Xây dựng bộ sách giáo khoa sử dụng toàn quốc, phải quyết liệt làm ngay và làm đúng

Một bộ SGK thống nhất sử dụng toàn quốc ở các cấp THCS và THPT là cần thiết. Ảnh minh họa: Vĩnh Hà

Tổng Bí thư nhấn mạnh, phải tiến hành ngay, không nên kéo dài thêm, Bộ GDĐT sớm có câu trả lời về việc này.

Theo trưng cầu dân ý và lấy ý kiến đại biểu quốc hội từ nhiều phiên họp, bộ SGK dùng chung toàn quốc phải thỏa mãn một số yêu cầu về nội dung. Cụ thể, bộ SGK mới phải chắt lọc, tích hợp các ưu điểm, phù hợp với các bộ SGK đang có.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (thành viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội) cho rằng, chủ trương của Bộ Chính trị là đúng đắn và cần thiết. Theo bà, Bộ GDĐT cần có trách nhiệm biên soạn một bộ SGK thống nhất, có chất lượng tốt nhất trong thời gian tới.

Rà soát lại toàn bộ nội dung chuẩn kiến thức trong chương trình để bảo đảm nội dung phù hợp, tránh tình trạng quá tải; Quá trình biên soạn phải công khai, minh bạch, có sự tham gia rộng rãi, kết hợp của các nhà khoa học, chuyên gia có uy tín, trực tiếp giảng dạy giàu kinh nghiệm, đồng thời phải được phản biện xã hội đầy đủ.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế thẩm định, đánh giá độc lập, khách quan. Triển khai đồng bộ, từ tập huấn đội ngũ giáo viên, bảo đảm cơ sở vật chất đến việc hỗ trợ các địa phương còn khó khăn. Có như vậy bộ sách mới thực sự đi vào cuộc sống, không gây thêm áp lực cho phụ huynh, học sinh và giáo viên.

Cần có hướng giải quyết cụ thể cho các bộ SGK đang dùng

Hầu hết, các trường, các giáo viên đều ủng hộ chủ trương xây dựng một bộ SGK thống nhất toàn quốc, nhưng không nên loại bỏ ngay 3 bộ SGK phổ thông đã được phê duyệt hiện nay (gồm Chân trời sáng tạo, Kết nối tri thức với cuộc sống và Cánh diều) bởi những bộ sách này cũng đã được biên soạn rất công phu, được Bộ GDĐT thẩm định chặt chẽ, khoa học. Có thể sử dụng để làm tài liệu tham khảo sau này, vừa tránh lãng phí, vừa góp phần đa dạng hóa kiến thức, nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập.

Nên tính toán bộ SGK mới hình thành trên 3 bộ SGK hiện hành vừa tránh lãng phí, vừa tích hợp được kiến thức, nội dung đa dạng. Ảnh minh họa: Minh Phương

Theo PGS.TS. Trần Xuân Nhĩ, nguyên Thứ trưởng Bộ GDĐT, nếu được giao nhiệm vụ, ông có thể xây dựng được chương trình, kế hoạch cũng như làm một bộ SGK thống nhất.

Ông cũng đồng tình, để có một bộ SGK chất lượng nhất, không nên phủ nhận hoàn toàn các bộ sách đã có bởi những ưu điểm của từng bộ, đã được thẩm định, phê duyệt chặt chẽ.

Vì vậy, cách làm nhanh nhất, tiết kiệm nhất là Bộ GDĐT nên thành lập các hội đồng chuyên môn, mời các tác giả của ba bộ SGK hiện tại đến trình bày, nêu rõ quan điểm về các ưu điểm, mặt tốt, mặt hay của các bộ sách, và của từng cuốn sách thể hiện. Sau đó, hội đồng sẽ có đánh giá, chắt lọc, chọn lấy những nội dung, cách thể hiện tốt nhất, ưu việt nhất từ các bộ sách đó, để hình thành một bộ SGK mới.

Cách làm này sẽ tận dụng tối đa nguồn lực đã được đầu tư, tránh lãng phí thời gian, tiền bạc, bảo đảm chất lượng khoa học và tính ưu việt của bộ sách mới. Nếu chọn cách này và triển khai quyết liệt, bài bản thì chỉ trong năm học 2025-2026 sẽ có bộ SGK mới, tốt, thống nhất toàn quốc và không tốn nhiều công sức, kinh phí.

PGS.TS. Trần Xuân Nhĩ cũng nhấn mạnh, một bộ SGK thống nhất sẽ không làm mất đi tính linh hoạt hay sáng tạo trong giáo dục, bởi SGK nên hiểu là tài liệu tham khảo để giáo viên dạy theo chương trình chứ không phải pháp lệnh và phải lấy học sinh làm trung tâm. Vấn đề cốt lõi không phải ở SGK mà chính là phương pháp giảng dạy.

