Theo Tân Hoa xã, tại hội nghị thúc đẩy triển khai nền tảng dịch vụ quản lý vòng đời robot hình người do Ủy ban Kỹ thuật Tiêu chuẩn hóa Robot hình người và Trí tuệ hiện thân thuộc Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc tổ chức ngày 22/5, bộ tiêu chuẩn mang tên “Quy phạm quản lý vòng đời robot hình người” đã chính thức được công bố.
Theo đó, Trung Quốc đề xuất cấp cho mỗi robot hình người một mã nhận dạng riêng, được ví như “thẻ căn cước số”. Trong tương lai, các robot sẽ áp dụng cơ chế “mỗi robot một mã” ở toàn bộ các khâu từ sản xuất, lưu thông, bảo trì đến thu hồi, tiêu hủy, nhằm đảm bảo việc quản lý xuyên suốt toàn bộ vòng đời sản phẩm.
Giới chức Trung Quốc cho biết việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn hóa này nhằm hình thành cơ chế quản lý vòng đời phù hợp với nhu cầu phát triển của ngành robot hình người, đồng thời giải quyết các vấn đề về an toàn, quản lý và truy cứu trách nhiệm, qua đó thúc đẩy việc đưa robot vào ứng dụng thực tế trên quy mô lớn.
“Mỗi robot một mã” để quản lý toàn bộ vòng đời
Theo giới thiệu, “thẻ căn cước số” của robot hình người có chức năng tương tự căn cước công dân đối với con người, đóng vai trò là dấu hiệu nhận dạng duy nhất cho từng thiết bị. Việc xây dựng “căn cước” cho robot được đánh giá là cần thiết trong bối cảnh năng lực của robot hình người ngày càng phát triển và ngành công nghiệp này đang bước vào giai đoạn thương mại hóa, triển khai thực tế.
Số liệu được công bố cho thấy đến năm 2025, Trung Quốc đã có hơn 140 doanh nghiệp sản xuất robot hình người với hơn 330 mẫu robot được đưa ra thị trường. Tuy nhiên, ngành này vẫn đối mặt nhiều vấn đề như thiếu thống nhất về quy tắc mã hóa nhận dạng, tồn tại nguy cơ mất an toàn công cộng và ranh giới trách nhiệm trong toàn chuỗi sản xuất - vận hành còn chưa rõ ràng.
Ông Lương Tịnh, Phó chủ nhiệm kiêm Tổng thư ký Ủy ban, đồng thời là Phó tổng thư ký Hội Điện tử Trung Quốc, cho biết nền tảng mới hướng tới xây dựng cơ sở hạ tầng quản lý vòng đời robot hình người, hình thành hệ thống quản lý toàn chuỗi bao phủ các khâu nghiên cứu phát triển, sản xuất, tiếp cận thị trường, bán hàng, sử dụng, bảo trì, tiêu hủy và tái chế.
 |
| Mỗi robot sau khi xuất xưởng ở Trung Quốc đều có "căn cước" và chịu sự theo dõi, quản lý trong suốt vòng đời. Ảnh: Exmoo. |
Theo ông, mục tiêu là xây dựng cơ chế quản trị khép kín với khả năng truy xuất nguồn gốc, kiểm soát toàn bộ quá trình, phòng ngừa rủi ro và truy cứu trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Nền tảng này cũng được kỳ vọng giúp cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả giám sát, hỗ trợ doanh nghiệp giảm chi phí, tăng hiệu quả vận hành và tạo nền tảng an toàn cho sự phát triển có trật tự của ngành robot hình người.
Hiện nền tảng đã kết nối hơn 100 doanh nghiệp robot hình người trên toàn Trung Quốc, cấp mã quản lý vòng đời cho hơn 200 mẫu sản phẩm và hơn 28.000 robot.
Ông Vu Tú Minh, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Tiêu chuẩn hóa Công nghệ Điện tử Trung Quốc, cho biết mã nhận dạng của robot gồm 4 phần: mã quốc gia, mã tên doanh nghiệp, mã mẫu sản phẩm và số sê-ri, với tổng cộng 29 ký tự. Tiêu chuẩn này áp dụng cho các nhà sản xuất, nhà cung cấp dịch vụ, đơn vị bán hàng, người sử dụng cũng như các cơ sở tái chế robot hình người.
