Việt Nam - Nhật Bản tạo ra “Cộng hưởng số”

Ngày 2/10, tại Tokyo, Diễn đàn Công nghệ số Việt Nam - Nhật Bản 2026 diễn ra với chủ đề “Cộng hưởng Số Việt - Nhật: Đồng sáng tạo tương lai với Trí tuệ nhân tạo và Công nghệ chuyên sâu”. Diễn đàn do VINASA, Cục Công nghiệp Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Ủy ban Hợp tác CNTT Việt Nam - Nhật Bản (VJC) phối hợp với các tổ chức Nhật Bản gồm JISA, JETRO và VADX tổ chức, dưới sự bảo trợ và chỉ đạo của Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản.

Sự kiện diễn ra với chuỗi 3 hoạt động gồm: Diễn đàn, Triển lãm, và Business Matching 1:1. Trong đó, Diễn đàn gồm hai chuyên đề: Giới thiệu xu hướng công nghệ tương lai và tầm nhìn xây dựng quan hệ đối tác đồng sáng tạo. Chuyên đề tiếp theo về AI và công nghệ chuyên sâu trong hiện đại hóa hệ thống, với những trường hợp ứng dụng và kinh nghiệm từ doanh nghiệp.

Hơn 250 lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ Việt Nam và Nhật Bản tham dự Diễn đàn Công nghệ số Việt Nam – Nhật Bản 2026 tại Tokyo ngày 2/10. Ảnh BTC

Từ đối tác gia công đến đồng sáng tạo công nghệ

Phát biểu tại diễn đàn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng chủ đề “Cộng hưởng Số Việt - Nhật” mở ra hướng hợp tác có ý nghĩa, trên nền tảng quan hệ phần mềm đã được xây dựng trong nhiều năm. Theo Bộ trưởng, doanh nghiệp hai nước có thể tiến sâu hơn vào nghiên cứu, phát triển sản phẩm và giải quyết những vấn đề mới của sản xuất, kinh doanh.

Năng lực của doanh nghiệp Việt Nam tại Nhật Bản cũng đã có những bước phát triển đáng kể. Theo số liệu được nêu tại diễn đàn, hơn 300 doanh nghiệp Việt Nam đang cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho thị trường Nhật Bản, trong đó hơn 100 doanh nghiệp có văn phòng tại nước này. Doanh nghiệp Việt Nam chiếm khoảng 6-7% thị phần ủy thác phát triển phần mềm tại Nhật Bản.

Riêng FPT, doanh thu dịch vụ công nghệ thông tin tại Nhật Bản năm 2025 đạt 15.452 tỷ đồng, tăng 25,4% so với năm trước. Theo công bố tháng 7/2026, doanh nghiệp có khoảng 5.000 nhân sự tại Nhật Bản cùng 18 văn phòng và trung tâm phát triển. Những con số này, theo Bộ trưởng, tạo nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào hiện đại hóa hệ thống lõi, phát triển AI và sản xuất thông minh.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân và Thứ trưởng FUSEDA HIDEO tại diễn đàn. Ảnh BTC

Theo đó, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề nghị tập trung vào bốn hướng hợp tác gồm hiện đại hóa hệ thống lõi và nâng cao năng suất; cùng nghiên cứu, phát triển công nghệ chuyên sâu; phát triển kỹ sư AI gắn với nhu cầu doanh nghiệp; và đưa các sản phẩm đồng phát triển vào thị trường, chuỗi giá trị.

Ở hướng thứ nhất, doanh nghiệp hai bên được kỳ vọng cùng khảo sát quy trình, xác định những khâu cần cải thiện và xây dựng lộ trình nâng cấp hệ thống, đồng thời bảo đảm tính liên tục của hoạt động sản xuất, kinh doanh. Với AI tạo sinh và các quy trình có tác nhân AI tham gia, Bộ trưởng lưu ý việc đánh giá cần dựa trên hiệu quả thực tế, thời gian tiết kiệm được, chất lượng cải thiện và độ tin cậy khi vận hành.

Ở lĩnh vực công nghệ chuyên sâu, AI, robot, thiết bị bay không người lái và bán dẫn được xác định là những không gian hợp tác tiềm năng. Các dự án cần được bắt đầu từ những bài toán cụ thể, có mục tiêu, đối tác và nguồn lực rõ ràng, trải qua bước thử nghiệm trước khi mở rộng. Hai bên cũng cần thống nhất về sở hữu trí tuệ và cơ chế chia sẻ lợi ích ngay từ đầu.

