TS. Nguyễn Quân: Đã đến lúc doanh nghiệp Việt bứt phá bằng sản phẩm công nghệ chiến lược

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động và chuỗi cung ứng tái cấu trúc, Việt Nam đứng trước cơ hội xây dựng nền công nghiệp tự chủ, hiện đại và đổi mới sáng tạo. Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh ba trụ cột: chuyển đổi số, khoa học - công nghệ và nội địa hóa, tạo nền tảng cho hệ sinh thái công nghiệp cạnh tranh toàn cầu.

Chiều 12/9, trong khuôn khổ sự kiện quốc tế VIET INDUSTRY 2025, Diễn đàn cấp cao về sản xuất công nghiệp với chủ đề "Xây dựng nền công nghiệp Việt Nam tự chủ - hùng cường" được tổ chức bởi INTECH Group phối hợp cùng VCCI, Hội Tự động hoá Việt Nam và HANOIBA. Diễn đàn nhắm thúc đẩy liên kết doanh nghiệp, tăng nội địa hóa chuỗi cung ứng và định hình cơ chế hỗ trợ từ nhà đầu tư, cơ quan chính sách.

Toàn cảnh Diễn đàn Cấp cao về Sản xuất Công nghiệp. Ảnh: Bích Ngọc

Từ khát vọng công nghiệp hóa đến yêu cầu tạo sản phẩm công nghệ chiến lược

Phát biểu khai mạc, TS. Nguyễn Quân - Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam nhấn mạnh: Diễn đàn là sáng kiến thiết thực để tháo gỡ hai điểm nghẽn lớn của công nghiệp Việt Nam, đó là thể chế và năng lực doanh nghiệp. Ông cho rằng Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 68-NQ/TW mở ra hướng đi quan trọng: phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đồng thời coi kinh tế tư nhân là động lực then chốt.

Hiện nay, 98% doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa, chủ yếu thuộc khu vực tư nhân và ngoài nhà nước. Khu vực này ngày càng giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Sự phát triển mạnh mẽ của doanh nghiệp tư nhân, khi kết hợp cùng các tập đoàn kinh tế nhà nước, sẽ tạo động lực thay đổi diện mạo hệ thống doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế Việt Nam.

Tuy nhiên, thách thức đặt ra là Việt Nam chưa có những tập đoàn công nghiệp công nghệ cao đủ sức làm mắt xích trong chuỗi giá trị toàn cầu. Ông nhấn mạnh, ngay cả trong kỷ nguyên số, công nghiệp nặng và công nghiệp chế biến chế tạo vẫn là trụ cột của nền kinh tế. Vì vậy, diễn đàn là dịp để doanh nghiệp cùng trao đổi, tìm kiếm phương thức hợp tác và hỗ trợ lẫn nhau nhằm xây dựng một nền công nghiệp Việt Nam thực sự tự chủ, với những sản phẩm công nghệ chiến lược. "Tôi kỳ vọng sau diễn đàn, các doanh nghiệp sẽ có thêm nhiều cơ hội kết nối, cùng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ cao" - TS. Nguyễn Quân bày tỏ.

TS. Nguyễn Quân - Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam phát biểu khai mạc diễn đàn. Ảnh: Bích Ngọc

Đồng tình với ý kiến của TS. Nguyễn Quân, ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch VCCI khẳng định, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) là động lực quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Để khu vực này phát triển bền vững, cần có chính sách hỗ trợ thiết thực, tạo điều kiện tiếp cận vốn thuận lợi hơn, đồng thời đẩy mạnh kết nối giữa các DNNVV với nhau và với doanh nghiệp lớn nhằm hình thành chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng hiệu quả.

Ông nhấn mạnh việc hỗ trợ DNNVV đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị, đào tạo nhân lực, cũng như đáp ứng các yêu cầu về xã hội, môi trường. Song song, Nhà nước cần tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, tháo gỡ thủ tục hành chính, khuyến khích sự minh bạch và ổn định cho doanh nghiệp.

Theo ông Phòng, DNNVV cũng phải chủ động mở rộng thị trường trong nước và quốc tế, khai thác cơ hội từ các sự kiện, hợp tác quốc tế, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng môi trường thuận lợi, giúp DNNVV phát triển lâu dài, đóng góp mạnh mẽ vào tăng trưởng kinh tế Việt Nam.

