Cuộc đua điện khí hóa ngành ô tô đang nóng lên nhanh chóng và các doanh nghiệp sản xuất ô tô Việt Nam cũng đang tăng tốc để bắt kịp.
• Thu hút làn sóng “đổ bộ” của các nhà đầu tư lớn sản xuất xe điện tại Việt Nam
• Còn nhiều vấn đề đặt ra cho phát triển xe điện ở Việt Nam?
• Nhà nước đóng vai trò quyết định trong phát triển ngành ô tô điện tại Việt Nam
• Quốc hội thông qua giảm thuế tiêu thụ đặc biệt cho ô tô điện trong nước
Ví dụ, Vinfast – doanh nghiệp sản xuất ô tô tại Việt Nam gần đây đã nộp hồ sơ chào bán cổ phần ra công chúng (IPO) lần đầu tại Mỹ. Vinfast có một kế hoạch đầy tham vọng là sẽ tung ra các dòng EV tại thị trường này vào cuối năm, đồng thời họ cũng công bố kế hoạch xây dựng nhà máy trị giá 4 tỷ USD đầu tiên. Vinfast cũng lên kế hoạch về việc ngừng sản xuất các dòng ô tô ICE thường vào cuối năm 2022, chỉ một năm ngay sau khi họ tung ra mẫu xe EV đầu tiên cho khách hàng Việt Nam [1,2].
Sự tăng trưởng này sẽ ổn định. Ngành công nghiệp ô tô trong nước dự đoán rằng từ năm 2030 đến 2040, số lượng xe điện sẽ tăng đáng kể và có thể đạt mức công suất sản xuất 3.5 triệu xe vào năm 2040 [3].
Với việc thị trường Xe Điện (EV) dự kiến sẽ có bước tăng vọt với doanh số bán ra toàn cầu là 34.7 triệu USD vào năm 2030, các nhà phân tích ước tính rằng đến năm 2040, EV sẽ bán chạy hơn cả ICE (Intern Combustion Engine – Xe động cơ đốt trong). Ở thời điểm hiện tại, doanh số của EV đã tăng gấp 3 lần, với việc 9% lượng xe bán ra vào năm 2021 là xe điện, so với chỉ 2.5% vào năm 2019 [4].
Deloitte, trong dự báo EV toàn cầu của mình, cũng ước tính rằng ngành này sẽ tăng trưởng với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm là 29% trong 10 năm tới, với tổng doanh số EV sẽ tăng từ 2.5 triệu USD vào năm 2022 lên 11.2 triệu USD vào năm 2022, sau đó tiếp tục phi mã đạt 31.1 triệu USD vào năm 2030. Deloitte cũng dự đoán rằng EV sẽ chiếm khoảng 32% tổng thị phần của lượng xe mới được bán ra trong giai đoạn này [5].
Ở góc độ vùng, nhiều tên tuổi lớn trong ngành sản xuất ô tô đã hoặc chuẩn bị cho ra mắt những dòng ô tô thuần điện hoặc lai (hybrid) như một bước khởi đầu cuộc cách mạng điện khí hóa trong nước. Thêm vào đó, những hãng như Mitsubishi Việt Nam hay Porsche Việt Nam đã bắt tay vào việc thành lập các trạm sạc pin để phục vụ cho việc phân phối xe điện trong thời gian tới.
Những động thái này hoàn toàn tương ứng với xu hướng thế giới, các tên tuổi lớn trong ngành công nghiệp ô tô cũng đang dốc ngân sách vào việc điện khí hóa. Ví dụ như Volkswagen, doanh nghiệp sản xuất ô tô đến từ Đức đã tăng ngân sách cho những dự án điện khí hóa lên chiếm hơn một nửa tổng chi tiêu của hãng. Volkswagen sẽ chi 100 tỷ USD để đẩy nhanh hơn nữa tiến độ điện khí hóa của họ.
Các nhà sản xuất ô tô khác cho biết họ có kế hoạch chỉ bán ô tô điện trong 10 năm tới: Honda, nhà sản xuất ô tô Nhật Bản, cho biết họ sẽ loại bỏ tất cả ô tô động cơ đốt trong ICE vào năm 2040 và chỉ bán ô tô điện tại thị trường châu Âu vào năm 2022. Gã khổng lồ Mỹ – Ford nói rằng, đến năm 2030, tất cả các phương tiện chở khách được bán ra ở châu Âu sẽ hoàn toàn chạy bằng điện. Ford cũng tuyên bố rằng 2/3 tổng số xe thương mại của họ sẽ là xe điện hoặc những dòng lai (hybrid) vào cùng năm. Doanh nghiệp sản xuất ô tô bán chạy nhất của Pháp, Renault, cũng tiết lộ kế hoạch rằng 90% xe của hãng sẽ là xe điện vào năm 2030 [6].