Vai trò của giáo viên phải chủ động, sáng tạo, tổ chức dạy theo hướng mở và tạo điều kiện cho học sinh tham gia quá trình xây dựng bài học, phát huy hứng thú, hợp tác nhóm và năng lực sử dụng công nghệ thông tin nhạy bén.

Bộ GDĐT sẽ thực hiện việc xây dựng bộ SGK thống nhất toàn quốc như thế nào?

Nhiều ý kiến cho rằng, đã đến lúc Bộ GDĐT phải hạ quyết tâm, quyết liệt trong thực hiện đúng, đầy đủ, nghiêm túc chủ trương, nghị quyết 71 của Bộ Chính trị. Nên lập hội đồng chung để rà soát, tổng kết, đánh giá lại việc đổi mới SGK thời gian qua đã được thực hiện thế nào và xác định những ưu điểm, hạn chế của từng bộ sách thông qua thực tế giảng dạy, sau đó kết nối, tích hợp lại với nhau thành một cuốn, một bộ SGK có nội dung đầy đủ và ý nghĩa nhất.

Nếu làm theo cách này, có thể có ngay một bộ SGK mới mà không cần biên soạn lại từ đầu những cuốn SGK, để tiết kiệm kinh phí.

Các khâu triển khai phải đồng bộ, từ tập huấn đội ngũ giáo viên, bảo đảm cơ sở vật chất đến việc hỗ trợ các địa phương còn khó khăn. Có như vậy bộ SGK mới mới thực sự đi vào cuộc sống, không gây thêm áp lực cho phụ huynh, học sinh và giáo viên.

Một số chuyên gia giáo dục kỳ vọng bộ SGK mới tích hợp được các trình độ học tập, văn hóa vùng miền vào trong các môn học. Ví dụ. về trình độ, có các bài tập, nội dung để tất cả các học sinh đều theo được, cộng thêm các bài tập nâng cao dành cho những học sinh giỏi;

Thêm nữa, bộ SGK mới phải đảm bảo tính đa dạng về kiến thức, kỹ năng để các học sinh có thiên hướng khác nhau có điều kiện phát huy sở trường theo thuyết đa trí tuệ và thuyết kiến tạo.

Bộ SGK phải đảm bảo nguyên tắc chung là học đi đôi với hành, học cái gì thì kiểm tra đánh giá trên cái đó, không ra đề ngoài nội dung giáo dục. Trong nội dung học đã có khung đánh giá: biết, hiểu, vận dụng và vận dụng cao, nếu muốn học sinh sáng tạo thì phần liên hệ bên ngoài không quá 30% tổng số điểm.

Khi ra SGK, Bộ GDĐT đồng thời phải rà soát lại các chương trình, loại bỏ các chương trình bồi dưỡng vô bổ, các công việc báo cáo, giao thêm, làm thay của giáo viên để giáo viên tập trung vào thảo luận chuyên môn, tự học và nghiên cứu tài liệu giáo dục để nâng cao năng lực và kỹ năng giảng dạy.

Với tình hình giáo dục toàn quốc hiện tại, việc sử dụng chung một bộ SGK thống nhất toàn quốc là điều cần thiết. Tuy nhiên, việc soạn SGK không phải là việc nhỏ, người thực hiện SGK lại chính là các thầy cô giáo. Việc lấy ý kiến những người làm việc trực tiếp với SGK là điều rất cần thiết.

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã đi vào thực tiễn đủ lâu để chúng ta thấy được những ưu điểm và hạn chế của nó.

Mong muốn của giáo viên và các lãnh đạo trường là được đóng góp ý kiến cho các chuyên gia để phát huy những ưu điểm và khắc phục những hạn chế đang tồn tại của khung chương trình hiện hành.

Thực tế của các bộ SGK hiện tại là có sự chênh lệch về nội dung, dung lượng, độ khó, cách sử dụng thuật ngữ ở các bộ sách là khác nhau. Vì vậy, việc chắt lọc nội dung, kiến thức, trình độ, rồi tích hợp vào một cuốn sách, hình thành một bộ SGK mới là cần thiết và phải làm thống nhất, chính xác ngay từ đầu. Các chuyên gia đã từng soạn 3 bộ SGK hiện tại nên ngồi lại với nhau để có sự thống nhất cao độ về kiến thức, thuật ngữ, quan điểm khoa học, qua đó phát huy thế mạnh ở mỗi bộ sách riêng biệt, xây dựng một bộ SGK thống nhất, tất cả vì một mục tiêu chung phát huy trí tuệ của các thế hệ trẻ, xây dựng một nền giáo dục tiên tiến và bền vững.

Nguyên Ngọc (tổng hợp)