Đây là sự chuyển dịch đáng chú ý trong cách tiếp cận hợp tác: từ cung cấp nguồn lực công nghệ sang cùng tham gia giải quyết bài toán, cùng phát triển sản phẩm và chia sẻ giá trị tạo ra.

Theo ông Nguyễn Văn Khoa, Chủ tịch VINASA, hơn hai thập kỷ hợp tác CNTT Việt Nam - Nhật Bản đã đi từ mô hình doanh nghiệp Việt Nam cung cấp dịch vụ gia công phần mềm, tối ưu chi phí cho doanh nghiệp Nhật Bản. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của AI, bán dẫn và điện toán lượng tử đang tạo ra một bối cảnh mới, đòi hỏi mô hình hợp tác cũng phải thay đổi.

Ông Nguyễn Văn Khoa, Chủ tịch VINASA phát biểu tại diễn đàn. Ảnh BTC

Ông Nguyễn Văn Khoa nhấn mạnh Việt Nam hiện không chỉ có lực lượng kỹ sư phần mềm mà đang phát triển đội ngũ kiến trúc sư hệ thống và kỹ sư AI. Các kỹ sư Việt Nam đã tham gia thiết kế vi mạch, phát triển AI cho robot tự hành, UAV và phần mềm cho xe thông minh. Lợi thế của hai nước có thể bổ sung cho nhau: Nhật Bản có thế mạnh về cơ khí chính xác, quản trị, chuỗi cung ứng và nguồn vốn; Việt Nam có lợi thế về sự linh hoạt, khả năng phát triển phần mềm và nguồn nhân lực công nghệ. Chủ tịch VINASA Nguyễn Văn Khoa đúc kết sứ mệnh mới: Khi “Thể xác Nhật Bản” với nền tảng cơ khí chính xác, bề dày quản trị và chuỗi cung ứng toàn cầu kết hợp cùng 'Bộ não số Việt Nam' linh hoạt và làm chủ thuật toán, chúng ta tạo ra một sự 'Cộng hưởng Số' vô song, đủ sức kiến tạo những tài sản trí tuệ chung (Joint IP) và xuất khẩu sang các thị trường khắt khe nhất thế giới".

Dùng sức mạnh AI để vượt qua “Vách đá số”

Bài toán cấp bách nhất của nền kinh tế Nhật Bản hiện nay là khủng hoảng "Vách đá số 2025" (Digital Cliff). Khoảng 60% hệ thống CNTT cốt lõi của Nhật Bản có tuổi đời trên 20 năm, trong khi nước này có nguy cơ thiếu khoảng 800.000 kỹ sư vào năm 2030. Đây là những thách thức đặt ra yêu cầu cấp thiết về hiện đại hóa hệ thống, đồng thời mở ra nhu cầu hợp tác với các đối tác công nghệ bên ngoài.

AI được xem là một trong những công cụ có thể hỗ trợ quá trình này. Tuy nhiên, bài toán không đơn thuần là đưa AI vào doanh nghiệp, mà nằm ở khả năng kết nối công nghệ mới với hệ thống cũ.

Ông Nguyễn Hữu Long, CEO FPT Smart Cloud Japan, cho biết 98% doanh nghiệp Nhật Bản đã thử nghiệm AI nhưng chưa tới 25% triển khai thành công trên toàn công ty do vướng mắc trong tích hợp với các hệ thống cũ. Từ thực tế này, ông đề xuất chuyển từ mô hình “Nhật Bản định nghĩa, Việt Nam phát triển” sang cách tiếp cận hai bên cùng phát hiện vấn đề, cùng thiết kế và cùng xây dựng.

Một mô hình hợp tác khác được giới thiệu tại Diễn đàn là liên doanh giữa Konica Minolta và FPT. Theo ông Takayuki Nabeshima, CEO Konica Minolta FPT Solution Labs Vietnam, mô hình phát triển hợp nhất giúp doanh nghiệp Nhật Bản duy trì tài sản trí tuệ và năng lực nâng cấp hệ thống trong bối cảnh đối mặt với nguy cơ thất thoát công nghệ lõi và sự già hóa của đội ngũ kỹ sư nội bộ.