Cuộc đua hướng tới tương lai này đang ngày một nóng lên, sau đây là 3 cách giúp thúc đẩy hơn nữa ngành công nghiệp xe điện chỉ trong vòng 1 năm:
Các ông lớn trong lĩnh vực công nghệ (Big Tech) cũng như những kỳ lân (Unicorn) khởi nghiệp từ Thung lũng Silicon, Anh, và Trung Quốc chắc chắn đang phá vỡ thị trường xe điện (EV) với việc sẵn sàng thực hiện các kế hoạch số hóa cũng như tự động hóa một cách tiên tiến, và với những bước tiến này, họ trông đợi giảm thời gian đưa sản phẩm ra mắt thị trường từ vài năm xuống chỉ còn ba tháng.
Những “yếu tố gây nhiễu” thị trường này tạo ra lợi ích chính từ thực tế rằng, khối lượng đặt hàng EV thấp đang giúp yếu tố tốc độ vượt qua yếu tố quy mô, trở thành một nhân tố quan trọng trong việc sản xuất ô tô. Trên thực tế, các thiết kế ô tô mới khiến 90% phụ tùng ô tô từ các xe động cơ đốt trong ICE hiện nay trở nên thừa thãi. Các công ty đầu tiên sản xuất ô tô sử dụng điện cũng ít phụ thuộc hơn vào chuỗi cung ứng hiện tại cũng như các nhà máy sản xuất thương mại hàng loạt.
Điện khí hóa là “yếu tố gây nhiễu” thị trường lớn nhất đối với ngành công nghiệp ô tô trong 5 thập kỷ trở lại đây, nhưng rất nhiều nhà sản xuất ô tô truyền thống vẫn đang phải vật lộn với các hệ thống kế thừa trong hệ thống hiện tại của họ, những hệ thống này không linh hoạt và có thể không còn thích hợp trong tương lai nữa. Nghiên cứu của chúng tôi [7] cho thấy rằng mặc dù gần một nửa ngành công nghiệp ô tô đang tăng cường đầu tư vào sản xuất thông minh và có chiến lược hướng đến Công nghiệp hóa 4.0, 52% doanh nghiệp trong ngành hiện vẫn không có kế hoạch để đầu tư thêm.
Đó là một tin chẳng mấy tích cực, bởi sản xuất thông minh chính là nhân tố rất quan trọng để giải quyết nhiều thách thức mà các nhà sản xuất ô tô phải đối mặt, chẳng hạn như việc rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường, thay thế các cơ sở sản xuất lớn, làm trơn tru dây chuyền sản xuất bằng cách điều chỉnh làm các dây chuyền lắp ráp tinh gọn hơn, làm cho việc sản xuất trở nên tự động hơn, hiệu quả cũng như năng suất hơn, đồng thời đạt được sự cân bằng phù hợp giữa chi phí và hiệu suất, lợi nhuận cũng như những mặt khác liên quan đến môi trường.
Như vậy, để cán được vạch chiến thắng trên đường đua EV này, không chỉ cần sản xuất một cách chăm chỉ mà còn phải sản xuất thật thông minh.
Không hề dễ dàng để thuyết phục mọi người cùng đồng hành. Sự thật là vậy, ngành công nghiệp xe điện EV cần được thúc đẩy từ cả hai hướng là giáo dục và sự vận động chính sách trong ngành, không chỉ từ các đơn vị sản xuất ô tô mà còn từ các nhà quản lý, hoạch định chính sách, và cả người tiêu dùng.
Các doanh nghiệp sản xuất ô tô và các cơ quan ban hành chính sách cần làm việc cùng nhau để có thể kiến tạo một hệ sinh thái thuận lợi cho việc áp dụng công nghệ cũng như sử dụng EVs, đồng thời tập trung vào các ngành có liên quan khác như khai thác năng lượng hoặc khai thác mỏ.
Ví dụ như, chẳng một cuộc thảo luận nào về EV là hoàn chỉnh nếu chúng ta không nói về năng lượng tái tạo như một nguồn sạc chính dành cho pin EV. Hoặc, việc khai thác những nguyên liệu hiếm cần cho các loại pin EV này trên toàn cầu. Vấn đề này cần phải được đảm bảo rằng chúng không để lại các tác động tiêu cực đến môi trường.
Điều này đặc biệt quan trọng cho Việt Nam, khi trong những năm gần đây nó là nước có tiềm năng trở thành một trung tấm sản xuất pun lithium-ion và thậm chỉ là sản xuất cả xe điện, nhờ vào nguồn dự trữ niken chất lượng cao [8].