Theo ông Vu Tú Minh, hiện các doanh nghiệp vẫn thiếu một bộ tiêu chuẩn thống nhất về quy tắc mã hóa và định nghĩa dữ liệu, dẫn tới khó khăn trong việc nhận diện và xác thực danh tính robot giữa các doanh nghiệp, ngành nghề và kịch bản ứng dụng khác nhau, từ đó cản trở quá trình triển khai quy mô lớn.
Ngoài ra, ngành robot hình người cũng tồn tại nhiều nguy cơ như mất an toàn khi sạc pin, va chạm cơ khí hoặc robot mất kiểm soát trong quá trình vận hành tự động. Trong các tình huống tương tác giữa người và robot, nâng cấp thuật toán hay xử lý tai nạn, trách nhiệm giữa các bên thường chưa được xác định rõ ràng, dễ dẫn tới tình trạng đùn đẩy trách nhiệm và khó truy xuất nguồn gốc sự cố.
 |
| Mỗi robot đều được cấp "căn cước" để tiện quản lý, sử dụng |
Ông Đổng Kiến, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Công nghệ Thông tin thuộc Viện Nghiên cứu Tiêu chuẩn hóa Công nghệ Điện tử Trung Quốc, cho biết điểm nổi bật lớn nhất của bộ tiêu chuẩn là thiết lập mô hình quản lý vòng đời lấy “thẻ căn cước” làm trung tâm. Thông qua mã nhận dạng duy nhất, cơ quan quản lý có thể thực hiện truy xuất nguồn gốc và thúc đẩy lưu thông sản phẩm.
Ông cũng cho biết trước đây các hãng robot lớn đều xây dựng hệ thống mã hóa nội bộ riêng, vì vậy tiêu chuẩn mới phải đảm bảo tính tương thích và khả năng mở rộng với các hệ thống hiện có. Sau nhiều vòng thảo luận và xác minh kỹ thuật, cơ cấu mã hóa bốn phần đã được lựa chọn.
Thúc đẩy robot hình người ứng dụng vào thực tế
Dù vậy, theo giới chuyên môn, để một bộ tiêu chuẩn từ “văn bản trên giấy” trở thành quy tắc chung của toàn ngành vẫn cần thêm thời gian. Ông Đổng Kiến cho biết trong giai đoạn tiếp theo, các cơ quan chức năng sẽ đẩy mạnh công tác đào tạo và phổ biến tiêu chuẩn tới các nhà sản xuất và đơn vị dịch vụ, giúp doanh nghiệp hiểu và áp dụng tiêu chuẩn vào thực tế sản xuất.
Trung Quốc đồng thời sẽ tiếp tục xây dựng thêm các tiêu chuẩn liên quan như nhận diện danh tính robot hình người, chứng nhận sản phẩm và “hàng rào điện tử” (electronic fence). Giới học thuật, cơ quan nghiên cứu và doanh nghiệp cũng sẽ phối hợp phát triển hệ thống chứng nhận tuân thủ danh tính robot và đánh giá an toàn, phục vụ công tác quản lý cũng như xác định trách nhiệm khi xảy ra sự cố.
 |
| Từ khi "chào đời" đến khi bị tiêu hủy, mọi robot hình người sẽ được quản lý, theo dõi. Ảnh: Thecover. |
Cùng ngày, ông Phạm Bân, thanh tra cấp một của Vụ Khoa học Công nghệ thuộc Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc, cho biết cơ quan này sẽ thúc đẩy phối hợp giữa ứng dụng thực tế và quản lý an toàn, đồng thời triển khai chương trình huấn luyện thực tế dành cho robot hình người và trí tuệ hiện thân, tăng cường ứng dụng “căn cước số” trong các tình huống thực tiễn.
Ngoài ra, Trung Quốc cũng sẽ thúc đẩy cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý và hệ thống quản trị ngành, tận dụng các khu thí điểm đổi mới ứng dụng AI cấp quốc gia nhằm tăng cường liên kết giữa trung ương và địa phương, giữa các bộ ngành, qua đó xây dựng hệ thống quản lý ngành đồng bộ và nâng cao năng lực quản trị.
Thông qua việc dẫn dắt bằng tiêu chuẩn hóa, Trung Quốc kỳ vọng xây dựng được cơ chế quản lý vòng đời robot phù hợp với tốc độ phát triển của ngành, giải quyết các vấn đề cốt lõi về an toàn và quản trị, từ đó thúc đẩy quá trình ứng dụng robot hình người vào thực tế.