Xây dựng hệ sinh thái KH,CN và đổi mới sáng tạo toàn diện, cân bằng

Tại diễn đàn, ông Chu Thúc Đạt - Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh vai trò quan trọng của Bộ KH&CN trong việc xây dựng tầm nhìn chiến lược và thúc đẩy ứng dụng khoa học - công nghệ nhằm nâng cao năng lực làm chủ, phát triển công nghiệp. Điểm nổi bật là sự thay đổi tư duy quản lý, khi Luật KH,CN và Đổi mới sáng tạo 2025 lần đầu tiên đưa đổi mới sáng tạo lên ngang hàng với khoa học và công nghệ, đồng thời chuyển hướng từ quản lý đầu vào sang quản lý theo kết quả và hiệu quả đầu ra, chấp nhận rủi ro. Song song với đó, Bộ KH&CN tập trung hoàn thiện khung chính sách, pháp luật thông qua việc sửa đổi, bổ sung các luật, nghị định, thông tư liên quan đến đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ.

Ông Chu Thúc Đạt - Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ KH&CN nhấn mạnh vai trò quan trọng của Bộ trong việc xây dựng tầm nhìn chiến lược và thúc đẩy ứng dụng KHCN. Ảnh: Bích Ngọc

Luật KH,CN và Đổi mới sáng tạo 2025 đưa ra 10 điểm mới đáng chú ý: khẳng định vai trò nền tảng của KH&CN; xác lập định hướng tự chủ về công nghệ chiến lược; coi thị trường và sản phẩm là động lực; đẩy mạnh đầu tư phát triển các trường đại học thành trung tâm nghiên cứu - đổi mới sáng tạo; dành một chương riêng cho hoạt động ĐMST trong doanh nghiệp; đồng thời cân bằng giữa nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu xã hội với nghiên cứu ứng dụng, nhằm xây dựng một hệ sinh thái khoa học - công nghệ - đổi mới sáng tạo cân bằng, toàn diện.

Bên cạnh đó, ông Chu Thúc Đạt cũng nêu một số giải pháp trụ cột trong văn bản pháp lý liên quan đến ĐMST và khởi nghiệp như: hoàn thiện chính sách hỗ trợ tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp; phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo và trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp; thúc đẩy thị trường công nghệ thông qua khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng, thương mại hóa sản phẩm; hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực tiếp nhận công nghệ; và đẩy mạnh hoạt động chuyển giao công nghệ nội sinh, đưa kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

Doanh nghiệp cần gì để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu?

TS. Lương Minh Huân - Viện trưởng Viện Phát triển Doanh nghiệp cho biết, tỷ lệ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng nội địa hiện vẫn còn rất hạn chế. Cụ thể, ngành điện tử mới đạt tỷ lệ nội địa hóa khoảng 5-10%, chủ yếu lắp ráp từ linh kiện nhập khẩu, hàm lượng công nghệ thấp. Một số ngành như dệt may, da giày đã nâng tỷ lệ nội địa hóa lên mức 45-50%, cơ khí chế tạo đạt trên 30%. Riêng ngành công nghiệp ô tô, tỷ lệ nội địa hóa hiện khoảng 7-10%, thấp hơn đáng kể so với các nước trong khu vực như Thái Lan, Indonesia, Malaysia, nơi mục tiêu đến năm 2025 có thể đạt 40-45% và năm 2030 là 50-55%. Đáng chú ý, các doanh nghiệp trong nước mới chỉ sản xuất được phụ tùng, linh kiện giản đơn như ghế ngồi, kính, săm lốp,... còn các bộ phận quan trọng có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao như hộp số, hệ thống phanh, hệ thống lái vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu.

Đứng ở góc nhìn của người làm chủ doanh nghiệp, bà Trần Thị Thu Trang - Chủ tịch HĐQT Công ty Hanel PT cho rằng để gia nhập chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp trước hết cần đảm bảo chất lượng ổn định, khả năng truy xuất rõ ràng, đồng thời duy trì sự minh bạch, đúng tiến độ và tinh thần hợp tác lâu dài. Một yếu tố quan trọng khác là năng lực R&D hoặc khả năng tùy biến sản phẩm theo yêu cầu khách hàng, cùng với việc áp dụng các hệ thống quản trị hiện đại như MES, ERP, ISO/ATF. Trên hết, doanh nghiệp phải giữ vững đạo đức nghề nghiệp, lấy niềm tin làm nền tảng cho sự phát triển bền vững.

Bà Trần Thị Thu Trang - Chủ tịch HĐQT Công ty Hanel PT phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Bích Ngọc

Theo bà Trang, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) và văn hóa doanh nghiệp sẽ trở thành trục xoay chiến lược giúp nâng cao năng lực cạnh tranh. Cụ thể, các yếu tố này sẽ giúp nâng cao năng suất, giảm phụ thuộc vào lao động thủ công, đồng thời tăng khả năng đáp ứng những đơn hàng lớn với tốc độ cao, cải thiện trải nghiệm khách hàng và cá nhân hóa dịch vụ, qua đó tạo ra giá trị mới không chỉ cho sản phẩm mà còn cho quốc gia.

Bích Ngọc - Khánh Hương