Tại diễn đàn, các đại biểu trải nghiệm hệ thống phiên dịch AI Cabin do kỹ sư Việt Nam phát triển. Ảnh BTC

Cũng theo ông Nguyễn Tấn Minh, Phó Tổng giám đốc GMO-Z.com RUNSYSTEM, cho biết việc ứng dụng các luồng công việc AI tự trị (Agentic Workflows) giúp doanh nghiệp tự động hóa 40% chi phí vận hành và tăng 20% doanh thu trong các mảng dịch vụ hiện hữu. Mô hình được doanh nghiệp theo đuổi là để AI xử lý những công việc thông thường, trong khi con người tập trung vào các quyết định ngoại lệ.

Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo Nguyễn Khắc Lịch cho rằng giá trị của diễn đàn nằm ở việc tạo ra không gian để người làm công nghệ và người sử dụng công nghệ trực tiếp trao đổi, từ kinh nghiệm thành công, khó khăn đã trải qua đến những vấn đề còn bỏ ngỏ. Chương trình được thiết kế với các phiên chuyên môn, khu trình diễn công nghệ và các cuộc gặp doanh nghiệp một đối một.

Bên cạnh thảo luận, năng lực công nghệ cũng được trình diễn trực tiếp tại sự kiện. Ban tổ chức sử dụng hệ thống phiên dịch AI Cabin tự động do kỹ sư Việt Nam phát triển. Hơn 300 đại biểu có thể quét mã QR để tiếp cận phụ đề và nghe dịch song ngữ với độ trễ thấp. Các doanh nghiệp công nghệ số cũng giới thiệu những giải pháp AI cho bán lẻ, sản xuất thông minh, xây dựng và một số lĩnh vực khác.

Cộng hưởng số vươn tầm toàn cầu và hiệu quả chứng thực của diễn đàn

Hơn 100 cuộc gặp B2B 1:1 diễn ra tại khu vực giao thương, tập trung vào các lĩnh vực như nhà máy thông minh, robot tự hành, UAV và vi mạch bán dẫn.

Nhiều biên bản ghi nhớ hợp tác cũng được ký kết, trong đó có các thỏa thuận giữa Miichisoft và Taisei Oncho, VTI Japan và Tập đoàn NEC. Các thỏa thuận này được kỳ vọng chuyển những trao đổi tại diễn đàn sang các dự án hợp tác cụ thể.

Doanh nghiệp Việt Nam và Nhật Bản ký kết các biên bản ghi nhớ hợp tác tại Diễn đàn Công nghệ số Việt Nam – Nhật Bản 2026. Ảnh BTC

Với phía Việt Nam, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề nghị các biên bản ghi nhớ được ký tại diễn đàn sớm chuyển thành kế hoạch triển khai với đầu mối, nguồn lực, tiến độ và kết quả dự kiến cụ thể. Bộ trưởng giao Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo phối hợp với VINASA, JISA và Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản tổng hợp nhu cầu, hỗ trợ kết nối đối tác và thúc đẩy các đề xuất hợp tác.

Điều này đặt ra một yêu cầu quan trọng đối với các diễn đàn công nghệ song phương: giá trị cuối cùng không nằm ở số lượng cuộc gặp hay biên bản được ký, mà ở khả năng chuyển hóa những kết nối đó thành dự án, sản phẩm và năng lực công nghệ thực tế.

Từ một thị trường chủ yếu tiếp nhận dịch vụ gia công phần mềm, Nhật Bản đang trở thành không gian để doanh nghiệp Việt Nam thử sức ở những bài toán phức tạp hơn, từ hiện đại hóa hệ thống lõi đến AI, robot, bán dẫn và sản xuất thông minh.

Trong khi đó, với doanh nghiệp Nhật Bản, sự hợp tác với các đối tác công nghệ Việt Nam có thể mở thêm nguồn lực kỹ sư, năng lực phát triển phần mềm và AI trong quá trình giải quyết những thách thức về hệ thống cũ và nhân lực công nghệ.

Nếu các thỏa thuận tại Tokyo tiếp tục được cụ thể hóa thành các dự án R&D, sản phẩm đồng phát triển và tài sản trí tuệ chung, quan hệ công nghệ Việt Nam - Nhật Bản có thể bước sang một giai đoạn mới, trong đó hai bên không chỉ cung cấp dịch vụ cho nhau mà cùng tạo ra sản phẩm để đi xa hơn trên thị trường quốc tế.