Xác định công nghệ cao là trụ cột an ninh và chủ quyền quốc gia

Chuyển giao nghiên cứu y sinh được coi là một trong những giải pháp thúc đẩy phát triển công nghệ cao trong nước. Ảnh minh họa

Ưu đãi, đầu tư, thúc đẩy công nghệ cao

Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, căn cứ pháp lý quan trọng của Dự thảo Luật Công nghệ cao sửa đổi là Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. xác định công nghệ không chỉ là lĩnh vực ưu đãi đầu tư mà là trụ cột chiến lược bảo đảm an ninh kinh tế, quốc phòng và chủ quyền quốc gia.

Dự thảo hướng tới hình thành hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao; bổ sung quy định về khu công nghiệp và đô thị công nghệ cao; hoàn thiện cơ chế quản lý, kiểm tra, đánh giá hiệu quả. Chính sách ưu đãi được thiết kế lại minh bạch, hiệu quả hơn, mở rộng cho doanh nghiệp trong nước và khởi nghiệp. Mức ưu đãi đặc biệt sẽ áp dụng với các công nghệ lõi, công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn, đi kèm cam kết chuyển giao công nghệ để đảm bảo lợi ích thực chất cho quốc gia.

Còn theo Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng, công nghệ cao đã trở thành trụ cột chiến lược, là xương sống của an ninh kinh tế, quốc phòng, năng lực cạnh tranh quốc gia và gắn với chủ quyền quốc gia.

Ông thông tin, dự thảo công nghệ cao được chia thành ba lớp: công nghệ cao, công nghệ chiến lược và công nghệ lõi. Công nghệ lõi là "vòng trong cùng" - Việt Nam phải tự làm và nắm giữ; công nghệ chiến lược là "vòng giữa" - lĩnh vực ưu tiên để bảo đảm tự chủ; còn công nghệ cao là "vòng ngoài" - phục vụ phát triển đất nước.

Bộ trưởng ví việc sửa luật lần này giống như tiêm vào cấu trúc cũ một số mũi ADN mới, tạo bộ gen mới phản ánh tư tưởng mới của Đảng về khoa học công nghệ mà không phá vỡ cấu trúc hiện hành.

Xác định công nghệ lõi và sẵn sàng cho đầu tư, chuyển giao và hội nhập. Ảnh minh họa

Bộ trưởng cho rằng, 20 năm qua, cơ chế ưu đãi công nghệ cao chủ yếu phục vụ lắp ráp, gia công, ưu đãi lắp ráp mà không tính đến tỷ lệ nội địa, công nghệ lõi hay có R&D ở Việt Nam hay không, dự thảo mới hướng tới khắc phục các bất cập, gắn thu hút FDI với điều kiện chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và nghiên cứu phát triển tại Việt Nam, tức là FDI có điều kiện.

Theo ông, Chính phủ cũng đề xuất phát triển các đô thị công nghệ cao, nơi khu công nghệ cao được đặt trong không gian sống và làm việc hiện đại, nhằm thu hút và giữ chân nhân tài.

Để tránh lạm dụng, dự thảo quy định quản lý nhà nước chặt chẽ, giám sát các dự án, yêu cầu đảm bảo tỷ lệ chuyển giao công nghệ, giá trị gia tăng trong nước và hoạt động nghiên cứu phát triển tại Việt Nam.

Xây dựng đô thị công nghệ cao, khuyến khích chuyển giao công nghệ

Việt Nam có không ít doanh nghiệp xác định đầu tư công nghệ mũi nhọn làm định hướng chiến lược để phát triển và hội nhập. Ảnh chụp trong buổi trình diễn công nghệ robot của Công ty Cổ phần Công nghiệp Weldcom

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc Hội đề nghị làm rõ tiêu chí xác định công nghệ cao, công nghệ chiến lược và diện ưu tiên đầu tư để đảm bảo khả thi, công bằng và có thể đo lường. Cơ quan thẩm tra cũng kiến nghị bổ sung danh mục công nghệ cao được ưu tiên phát triển vào luật, giao Chính phủ quy định chi tiết để làm căn cứ xác định sản phẩm, dự án được hưởng chính sách ưu đãi.

Với đề xuất xây dựng đô thị công nghệ cao, Ủy ban cho rằng đây là mô hình mới, cần nghiên cứu thêm kinh nghiệm quốc tế và đánh giá tác động để bảo đảm tính khả thi, tránh trùng lặp và lạm dụng trong thực hiện.

Trước đó, hôm 9/10, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thảo luận dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ, dự kiến trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp khai mạc cuối tháng 10. Trong đó, ưu tiên, ưu đãi công nghệ mới và công nghệ động lực, coi đây là chìa khóa thúc đẩy phát triển đất nước.

Dự thảo chia công nghệ thành ba nhóm: cấm, hạn chế và khuyến khích chuyển giao. Nhóm cấm gồm công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm, ảnh hưởng quốc phòng, an ninh, sức khỏe, đạo đức xã hội; nhóm hạn chế là máy móc hiệu suất thấp, tạo chất thải, dùng tài nguyên khan hiếm hoặc liên quan bí quyết, giống, vật liệu đặc trưng, chỉ được thực hiện khi có cấp phép; nhóm khuyến khích là các công nghệ mới, hiện đại, thân thiện môi trường, được ưu đãi cao nhất về thuế, vốn và thủ tục hành chính.

Ngoài ra, dự thảo quy định ba mức độ chuyển giao công nghệ, gồm ứng dụng, làm chủ và nghiên cứu - phát triển. Mỗi mức độ sẽ được Nhà nước áp dụng chính sách hỗ trợ và ưu đãi tăng dần tương ứng, nhằm khuyến khích doanh nghiệp tiến tới tự làm chủ và sáng tạo công nghệ.

Bên cạnh đó, dự luật bổ sung quy định về tổ chức trung gian chuyển giao công nghệ - mô hình phổ biến ở nhiều quốc gia phát triển nhưng còn thiếu tại Việt Nam. Các tổ chức này sẽ giúp doanh nghiệp nhỏ, địa phương khó khăn tiếp cận, tiếp nhận và làm chủ công nghệ mới.

Dự luật cũng mở rộng sang chuyển giao công nghệ nội sinh, khuyến khích thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong nước. Doanh nghiệp và nhà khoa học có thể góp vốn bằng công nghệ, Nhà nước được phép mua, phổ biến công nghệ đã làm chủ để hỗ trợ sản xuất.