Tất cả những yếu tố này phải được cân nhắc cùng nhau, kết hợp, như một phần chặt chẽ của việc vận động chính sách, song song với việc làm sáng tỏ những nhầm tưởng của người tiêu dùng xung quanh Evs. Ví dụ như: các phương tiện xe điện EV động cơ không được mạnh và có tốc độ hạn chế hoặc chúng chúng cực kỳ giới hạn về mặt phạm vi.
Các nhà sản xuất ô tô, nhà ban hành chính sách cũng như những nhân vật đầu ngành có thể và hẳn là họ nên nói về những thách thức mà họ phải đối mặt, họ nên tương tác, thảo luận và hợp tác cùng nhau để chia sẻ các phương pháp hiệu quả nhất trong ngành. Họ cần hiểu rằng cuộc hành trình hướng đến điện khí hóa này là một hành trình họ không thể đi một mình, hoặc kể cả là không thể đi một cách thầm lặng, lẻ tẻ.
Người tiêu dùng và các doanh nghiệp sản xuất ô tô sẽ được thêm gì khi lựa chọn EVs thay vì ICE? Dẫu biết rằng quá trình này cần diễn ra theo thời gian, nhưng rõ ràng có một điều chúng ta chắc chắn: Khuyến mãi/quà tặng thúc đẩy quá trình rất nhiều.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), mặc dù tổng doanh số ô tô bán ra giảm 16% trong thời gian đại dịch, nhưng số lượng ô tô điện được đăng ký đã tăng 41% vào năm 2020. Sự gia tăng này đồng nghĩa với việc có khoảng 10 triệu chiếc xe điện đã bắt đầu lưu thông trên đường vào năm 2020 [9].
Mức độ nhận thức ngày càng cao về biến đổi khí hậu và tác động đến môi trường làm cho nhiều người sẵn sàng đổi một chiếc ICE của họ để chuyển sang một phương tiện xe điện EV, hoặc thậm chí chỉ là đổi sang một dòng hybrid bất kỳ.
Trên toàn thế giới, các chính phủ đang chi 14 tỷ USD để hỗ trợ doanh số bán ô tô điện, tăng 25% so với năm 2019, chủ yếu là từ các chủ trương chính sách khuyến khích mạnh mẽ tại thị trường châu Âu.
Những chính sách khuyến khích này có thể ở dưới dạng giảm thuế cho cả nhà sản xuất xe và người mua xe, giảm giá xe khi khách hàng mua cùng với những gói dịch vụ hậu mãi, giảm thuế đường bộ hoặc cung cấp những gói bảo hiểm rẻ hơn. Những ưu đãi này có bản chất ngắn hạn và không tạo ra các cuộc nghị luận chính sách dài lê thê, do đó các nhà đầu tư trong lĩnh vực tư nhân có thể có được sự khích lệ nhát định trong việc làm cho EV trở nên hấp dẫn hơn đối với người tiêu dùng.
Tại Việt Nam, Quốc hội và Chính phủ cũng đã sửa đổi thuế tiêu thụ đặc biệt và lệ phí đăng ký trước bạ dành cho người tiêu dùng khi họ đăng ký mới một phương tiện EV [10].
Cuộc đua hướng tới ngành công nghiệp ô tô sạch 100% nên và hoàn toàn có thể được đẩy mạnh, bằng việc ứng dụng quan điểm toàn cầu của Hexagon và những công nghệ cho việc phát triển và sản xuất xuất ô tô từ đầu đến cuối nhằm đặt ra tiêu chuẩn cao hơn cho ngành này.
Mục tiêu của chúng tôi là giúp các doanh nghiệp sản xuất ngày càng phát triển hơn nữa, để họ có chỗ đứng trong cuộc cách mạng E-mobility – dịch chuyển số, làm cho quá trình chuyển đổi sang một ngành công nghiệp ô tô sạch được hiệu quả hơn và đạt mục tiêu 100% phương tiện EV nhanh hơn. Chúng tôi đem lại một phương pháp tiếp cận tích hợp có thể cải thiện, tăng tốc cũng như đơn giản hóa việc phát triển xe điện EV, công nghệ chuyển tiếp sang các dòng xe lai (hybrid) và các mô hình năng lượng ô tô sạch.
Vì vậy, khi việc dịch chuyển phát triển để đáp ứng những yêu cầu ngày càng thay đổi của thị trường, khả năng thích ứng cũng như cung cấp những đổi mới phù hợp một cách nhanh chóng, bền vững, với chi phí hợp lý theo một phương thức an toàn, sẽ chính là yếu tố thành công tiên quyết.
Terrence Lim – Tổng Giám đốc khu vực Asean và Thái Bình Dương
Công ty Hexagon Manufacturing Intelligence
