học thuật. Cơ chế “nhân tài dẫn dắt nhân tài” được xác định là hướng đi nhằm hình thành đội ngũ kế cận, phát triển năng lực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo một cách lâu dài.

Để phát huy hiệu quả nguồn lực này, Kết luận nhấn mạnh việc xây dựng văn hóa trọng dụng người thực tài, khắc phục tình trạng đố kỵ, cô lập hoặc e ngại người giỏi. Môi trường làm việc cần khuyến khích sáng tạo, mở rộng quyền tự chủ chuyên môn, tạo điều kiện để nhân tài khởi nghiệp, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Hợp tác quốc tế về nhân tài cũng cần gắn chặt với nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ. Việt Nam hướng tới thu hút người Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế tham gia đào tạo, cố vấn, chủ trì hoặc đồng chủ trì các nhiệm vụ chiến lược; đồng thời phát triển mạng lưới nhân tài theo ngành, lĩnh vực ở trong nước và xuyên quốc gia. Mục tiêu không chỉ là thu hút chuyên gia mà còn nâng cao năng lực làm chủ công nghệ, tiếp nhận và chuyển giao tri thức cho đội ngũ trong nước.

Về tổ chức thực hiện, Bộ Chính trị đã ban hành Chương trình hành động với 30 nhiệm vụ, chương trình, đề án quan trọng, giao 14 cơ quan chủ trì và xác định thời hạn, sản phẩm, nguồn lực cụ thể. Phần lớn nhiệm vụ phải hoàn thành trong quý II và quý III/2027. Chính phủ đang hoàn thiện Chương trình hành động để triển khai Kết luận.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đề nghị các cấp ủy, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người đứng đầu chủ động phát hiện nhân tài, có bản lĩnh giao trọng trách và bảo đảm điều kiện để người tài phát huy năng lực. Đồng thời, mỗi nhân tài cần phát huy trí tuệ, tài năng và khát vọng sáng tạo, đóng góp vào sự phát triển giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc của đất nước.

Với định hướng lấy nhiệm vụ chiến lược làm trọng tâm, lấy năng lực, sản phẩm và giá trị cống hiến làm thước đo, Kết luận số 105-KL/TW đặt trọng dụng nhân tài vào vị trí then chốt, đồng thời coi tạo nguồn là nhiệm vụ căn bản, lâu dài. Hiệu quả của chính sách sẽ được quyết định không chỉ bởi khả năng thu hút người giỏi mà còn bởi việc trao cơ hội, quyền hạn và điều kiện phù hợp để họ tạo ra những giá trị thiết thực cho đất nước.