Quê hương là chùm khế ngọt

Văn hóa giải trí chính là luồng gió mát, làm mềm mại những điều tưởng chừng khô cứng. Với bài viết "Quê hương là chùm khế ngọt", Tạp chí Tự động hóa Ngày nay hy vọng sẽ mang đến câu chuyện thú vị tới bạn đọc.

Quê hương là chùm khế ngọt

Lần đầu tiên tôi được nghe bài hát này là nghe Hồng Anh, cô em họ của tôi hát ở trong Sài Gòn. Bố mẹ em từ Bắc vào Nam năm 1954. Em sinh ra ở Sài Gòn, học Nhạc viện và sau giải phóng thì xin được một chân làm nhạc công kiêm ca sĩ trong dàn nhạc của Công ty Du lịch Thành phố. Lúc đó, bố và anh trai cả đang học tập ở Thanh Hóa. Còn mẹ em, tức bà cô tôi, thì làm y sĩ ở một bệnh viện.

Đêm hôm ấy, Hồng Anh hát cho tôi nghe bài Quê hương[1]. Em hát say mê, da diết và bài hát thì mang cả một cái tình bao la…

“Quê hương, mỗi người chỉ một

Như là chỉ một mẹ thôi…”

Thế rồi, gia đình bà cô tôi đều ra nước ngoài cả. Người sang Mỹ, người sang Pháp, mỗi người ra đi đều mang trong mình những kỷ niệm sâu đậm về quê hương.

Mãi những năm sau này, gặp lại Hồng Anh trong một đêm hát cho bà con Việt kiều tại Paris (lúc đó em đã định cư tại Pháp), tôi mới lại được nghe em hát ca khúc khi xưa từng hát ở Sài Gòn:

“Quê hương là chùm khế ngọt...

Quê hương mỗi người chỉ một

Như là chỉ một mẹ thôi… ”

Tiếng hát của em và cả cái tình trong bài hát khiến tôi bỗng nhớ chùm khế tuổi thơ đến lạ. Quả khế cũng như quả cau, quả chuối, trái dừa, trái sầu riêng, măng cụt, chỉ là hoa quả xứ mình thôi mà sao nó mang đậm tình người đến thế.

Sau này, khi chú tâm tìm hiểu về ẩm thực Việt Nam, tôi mới vỡ lẽ ra biết bao thứ cỏ cây hoa trái ở xứ ta không hẳn là có nguồn gốc ở “ta”, mà được mang từ nơi khác đến, và qua bàn tay chăm sóc vun trồng của biết bao đời người Việt đã trở thành cây trái của đất Việt.

Cây khế, trái khế, trong lòng tôi lại dậy lên biết bao kỷ niệm tuổi ấu thơ

Trái khế vốn có gốc từ Sri Lanka nhưng được ông cha ta chăm sóc bao đời nay trên đất Việt, để rồi sinh ra biết bao giống khế khác nhau: nào là khế chua, khế ngọt, khế cơm có vị chát, khế lùn quả mọng ngọt lịm như đường và cả khế cảnh bé tí xíu trồng trong vườn cảnh để dung dưỡng tinh thần và tình yêu cây cỏ của các cụ cao niên.

Trở về với cây khế, trái khế, trong lòng tôi lại dậy lên biết bao kỷ niệm tuổi ấu thơ. Ngày ấy, cứ mỗi năm, đến ngày giỗ cụ nội, tôi lại được bố mẹ cho về quê. Trong vườn nhà có cây khế sai trĩu quả. Mấy chị em tôi đem quả khế thái mỏng, trộn tí muối, tí đường, chút nước mắm, lén ăn với nhau. Sao mà ngon thế!

Cuối năm, khi đông về, mẹ tôi lại ra chợ mua cả một bao khế to. Bà bổ ra ngâm muối rồi phơi khô, Tết đến xào đường làm món ô mai khế. Vị đường mật ngọt đậm cùng gừng tươi xào với những múi khế chưng đường khiến đám con chỉ ngửi mùi thơm đã rỏ nước dãi.

Sau này, chúng tôi lớn lên mỗi người một phương. Có hôm, tôi cùng vợ đi chợ, mua được con cá chép tươi rói còn đang ngáp, hí hửng sẽ có món riêu cá ngon, nhưng khi bắc nồi lên bếp mới ngã ngửa ra vì quên không mua mấy quả khế chua. Canh chua cá mà thiếu vị khế và mớ thìa là thì còn gì là canh chua nữa. Thế là tôi lại phải hộc tốc đạp xe ra chợ. May mà cụ bán rau quen vẫn còn một rổ khế chua có quả đã nẫu vàng.

Canh cá nấu chua với khế - Món ăn dân dã nhưng đượm vị quê hương

Lại nhớ những mùa đông ngày còn nhỏ, mẹ tôi hay làm món mắm tép chưng ăn với thịt ba chỉ luộc. Nói là ăn mắm nhưng mắm chỉ là đầu vị. Mắm tép chưng với hành củ và chút tóp mỡ, nhưng nếu chỉ dùng mỗi mắm tép đỏ au do bà tôi tự ủ trong hũ sành mà bỏ qua các gia vị chua cay ngọt bùi thì sao gọi là mắm được. Món này phải ăn với đủ loại rau thơm, chuối tiêu xanh thái mỏng, hành củ tươi, gừng, lạc rang, ớt tươi, rau sống và không thể thiếu lát khế thái mỏng hình cánh sao. Miếng thịt ba chỉ luộc cuộn trong chừng ấy gia vị, chấm mắm chưng, đưa vào miệng khác nào một bản hòa tấu dành cho vị giác của người Việt sành ăn. Thú thật có lần không mua được khế chua, tôi thử thay bằng trái dứa nhưng khế là khế, dứa là dứa. Không thay thế cho nhau được.

Tôi mơ có một ngày sẽ gặp lại cô tôi, các em tôi, cả nhà hội ngộ. Nếu được thế thì cho dù có đang ở nơi xa Việt Nam, tôi cũng sẽ lùng cho bằng được mấy quả khế chua, khế chát và chút mắm tép để làm một bữa ẩm thực thuần Việt, mời gia đình cô tôi thưởng thức hương vị quê hương. Viết đến đây, lại văng vẳng bên tai tiếng hát da diết, đau đáu nỗi nhớ thương của em tôi ngày nào.

“Quê hương mỗi người chỉ một...”

Hỡi ôi!

Quê hương là chùm khế... không chỉ ngọt mà cả chua, cả chát nữa!

[1] Tác phẩm được nhạc sĩ Giáp Văn Thạch phổ nhạc từ bài thơ “Bài học đầu cho con” của nhà thơ Đỗ Trung Quân.

Tác giả Vũ Thế Long

tudonghoangaynay.vn